iEpikaira

Πλατιάς Αθανάσιος*

Το πρόσφατο επεισόδιο στην Κάσο αποτέλεσε κλασική εφαρμογή της «διπλωματίας των κανονιοφόρων», όπου η Τουρκία κάνοντας επίδειξη ναυτικής ισχύος ακύρωσε στην πράξη τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδος – Αιγύπτου.

Η στρατηγική της Τουρκίας συνοψίζεται στο εξής: για να κάνει η Ελλάδα οποιαδήποτε ενέργεια πέρα από τα χωρικά της ύδατα σε «αμφισβητούμενες περιοχές» χρειάζεται η συναίνεση της Αγκυρας.

Αυτό αυξάνει το «γεωπολιτικό ρίσκο» ακόμη και αν πρόκειται να ποντίσουμε ένα καλώδιο στην ελληνική υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ.

Αυτό που έγινε στην Κάσο έρχεται σε συνέχεια της εναντίωσης της Τουρκίας στη δημιουργία αιολικών πάρκων γύρω από τη Μήλο.

Τα δυο αυτά επεισόδια δείχνουν ότι η Τουρκία προσπαθεί να επιβάλει στην πράξη συνδιαχείριση στο Αιγαίο. Πού θα φτάσει αυτό δεν είναι δύσκολο να το φανταστεί κανείς, αφού η Τουρκία έχει θέσει θέμα κυριαρχίας σε μια σειρά από κατοικημένα νησιά και βραχονησίδες, όπως οι Οινούσσες, οι Φούρνοι, οι Λειψοί, η Γαύδος.

Η Τουρκία επιβάλλει τη θέλησή της μέσω της απειλής κλιμάκωσης. Στην Κάσο η ελληνική προσπάθεια άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων σκόνταψε στον τουρκικό στόλο που περικύκλωσε το ιταλικό ερευνητικό σκάφος. Ετσι η Αθήνα βρέθηκε πάλι μπροστά στο γνωστό από τα Ιμια δίλημμα: υποχώρηση ή αντιπαράθεση.

Η πιθανότητα κλιμάκωσης δεν φαίνεται πλέον να φοβίζει την τουρκική ηγεσία, γιατί νιώθει ότι μπορεί να ελέγξει κάθε επόμενο βήμα στη σκάλα της κλιμάκωσης. Το συμπέρασμα λοιπόν στο οποίο φαίνεται να έχει καταλήξει η Αγκυρα είναι ότι η Αθήνα λόγω αδυναμίας δεν έχει πλέον «κόκκινες γραμμές» και έτσι μπορεί να δρα ατιμώρητα. Με άλλα λόγια, η ελληνική αποτροπή έχει καταρρεύσει.

Πώς αντιδρά η Αθήνα; Προσπαθεί να διαχειριστεί τις αρνητικές εντυπώσεις με επικοινωνιακά αφηγήματα.

Μερικές φορές αυτό ξεπερνάει κάθε φαντασία, αφού πριν από λίγα χρόνια ακούσαμε ότι δεν μας ενδιαφέρει ο ορυκτός πλούτος της Ανατολικής Μεσογείου λόγω της «πράσινης μετάβασης» σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας.

Οσα δεν φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια! Κανείς δεν φρόντισε να ενημερώσει τους προπαγανδιστές ότι ακόμη και μετά το 2050 η χρήση των ορυκτών καυσίμων θα συνεχίσει να αυξάνεται σε απόλυτες τιμές λόγω της ζήτησης, έστω και αν το ποσοστό τους στο παγκόσμιο ενεργειακό μείγμα θα μειώνεται.

Πως έπρεπε να είχε αντιδράσει η Αθήνα; Να είχε προσπαθήσει να αποκαταστήσει την αποτρεπτική της ικανότητα. Ενισχύοντας, για παράδειγμα, το Πολεμικό της Ναυτικό, το οποίο έχει παραμεληθεί πέρα από κάθε στρατηγική λογική.

Οι φρεγάτες ΜΕΚΟ και τα υποβρύχια θα μπορούσαν καιρό τώρα να έχουν εκσυγχρονιστεί. Θα μπορούσαν να είχαν παραγγελθεί κορβέτες και μια ακόμη γαλλική φρεγάτα. Τίποτα από αυτά δεν έχει γίνει με συνέπεια να χαθεί πολύτιμος χρόνος που δεν μπορεί να ανακτηθεί.

Τα σύγχρονα οπλικά συστήματα δεν αγοράζονται από το ράφι, αλλά θέλουν τουλάχιστον μια πενταετία για την απόκτησή τους. Οι αμερικανικές φρεγάτες για παράδειγμα, για τις οποίες έχει πρόσφατα επιδειχθεί ενδιαφέρον, έχουν ημερομηνίες παράδοσης δεκαετίας και πλέον.

Εχει αναρωτηθεί κανείς τι θα γίνει μέχρι τότε;

Θα μπορούσε να αντιτάξει κανείς ότι υποτιμώ το υψηλό ηθικό του ελληνικού λαού και των Ενόπλων Δυνάμεων.

Βασικό αξίωμα της στρατηγικής είναι ότι το ηθικό βραχυπρόθεσμα μπορεί να κάνει θαύματα, όμως μακροπρόθεσμα η ύλη επιβάλλει τη λογική της.

Δυστυχώς, οι δημογραφικές, οικονομικές, στρατιωτικές και τεχνολογικές τάσεις στον συσχετισμό δυνάμεων με την Τουρκία είναι αποκαρδιωτικές.

Δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι η ελληνική πολιτική ηγεσία – και δεν αναφέρομαι μόνο στην κυβέρνηση – έχει συνειδητοποιήσει τις στρατηγικές επιπτώσεις αυτών των τάσεων: σε λίγα χρόνια, αν δεν αντιδράσουμε άμεσα, δεν θα υπάρχει άλλη επιλογή από το να καταστεί η χώρα δορυφόρος της Τουρκίας.

*Ο Αθανάσιος Πλατιάς είναι ομότιμος καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς tanea.gr

Είναι λάθος να θεωρούμε ότι η κυοφορούμενη ελληνοτουρκική διαπραγμάτευση δεν θα επηρεάσει άμεσα την Ανατολική Μεσόγειο και την Κυπριακή Δημοκρατία. Μια διαφωτιστική επισήμανση κάνει ο Βασίλης Νέδος στην Καθημερινή, ενδεικτική του τί συζητιέται στο παρασκήνιο και πώς θα εξελιχθεί ο Ελληνοτουρκικός διάλογος. Το άρθρο αναφέρει:

«Υπάρχουν δύο βασικά παραδείγματα που πρέπει να είναι στο μυαλό οποιουδήποτε επιχειρήσει να διαγνώσει τι πρόκειται να ακολουθήσει. Ας πούμε ότι η Τουρκία ζητήσει να κριθεί από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης η κυριαρχία οποιουδήποτε ελληνικού νησιού. Είναι προφανές ότι η Ελλάδα δεν θα μπορέσει να το δεχθεί ποτέ. Καμία χώρα στον πλανήτη Γη δεν θα δεχόταν εθελοντικά να παραχωρήσει κυριαρχία στο έδαφός της. Αυτά συμβαίνουν μόνο ύστερα από ήττα σε πόλεμο. Η Ελλάδα δεν θα μπορούσε, επίσης, να δεχθεί ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει στο τραπέζι ως κεκτημένο. Αντιστρόφως, η Τουρκία δεν θα δεχθεί καμία υποχώρηση από τον 28ο μεσημβρινό. Εκείνη, δηλαδή, τη νοητή γραμμή που χωρίζει τη Ρόδο στη μέση και αποτελούσε το δυτικότερο όριο των τουρκικών διεκδικήσεων. Το όριο, δηλαδή, που δεν υπολογίζει πλήρη επήρεια στο Καστελλόριζο. Για την Τουρκία αυτό το άνοιγμα αποτελεί ζωτικό χώρο στην Ανατολική Μεσόγειο».

Από αυτά συνάγεται ότι η «κόκκινη γραμμή» της Ελλάδας είναι να μην τεθούν στην κρίση του Δικαστηρίου της Χάγης θέματα κυριαρχίας. Ενώ η «κόκκινη γραμμή» της Τουρκίας είναι να μην αμφισβητηθούν τα ανύπαρκτα «δικαιώματά» της, ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού.

Υπενθυμίζεται ότι:

- Η μη αντίδραση της Ελλάδας στο «γκριζάρισμα» του Oruc Reis το οποίο επί 3,5 μήνες -συνοδεία στολίσκου του τουρκικού ΠΝ- έκανε έρευνες σε ελληνική υφαλοκρηπίδα, είχε σαν αποτέλεσμα η Τουρκία να σημειώσει ένα τετελεσμένο στη μείζονος σημασίας περιοχή ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού που τέμνει την Ρόδο!

-Η τμηματική συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο που σχεδόν αγγίζει τον 28ο Μεσημβρινό -πήρε σάρκα και οστά ένα σχεδόν μήνα μετά την συμφωνία Σουρανή-Καλίν στο Βερολίνο και αφού το Oruc Reis ήδη όργωνε τις ελληνικές θαλάσσιες ζώνες-, άφησε έκθετη την ελληνική υφαλοκρηπίδα από τον 28ο μέχρι και την Κύπρο. H διαχρονική αποφυγή υπογραφής συμφωνίας οριοθέτησης με την Κυπριακή Δημοκρατία είχε ομοίως το ίδιο αρνητικό αντίκτυπο ως προς την κατοχύρωση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στην ίδια περιοχή. 

-Ο γνωστός χάρτης Μπάιντεν που δημιουργήθηκε -πιθανότατα το 2015 και συνέχισε να εμπλουτίζεται μέχρι το 2017- από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ καθ' υπόδειξη των τούρκων (1 και 2), και εκχωρεί ολόκληρη την ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδα μεταξύ 28ου Μεσημβρινού και Κύπρου στην Τουρκία, διέρρευσε σχεδόν ένα χρόνο πριν τα γεγονότα του Oruc Reis και της Ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας και πλέον βρίσκεται στο τελικό στάδιο εφαρμογής.

Είναι προφανές ότι όλες οι μονομερείς διεκδικήσεις που εγείρει η Τουρκία είναι αλληλένδετες και στοχεύουν στην «Γαλάζια Πατρίδα». Η όποια ελληνοτουρκική συμφωνία ενδέχεται να είναι αρθρωτή και να ξεκινήσει από το Αιγαίο (περισσότερα ΕΔΩ) αλλά θα επηρεάσει άμεσα και την Ανατολική Μεσόγειο πακέτο με το Κυπριακό (περισσότερα ΕΔΩ), ακόμη κι αν αυτό γίνει σε δεύτερο χρόνο. Εννοείται ότι στην περίπτωση που η γείτονα κερδίσει την πρόσβαση στην Αν. Μεσόγειο ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού, την επομένη θα αρχίσει να διεκδικεί την περιοχή δυτικά του 28ου Μεσημβρινού, και πάει λέγοντας... Μέχρι να γίνει πραγματικότητα το όραμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» με σκοπό την ολοκληρωτική υποταγή/δορυφοριοποίηση του Ελληνισμού εν συνόλω. 

Η υποχώρηση σε μείζονα κυριαρχικά δικαιώματα -όπως ο Κ. Μητσοτάκης έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα κάνει και έχει ήδη προετοιμάσει με την στάση του κατά την κρίση του Oruc Reis και την υπογραφή της Ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ- θα ανοίξει τον ασκό του Αιόλου. Από την άλλη, οι όποιες υποσχέσεις έχει δώσει ο πρωθυπουργός στον Ερντογάν, έχουν ήδη υπονομεύσει την ειρήνη και την ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή, δεδομένου ότι ο σουλτάνος δεν θα διστάσει να επιχειρήσει να αρπάξει αυτά που θεωρεί ότι του ανήκουν, εάν οι διαπραγματεύσεις δεν κινηθούν στην κατεύθυνση που εκείνος έχει ορίσει. 

Υπό αυτό το πρίσμα, γνώμη μας είναι ότι δύσκολα θα αποφύγουμε την θερμή διένεξη μετά την πολύ πιθανή κατάρρευση των διαπραγματεύσεων, είτε λόγω της τουρκικής αδιαλλαξίας, είτε λόγω των αντιδράσεων του κυρίαρχου λαού που δεν πρόκειται να κάτσει με σταυρωμένα τα χέρια... 

Στην Ελλάδα μας αρέσει να μιλάμε με συνθήματα. Το πρόβλημα είναι ότι από το πεδίο της εσωτερικής πολιτικής που είναι κατανοητό, η νοοτροπία αυτή έχει παρουσιάσει μετάσταση και στην εξωτερική πολιτική. Τα δε συνθήματα, ως κοινό χαρακτηριστικό έχουν τον απλουστευτικό χαρακτήρα και την παρουσίαση μιας πραγματικότητας σε όρους άσπρου-μαύρου, ενώ η εμπειρία καταδεικνύει ότι τα πάντα κινούνται σε διάφορες αποχρώσεις του γκρίζου. Το τελευταίο και πλέον εύπεπτο σύνθημα του είδους, είναι “Η σωστή πλευρά της Ιστορίας”, στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα.

Του Ζαχαρία Μίχα*

Το σύνθημα εμφανίστηκε με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο υπογράφων είχε εξ αρχής τονίσει ότι το πρόβλημα με την ελληνική πολιτική δεν ήταν η επιλογή της, αλλά το ύφος που η Ελλάδα υιοθετούσε στη δημόσια-διεθνή ρητορική της. Γενικότερα στο επίπεδο της διακηρυκτικής πολιτικής, η Ελλάδα δίνει την εντύπωση ότι αγωνιά να δείξει ότι είναι ταυτισμένη με κάποιον, ωσάν τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα ταυτίζονται εξ ορισμού με αυτόν. Κάποτε η εντύπωση που δινόταν ήταν πως η χώρα δεν υπάρχει περίπτωση να αποκλίνει από τις γερμανικές θέσεις. Σήμερα από τις αμερικανικές.

Η Ελλάδα εκπέμπει με τον τρόπο αυτό ανασφάλεια, ότι δεν αποτελεί αυθύπαρκτο δρώντα στις διεθνείς σχέσεις. Αντίθετα, αναζητά να αισθανθεί πως αποκτά υπόσταση μέσα από την ταύτιση με τη χώρα που επιλέγει ως πάτρωνα, ως προστάτη. Σαν να θεωρεί δηλαδή, ότι σε περίπτωση που ακολουθήσει μια ακόμα και ελαφρώς διαφοροποιημένη πολιτική, θα θεωρηθεί πως άλλαξε στρατόπεδο! Καλή είναι ρητορική περί στρατηγικών σχέσεων με τις ΗΠΑ και όντως έχει επιτευχθεί θεαματική βελτίωση στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις. Όμως, η συνολικότερη εικόνα που εκπέμπει η Αθήνα προς τις πρωτεύουσες ενδιαφέροντος, είναι ότι οι διμερείς στρατηγικές σχέσεις τελούν υπό την αίρεση της μη απόκλισης από τις προτεραιότητες του βασικού στρατηγικού συμμάχου, των ΗΠΑ.

Αυτή η πρακτική απομειώνει τη διαπραγματευτική ευελιξία της χώρας, κάτι το οποίο θεωρείται αυτονόητο ακόμα και μεταξύ των πιο στενών συμμάχων. Παρά την έντονη φημολογία ότι είμαστε στην τελική φάση των ελληνοαμερικανικών διαπραγματεύσεων στον τομέα της άμυνας, που περιλαμβάνουν και περίπου 2 δισ. ευρώ σε στρατιωτική βοήθεια (στο πλαίσιο πακέτου 8 δισ. που αφορά Πολωνία και Ελλάδα) δεν υπάρχει κάποια διαδικασία στο Κογκρέσο που θα διευκρινίσει εάν πρόκειται για χαμηλότοκη δανειοδότηση, δωρεάν βοήθεια ή μείγμα αυτών.

Η αναβάθμιση του ελληνικού χώρου για τον αμερικανικό σχεδιασμό στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής τους στην Ευρώπη και ιδιαίτερα λόγω των νέων συνθηκών που δημιουργεί ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι αναμφισβήτητη. Ταυτόχρονα, η επένδυση στον ελληνικό χώρο βοηθά την Ουάσιγκτον να αποφύγει τους γνωστούς τουρκικούς εκβιασμούς, ακόμα και στην εξαιρετικά απίθανη περίπτωση η Τουρκία αποφάσιζε να επιστρέψει στο δυτικό μαντρί. Λίγα 24ωρα έχουν περάσει από τη δήλωση Κιλιτσντάρογλου, ηγέτη της τουρκικής αντιπολίτευσης και επίδοξου διαδόχου του Ερντογάν, ο οποίος έσπευσε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις ότι σκοπεύει να παραδώσει ξανά τη χώρα στη Δύση, εγκαταλείποντας Ρωσία και Κίνα.

Πέραν του πολέμου στην Ουκρανία, δύο εξελίξεις των τελευταίων ημερών δίνουν υπόσταση στις ανωτέρω παρατηρήσεις. Η πρώτη αφορά τις μετεκλογικές επιθυμίες του δυτικού παράγοντα, κυρίως των ΗΠΑ, για το μέλλον των ελληνοτουρκικών. Η δεύτερη αφορά τις εξελίξεις στη διεθνή πολιτική απέναντι στη Συρία. Κοινό χαρακτηριστικό τους είναι το γεγονός ότι η Αθήνα απέφυγε να αρθρώσει μια διακριτή πολιτική, η οποία θα λαμβάνει υπόψη περισσότερες παραμέτρους από την αμερικανική ανάγνωση της κατάστασης.

Όσον αφορά τα ελληνοτουρκικά, η Αθήνα από θέση αρχής έχει υιοθετήσει φιλειρηνική πολιτική, η οποία στόχο έχει τη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας και της ειρήνης. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί την ανάγκη χάραξης ξεκάθαρων κόκκινων γραμμών. Εφόσον η Ελλάδα έχει κάνει σημαία της το διεθνές δίκαιο, πρέπει να δείχνει στην πράξη ότι αντιλαμβάνεται πως η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια είναι αναφαίρετο νόμιμο δικαίωμα που ασκείται μονομερώς από κάθε παράκτια χώρα. Ακόμα κι αν υποτεθεί πως υπάρχει “κεκτημένο” από τις διερευνητικές επαφές των αρχών της δεκαετίας του 2000, αυτό δεν δικαιολογεί την προσαρμογή της ρητορικής στη γενική θέση περί διαπραγμάτευσης γενικά για τις θαλάσσιες ζώνες. Ούτε την αποφυγή ξεκαθαρίσματος ότι η όποια ελληνοτουρκική συζήτηση δεν μπορεί να αφορά το αν θα παραμείνουν στρατιωτικοποιημένα τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Η ατζέντα διεκδικήσεων της Τουρκίας είναι μακρά. Αν δεν υπάρξουν ξεκάθαρες κόκκινες γραμμές, η σταδιακή διολίσθηση “προς χάριν της ειρήνης” μοιάζει νομοτελειακή.

Στο δεύτερο ζήτημα, η μετά από πρωτοβουλία του Αιγύπτιου προέδρου πρόσκληση της Συρίας στον Αραβικό Σύνδεσμο, έπρεπε να τύχει πιο προσεκτικής επεξεργασίας από ελληνικής πλευράς. Η Ελλάδα έχει συμφέροντα στην περιοχή, όπως και μια σειρά συμμαχικών χωρών εκτός ΕΕ και ΝΑΤΟ (Ισραήλ, Αίγυπτος, ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία). Η Ελλάδα μπορούσε να βρει την επιχειρηματολογία εκείνη, που θα της επέτρεπε να μην εμφανίζεται διαφοροποιούμενη από τις ανωτέρω χώρες-συμμάχους της.

Συνδυάζοντας τα ανωτέρω δύο ζητήματα, δεν πρέπει να εκπλήσσει η ευκολία, με την οποία απείχαν από τη φετινή πολυεθνική άσκηση “Ηνίοχος” το Ισραήλ και τα Εμιράτα, ενώ και οι ΗΠΑ ελαχιστοποίησαν τη συμμετοχή τους με την απογείωση μικρού αριθμού αεροσκαφών από το Αβιάνο της Ιταλίας για τη συμμετοχή σε σενάρια της άσκησης. Μόνο η Σαουδική Αραβία έστειλε μαχητικά F-15. «Έλα μωρέ, οι Έλληνες θα το καταπιούν…»! Πόσο μπορεί κανείς να αποκλείσει ότι έτσι σκέφτηκαν οι χώρες που απείχαν, ενώ στο πρόσφατο παρελθόν είχαν διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο; Υπενθυμίζουμε ότι δεν έκρυβαν το γεωπολιτικό περιεχόμενο της παλαιότερης συμμετοχής, τους ως μήνυμα απέναντι στην Τουρκία. Η Ελλάδα με την πολιτική της προσφέρει εαυτόν για την ανέξοδη και σε βάρος της αποστολή μηνυμάτων στον αντίπαλό της, εκ μέρους τρίτων.

Και να σκεφτεί κανείς ότι ΗΠΑ και Ισραήλ έχουν λάβει από την Ελλάδα χρυσοφόρα εξοπλιστικά συμβόλαια δισεκατομμυρίων. Αν, μάλιστα, διατυπωθεί οποιαδήποτε γκρίνια εκ μέρους της Αθήνας, αρκεί μια επίσκεψη υψηλόβαθμου αξιωματούχου με πομπώδεις δηλώσεις για τη στρατηγική φύση των σχέσεων με την Ελλάδα και όλα ξεχνιούνται! Σ’ αυτή την ιστορική συγκυρία, η αβεβαιότητα και οι παγκόσμιες ανακατατάξεις είναι ο κανόνας. Ο δε βασικός σύμμαχος αντιμετωπίζει ζητήματα εσωτερικής συνοχής σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο βαδίζοντας προς μια ακόμα πολωμένη –στο όριο του εθνικού διχασμού– προεδρική εκλογή. Σ’ αυτό το περιβάλλον η Ελλάδα έπρεπε να ασχολείται πιο σοβαρά με κάποια worst case scenarios…

*Διευθυντής Μελετών στο Ινστιτούτο Αναλύσεων Ασφάλειας και Άμυνας – ΙΑΑΑ/ISDA defence-point.gr

Η υπογραφή του μνημονίου ενεργειακής συνεργασίας στην Τρίπολη δεν αποτελεί μια αιφνιδιαστική εξέλιξη. Συνιστά το επιστέγασμα μιας στρατηγικής επιλογής της Αγκυρας να δημιουργήσει ένα καινούργιο μέτωπο με την Αθήνα

ΜΑΝΟΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ*

Η υπογραφή του μνημονίου ενεργειακής συνεργασίας στην Τρίπολη δεν αποτελεί μια αιφνιδιαστική εξέλιξη. Συνιστά το επιστέγασμα μιας στρατηγικής επιλογής της Αγκυρας να δημιουργήσει ένα καινούργιο μέτωπο με την Αθήνα. Με την αυτοπεποίθηση μιας περιφερειακής δύναμης, η γειτονική χώρα ενισχύει την παρουσία της στο μαλακό υπογάστριο της Ελλάδας. Υπάρχουν τρία σενάρια για την επόμενη φάση του τουρκικού σχεδίου στην περιοχή.

Σενάριο πρώτο. Τα τουρκικά γεωτρύπανα θα αρχίσουν να δραστηριοποιούνται στον Κόλπο της Σύρτης (ή και πιο πέρα) χωρίς όμως να εισέλθουν στην εικαζόμενη ή οριοθετημένη ελληνική ΑΟΖ. Με άλλα λόγια, δεν θα πλησιάσει τουρκικό γεωτρύπανο ή ερευνητικό σκάφος στην Κρήτη. Ετσι η ένταση θα διατηρηθεί σε αποδεκτά επίπεδα και δεν θα οδηγηθούμε σε μια στρατιωτική κρίση.

Σενάριο δεύτερο. Η Αγκυρα θα προσπαθήσει να αμφισβητήσει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα νοτίως της Κρήτης (π.χ. κοντά στον νομό Χανίων), αλλά τα τουρκικά πλοία θα αποφύγουν την οριοθετημένη ΑΟΖ Ελλάδας – Αιγύπτου. Εδώ προκύπτει ένα μεγάλο ερώτημα σχετικά με την εθνική κόκκινη γραμμή. Βρίσκεται στα 6 ναυτικά μίλια, στα 12 ναυτικά μίλια ή μήπως στα όρια της εικαζόμενης ελληνικής ΑΟΖ; [iEpikaira: Όχι εικαζόμενης αλλά δυνάμει(!) ελληνικής ΑΟΖ!]

Σενάριο τρίτο. Η Αγκυρα αποφασίζει να στείλει ένα γεωτρύπανο στην ελληνοαιγυπτιακή ΑΟΖ, με συνοδεία πολεμικών πλοίων, για να επιβάλλει τις πρόνοιες των μνημονίων της για την υποτιθέμενη τουρκολιβυκή ΑΟΖ. Το σενάριο αυτό μπορεί να υλοποιηθεί με έναν ταυτόχρονο αντιπερισπασμό στο Αιγαίο ή στην Κύπρο. Με τα σημερινά δεδομένα, το τρίτο σενάριο συγκεντρώνει τις λιγότερες πιθανότητες. Οσο η ελληνοαιγυπτιακή αμυντική συνεργασία παραμένει στενή, η τουρκική πλευρά θα αποφεύγει την επιδείνωση των σχέσεών της με το Κάιρο.

Η Αθήνα έχει οικοδομήσει μια αποτρεπτική στρατηγική που εν πολλοίς αφορά τη Δυτική Θράκη, το Ανατολικό Αιγαίο και την Κύπρο. Μέχρι τώρα, το Λιβυκό Πέλαγος συγκέντρωνε ελάχιστο ενδιαφέρον για την ελληνική πλευρά. Σε αυτό είχε συμβάλει η υποτίμηση της γεωπολιτικής και γεωοικονομικής αξίας της Λιβύης. Πλέον δεν υπάρχει η πολυτέλεια να αγνοούμε τι συμβαίνει στην πολύπαθη χώρα.

Πρέπει να υπάρχει πλήρης αποσαφήνιση των εθνικών κόκκινων γραμμών, ώστε να γνωρίζει ο αντίπαλος τι είναι ή δεν είναι αποδεκτό.

Οι περιστάσεις επιβάλλουν τη συγκρότηση μιας ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής για το Λιβυκό Πέλαγος που θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες της περιοχής. Γενικά μιλώντας, η αποτροπή περιλαμβάνει μια ισχυρή ψυχολογική διάσταση που εμπεριέχει τον φόβο της ήττας. Πρακτικά, ο αμυνόμενος πρέπει να πείσει τον αντίπαλο ότι το κόστος μιας επιθετικής ενέργειας ξεπερνάει κατά πολύ τα δυνητικά οφέλη.

Η αξιοπιστία μιας τέτοιας απειλής βασίζεται σε δύο πυλώνες. Ο πρώτος αφορά τα διαθέσιμα στρατιωτικά μέσα για να τιμωρηθεί, αν χρειαστεί, η επιτιθέμενη πλευρά. Στην προκειμένη περίπτωση, η Ελλάδα έχει το στρατηγικό και τακτικό πλεονέκτημα λόγω γεωγραφικής γειτνίασης με τη θαλάσσια περιοχή που τελεί υπό τουρκική αμφισβήτηση. Από στρατιωτική σκοπιά, η παρουσία του τουρκικού στόλου νοτίου της Κρήτης είναι μια αρκετά παρακινδυνευμένη επιχείρηση.

Ο δεύτερος πυλώνας σχετίζεται με την πολιτική βούληση να γίνει χρήση στρατιωτικής ισχύος, αν απαιτηθεί. Για να συμβεί αυτό πρέπει η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία να εκπέμπουν προς την άλλη πλευρά μηνύματα αποφασιστικότητας και αυτοπεποίθησης. Το κυριότερο όμως είναι να υπάρχει πλήρης αποσαφήνιση των εθνικών κόκκινων γραμμών, ώστε να γνωρίζει ο αντίπαλος τι είναι ή δεν είναι αποδεκτό. Το μέγεθος της απειλής δεν επιτρέπει στην Αθήνα γενικότητες ή ασάφειες.

Αν η άλλη πλευρά δεν παραβιάσει τις εθνικές κόκκινες γραμμές, υπάρχει ελπίδα να μειωθεί η ένταση και να εξομαλυνθούν σταδιακά οι ελληνοτουρκικές σχέσεις. Να βρεθεί ένας ειρηνικός και πολιτισμένος τρόπος να λύσουμε τη μοναδική μας διαφορά. Στην αντίθετη περίπτωση, η Αθήνα θα πρέπει να απαντήσει με ξεκάθαρο και αποφασιστικό τρόπο για να προστατευθούν τα κυριαρχικά μας δικαιώματα. Το τουρκικό σχέδιο φαίνεται να περιλαμβάνει την υφαρπαγή της εικαζόμενης ή οριοθετημένης ελληνικής ΑΟΖ και τελικά τον αποκλεισμό μας από την Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό καμία ελληνική κυβέρνηση δεν μπορεί να το επιτρέψει.

* Ο κ. Μάνος Καραγιάννης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο King’s College London και στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Το βιβλίο του «Αποτροπή και Αμυνα» θα κυκλοφορήσει σύντομα από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος. kathimerini.gr

iEpikaira.- [δημοσιεύτηκε 10:22 28/07/22, ανανεώθηκε 14:33 28/07/22] Ανήμερα της τραγικής επετείου συμπλήρωσης 48 ετών από την εισβολή στην Κύπρο, ο αντιπρόεδρος της Τουρκίας, Φουάτ Οκτάι, ανακοίνωσε από τα Κατεχόμενα ότι το νέο τουρκικό γεωτρύπανο «Αμπντούλ Χαμίτ Χαν» θα πιάσει δουλειά τον Αύγουστο στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι ανακοινώσεις Οκτάι έδωσαν τότε την εντύπωση ότι το γεωτρύπανο θα κατευθυνθεί προς την κυπριακή ΑΟΖ, το «ασφαλές» πεδίο προκλήσεων της Άγκυρας. Ο Οκτάι διεμήνυσε επίσης ότι: 

«Τα μη επανδρωμένα υποβρύχιά μας θα ενισχύσουν την κυριαρχία μας στη γαλάζια πατρίδα, θα αλλάξουν τις ισορροπίες στις θάλασσες και θα διαταράξουν τα παιχνίδια».

Πολλά είναι τα σενάρια για το πού θα κινηθεί το «Αμπντούλ Χαμίτ Χαν» και εάν τελικά η Άγκυρα επιλέξει να αναβαθμίσει το επίπεδο της πρόκλησης στέλνοντάς το και στις ελληνικές θαλάσσιες ζώνες. Η δική μας εκτίμηση είναι ότι αφού κάνει «σουρωτήρι» την κυπριακή ΑΟΖ εν συνεχεία -και ίσως για μικρότερο χρονικό διάστημα- θα κατευθυνθεί σε περιοχές του τουρκολιβυκού μνημονίου, είτε εντός των περιοχών όπου το Ορούτς Ρέις προέβη σε έρευνες, είτε εκτός αυτών. Το ενδεχόμενο να επιλέξει να κινηθεί πολύ κοντά στην περιοχή όπου ενώνονται οι θαλάσσιες ζώνες Ελλάδας-Κύπρου-Αιγύπτου (περιοχή Οικοπέδου-4 κυπριακής ΑΟΖ) δεν είναι επίσης απίθανο. 

Σε κάθε περίπτωση οι ίδιες οι τουρκικές προκλήσεις αποδεικνύουν ότι η Κύπρος «ΔΕΝ κείται μακράν». Η Ελλάδα έχει πολύ συγκεκριμένες υποχρεώσεις έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΚΔ) που δεν αναιρούνται από τις χιμαιρικές πολιτικές επιλογές του παρελθόντος, οι οποίες ήθελαν να αποκόψουν τον ομφάλιο λώρο του κυπριακού Ελληνισμού από τον Εθνικό Κορμό. Η γεωπολιτική και γεωστρατηγική αυτοχειρία μπορεί να θεωρείται αποδεκτή από τις ελλαδικές και τις ελληνοκυπριακές πολιτικές ελίτ για τους δικούς τους αντεθνικούς λόγους, αλλά δεν είναι σύμφωνη με το αίσθημα του λαού. Αυτό το αίσθημα που κοχλάζει όποτε οι «κουρσάροι του Αιγαίου και της Αν. Μεσογείου» διακορεύουν τα κυπριακά αλλά και τα ελλαδικά κυριαρχικά δικαιώματα (ή/και κυριαρχία) με τα ερευνητικά, τα γεωτρύπανα αλλά και τα εναέρια μέσα τους. 

Η τραγική διαπίστωση είναι ότι εφόσον δεν αποτρέψαμε το Ορούτς Ρέις -συνοδεία αρμάδας πολεμικών πλοίων- να ταπεινώσει και να προσβάλει την εθνική κυριαρχία της Ελλάδας επί 4 μήνες, θεωρούμε ότι είναι σχεδόν απίθανο να το κάνουμε για την ΚΔ... Εκ προοιμίου λοιπόν νιώθουμε την ανάγκη να ζητήσουμε ΣΥΓΝΩΜΗ από τους ελληνοκύπριους για την διαφαινόμενη στάση των ελληνικών πολιτικών ηγεσιών.

Υπενθυμίζεται ότι το υπουργείο Ενέργειας της Τουρκίας ανακοίνωσε μετά την αποχώρηση του Ορούτς Ρέις το 2020 ότι: «το πλοίο μας, το οποίο συνέλεξε 10.995 χλμ 2D σεισμικών δεδομένων, επέστρεψε στο λιμάνι της Αττάλειας». Με άλλα λόγια, η αποστολή του είχε επιτευχθεί, ενώ ο Κ. Μητσοτάκης είχε τότε δηλώσει ότι, «έχουμε περάσει πολλούς δύσκολους μήνες με την Τουρκία. Δεν φτάσαμε κοντά σε πόλεμο, αλλά υπήρχαν στιγμές μεγάλης έντασης που έπρεπε να είμαστε πολύ προσεκτικοί και αποφασιστικοί στους χειρισμούς μας». Δηλαδή η κατάφορη παραβίαση των εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων με διεξαγωγή παράνομων ερευνών στις ελληνικές θαλάσσιες ζώνες, ακόμη και εντός των 12 νμ αιγιαλίτιδας ζώνης -που αποτελεί κυριαρχία-, δεν συνιστούσαν ισχυρό αίτιο για τις πολιτικές ηγεσίες για να κλιμακώσουν. 

Άλλωστε εξ αρχής έδεσαν τα χέρια των ενόπλων δυνάμεων και διέταξαν να παραμείνουν παρατηρητές στην δημιουργία τετελεσμένων και υπό αυτήν την έννοια όντως «δεν φτάσαμε κοντά σε πόλεμο», αφού επετράπη στους γείτονες να επιτύχουν τον στόχο τους «γκριζάροντας» και την εν λόγω μείζονος σημασίας περιοχή, με μοναδική παράπλευρη απώλεια την «επακούμβηση» του Κεμάλ Ρέις η οποία οφείλεται στην ανδρεία και την ναυτοσύνη του Έλληνα Αντιπλοίαρχου (ΠΝ) Ιωάννη Σαλιάρη -κυβερνήτη της φρεγάτας «Λήμνος» ο οποίος κινδύνεψε να αποταχθεί-, και όχι σε πολιτική βούληση. 

Σημαντικό είναι επίσης να αναφερθεί ότι η Άγκυρα κατοχύρωσε ένα ακόμη σοβαρό τετελεσμένο στην περιοχή όταν η ελληνική κυβέρνηση απέφυγε να αντιδράσει δυναμικά στα τουρκικά πολεμικά πλοία που εμπόδισαν το ερευνητικό επιστημονικό σκάφος «Nautical Geo» με σημαία Μάλτας να διεξάγει έρευνες για τον EastMed στην ανοικτά των ανατολικών ακτών της Κρήτης. Στη συγκεκριμένη περιοχή μάλιστα η Ελλάδα έχει ήδη οριοθετήσει ΑΟΖ με την Αίγυπτο. Οπότε η αναπάντητη τουρκική πρόκληση σημαίνει ότι η Ελλάδα απέφυγε να υπερασπίσει την οριοθετημένη ΑΟΖ της(!).

Το ερώτημα είναι λοιπόν, αν/όταν το «Αμπντούλ Χαμίτ Χαν» -ή οποιοδήποτε άλλο πλοίο- παραβιάσει τις ελληνικές θαλάσσιες ζώνες, θα το «παρασύρει» και αυτό ο «άνεμος»; Θα υπάρξει ελληνική αντίδραση, ή θα γίνουμε δέκτες της γνωστής παραφιλολογίας -όμοια με το Ορούτς Ρέις- για το αν και κατά πόσο το γεωτρύπανο σκοπεύει να αγγίξει τον βυθό της θάλασσας -και άρα παραβιάζει την ελληνική υφαλοκρηπίδα- ή απλώς προβαίνει σε «αβλαβή διέλευση»; Θα περιμένουμε τον «διεθνή παράγοντα» να έρθει ως από μηχανής θεός για να λύσει τα δικά μας προβλήματα εμμένοντας σε αναιμικά και ανερμάτιστα «διπλωματικά διαβήματα»; Θα έχουμε κυβέρνηση ή θα καταλήξουμε έρμαιο των αρπακτικών διαθέσεων της Τουρκίας εν μέσω ακυβερνησίας -με ή χωρίς υπηρεσιακή κυβέρνηση- μετά από πρόωρες εκλογές, γιατί έτσι το θέλουν οι υπολογισμοί των μικροκομματικών συμφερόντων; 

Καλώς ή κακώς η παρούσα κυβέρνηση καλείται να επωμιστεί το βάρος των επιλογών που θα καθορίσουν το μέλλον του Ελληνισμού εν συνόλω. Θα φανεί πολύ σύντομα εάν έχει το σθένος να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων ή εάν υπονομεύσει τελικά την ακαιρεότητα της χώρας επιτρέποντας στους γείτονες να κάνουν πράξη όλα όσα με θράσος διατυμπανίζουν.

Το παραπλανητικό κυβερνητικό αφήγημα ότι κατατροπώνουμε τους Τούρκους στο διπλωματικό πεδίο

...Δυστυχώς για το παραπλανητικό και εντελώς ψευδές κυβερνητικό αφήγημα ότι τάχα κατατροπώνουμε τους Τούρκους στο διπλωματικό πεδίο, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική από αυτή που θέλουν να μας παρουσιάσουν τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ. Μέχρι σήμερα σε όλες τις περιπτώσεις που οι Τούρκοι έφεραν ερευνητικά σκάφη τους εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, η Ελλάδα δεν αντέδρασε όπως θα όφειλε και δεν τα εμπόδισε να κάνουν τη δουλειά τους. Δεν αντέδρασε επίσης ούτε όταν τουρκικά πολεμικά πλοία εμπόδισαν το γαλλικής ιδιοκτησίας ερευνητικό σκάφος «Nautical Geo» να κάνει εργασίες στη θάλασσα ανοικτά των ανατολικών ακτών της Κρήτης. Επομένως τα ερωτήματα είναι επίμονα και αμείλικτα. Σκοπεύει η κυβέρνηση Μητσοτάκη να υπερασπιστεί τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στην πράξη και όχι μόνο με παχιά λόγια; Θα εμποδίσουμε ποτέ τους Τούρκους να υφαρπάξουν τον υποθαλάσσιο ορυκτό πλούτο που κρύβει η ελληνική υφαλοκρηπίδα;...

Δεν περνάει μέρα που να μην ακούσουμε ή να μην διαβάσουμε ότι ο Ερντογάν «είναι τρελός», ότι «έχει καβαλήσει το καλάμι», ότι «έχει πάθει παράνοια και βλέπει παντού εχθρούς εξαιτίας του φόβου του για εσωτερικό πραξικόπημα», ότι είναι «το ποντίκι που βρυχάται», ότι «ενεργεί με γνώμονα το εσωτερικό ακροατήριο και κάνει κινήσεις εσωτερικής κατανάλωσης», ότι «οδηγεί την Τουρκία στον γκρεμό εξαιτίας της υπέρμετρης φιλοδοξίας και της μεγαλομανίας που τον διακατέχει», και ότι «θα έχει κακό τέλος με αυτά που κάνει». Λυπάμαι που θα στενοχωρήσω όσους διατυπώνουν τέτοιες απλοϊκές θέσεις, αλλά είναι βαθιά νυχτωμένοι. Τα ίδια πράγματα που λέγονται τώρα για τον Ερντογάν, έλεγαν πριν από 80 χρόνια οι Δυτικοί για τον Χίτλερ – ότι ήταν «τρελός και «παρανοϊκός», ότι πάθαινε κρίσεις υστερίας και κυλιόταν στα πατώματα δαγκώνοντας τα χαλιά και τις κουρτίνες, και ότι κάποια στιγμή ο γερμανικός λαός θα τον ξεφορτωνόταν μόνος του. Φυσικά όλα αυτά ήταν απλώς ένας βολικός μύθος. Η δαιμονοποίηση του αντιπάλου μπορεί να είναι πολύ χρήσιμο εργαλείο στην άσκηση προπαγάνδας σε καιρό πολέμου, αλλά αν γίνεται πιστευτή από την ίδια την πολιτική ηγεσία μιας χώρας αποτελεί τεράστιο πρόβλημα διότι τυφλώνει αυτούς που πρέπει να ζυγίζουν ψυχρά και αντικειμενικά τα πράγματα και να λαμβάνουν σημαντικές αποφάσεις μεγάλης βαρύτητας.

Ερντογάν και Μητσοτάκης αποτελούν εντελώς αντιδιαμετρικές προσωπικότητες. Ο Τούρκος πρόεδρος προερχόμενος από τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, είναι ένα αυτοδημιούργητο άτομο που κατάφερε από το τίποτα να γίνει κυρίαρχος πόλος ισχύος μέσα στη χώρα του. Το πέτυχε μέσα από μία πορεία υψηλού ρίσκου έχοντας θητεύσει ακόμα και στη φυλακή, έχοντας επιβιώσει από ένα πραξικόπημα και από άλλες μεθοδεύσεις που απεργάζονταν την απομάκρυνση του, και έχοντας πολύ ισχυρούς εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς να αντιμετωπίσει. Η ίδια η φύση της αναρρίχησής του στην εξουσία, έκανε τον Ερντογάν τυχοδιωκτικό και ριζοσπαστικό στοιχείο, και τα ίδια χαρακτηριστικά έχουν και οι κοινωνικές τάξεις που εκπροσωπεί. Παρ' ότι όμως ο Ερντογάν έχει αξιοποιήσει τη νομή της εξουσίας για να πλουτίσει ο ίδιος και το συγγενικό του περιβάλλον, δεν ανήκει στην κατηγορία των πολιτικών ηγετών που βάζουν πάνω απ’ όλα την κληρονομική τους συνέχεια στην πολιτική. Έχει σαφέστατο και φιλόδοξο όραμα για τη χώρα του και θέλει να τη βάλει σε τροχιά να το επιτύχει, ασχέτως του ποιος θα τον διαδεχτεί.

Ο Μητσοτάκης, από την άλλη πλευρά, είναι γόνος εύπορης πολιτικής οικογένειας, καλοαναθρεμμένος, με εξαιρετικές σπουδές, με διασυνδέσεις και γνωριμίες, αλλά έφτασε ως το πρωθυπουργικό αξίωμα σχεδόν δια περιπάτου, εκμεταλλευόμενος το «βαρύ» όνομά του και το καθεστώς οικογενειοκρατίας που επικρατεί παραδοσιακά στην ελληνική πολιτική σκηνή. Εκπροσωπεί ένα πολιτικό τζάκι, και ένα ευρύτερο περιβάλλον που έχει πρόσβαση στα οφέλη της εξουσίας και ισχυρά προσωπικά συμφέροντα να υπερασπιστεί. Ένας πόλεμος με την Τουρκία ή ένα θερμό επεισόδιο με κακή κατάληξη θα μπορούσε να καταστρέψει ακαριαία αυτό το πολιτικό «μαγαζί», για το στήσιμο του οποίου έχουν εργασθεί γενιές, όπως επίσης περιμένουν γενιές να το καρπωθούν. Επομένως, ο Μητσοτάκης θα κάνει το παν για να αποφύγει ένα τέτοιο ενδεχόμενο, και δεν θα ρισκάρει ποτέ να αντιδράσει δυναμικά στην τουρκική επιθετικότητα. Δεν δουλεύει αυτή τη στιγμή μόνο για τον εαυτό του, αλλά σιωπηρά στρώνει τον δρόμο για να γίνει πρωθυπουργός σε 10 χρόνια από σήμερα ο ανιψιός του, Κώστας Μπακογιάννης, και σε 20-25 χρόνια από σήμερα ο γιος του, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης. Επόμενο είναι, εφόσον έχει τέτοια απώτερη ιδιοτελή στόχευση, να είναι βαθιά συντηρητικός και συστημικός.

Είναι λυπηρό για την πατρίδα μας, αλλά Ερντογάν και Μητσοτάκης ούτε καν μπορούν να συγκριθούν. Ο Ερντογάν κάθεται ήδη στο ίδιο τραπέζι με τους G20, ενώ ο Μητσοτάκης είναι τόσο αμελητέο πολιτικό μέγεθος διεθνώς ώστε όταν συναντά ξένους ηγέτες συστήνεται λέγοντας «είμαι ο πρωθυπουργός της Ελλάδας». Τα γεγονότα αποδεικνύουν δυστυχώς ότι ο Ερντογάν έχει «διαβάσει» σωστά τον Μητσοτάκη, ενώ δεν ισχύει το αντίστροφο. Ο Τούρκος πρόεδρος γνωρίζει ότι δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση στο εκατομμύριο να ρισκάρει ο Μητσοτάκης πολεμική αντιπαράθεση με την Τουρκία εφόσον δεν στριμωχτεί σε τέτοιο βαθμό που να μην του έχει απομείνει καμία οδός διαφυγής και πολιτικής επιβίωσης. Κάπως έτσι φτάσαμε στο σημείο η κόκκινη γραμμή μας να είναι τελικά στα 6 ναυτικά μίλια, που ούτε και αυτή είναι αληθοφανής αφού παραβιάζεται χιλιάδες φορές κάθε χρόνο από τα τουρκικά πολεμικά πλοία και αεροσκάφη χωρίς να υπάρχει καμία δυναμική αντίδραση από μέρους μας. Επομένως καλά κάνουν όλοι και έχουν στρέψει την προσοχή τους στη στάση των ξένων Δυνάμεων έναντι της Τουρκίας. Η μόνη ελπίδα να τιθασευτεί ο Ερντογάν είναι να παραβιάσει τις κόκκινες γραμμές εκείνων, αφού η Ελλάδα ουσιαστικά δεν έχει δικές της.

Στρατηγική Ασφαλείας με επίκεντρο την Τουρκία

Η Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας δεν θα είναι στατική, αλλά θα ενημερώνεται κάθε πέντε χρόνια, ώστε να περιλαμβάνονται όλες οι νέες εξελίξεις, ενώ θα αξιοποιηθούν και εμπειρίες όπως η κρίση του περασμένου Αυγούστου με την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Βασίλης Νέδος

Τα ζωτικά εθνικά συμφέροντα, τις απειλές, τις «κόκκινες γραμμές» και το διεθνές περιβάλλον θα περιγράφει με λεπτομέρεια η Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας του ελληνικού κράτους που θα εκπονηθεί τους επόμενους μήνες από τον σύμβουλο εθνικής ασφαλείας Θάνο Ντόκο. Το διαδικαστικό σκέλος για την εκπόνηση της Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας, που θα είναι στα πρότυπα της αμερικανικής (National Security Strategy), συζητήθηκε χθες στο Κυβερνητικό Συμβούλιο Εξωτερικών και Αμυνας (ΚΥΣΕΑ). Σκοπός είναι η επιτάχυνση διαδικασιών προκειμένου να μειωθεί η πολυδιάσπαση των προτεραιοτήτων που συχνά καταγράφεται ανάμεσα στα διάφορα συναρμόδια υπουργεία. Εκτός, βεβαίως, από το υπουργείο Εξωτερικών, που αποτελεί την κεντρική υπηρεσία άσκησης εξωτερικής πολιτικής της χώρας, η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας θα αποτελεί συγκερασμό της Πολιτικής Αμυνας (υπουργείο Εθνικής Αμυνας), της στρατηγικής κυβερνοασφάλειας (υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης) και της στρατηγικής Εσωτερικής Ασφαλείας (υπουργείο Προστασίας του Πολίτη). Ουσιαστικά θα είναι σύνθεση και απόψεων του κάθε υπουργείου που εμπλέκεται, με τον κ. Ντόκο να κάνει την τελική σύνδεση.

Παρά το γεγονός ότι αυτός ο συγκερασμός μοιάζει σχετικά απλός, δεν πρέπει να θεωρείται καθόλου δεδομένος, ιδιαίτερα για μια χώρα με παραδοσιακά προβληματική συνεργασία ανάμεσα στους διάφορους τομείς του δημόσιου τομέα. Σημειώνεται ότι ακόμα και στις ΗΠΑ η εκπόνηση της Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας αντιμετωπίζει γραφειοκρατικά εμπόδια. Γι’ αυτό τον σκοπό και στο χθεσινό ΚΥΣΕΑ δόθηκε το πράσινο φως στον κ. Ντόκο να προχωρήσει στις απαραίτητες κινήσεις, ώστε το αργότερο έως το τέλος του χρόνου να είναι έτοιμη η Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας. Εως τότε ενδεχομένως το ΚΥΣΕΑ να συνεδριάσει μία ακόμα φορά, προκειμένου να ληφθούν και πιο πρακτικές αποφάσεις σχετικά με τη μορφή που θα λάβει το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (ΣΕΑ).

Στο επίκεντρο της Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας αναμένεται, βεβαίως, να βρίσκεται η Τουρκία και το περιβάλλον που έχει δημιουργηθεί στην Ανατολική Μεσόγειο, με όλες τις νέες πτυχές. Οι εξελίξεις στα νότια του Καστελλόριζου το προηγούμενο καλοκαίρι, η αναθεωρημένη τουρκική προκλητικότητα στην Κύπρο και το νέο επεκτατικό δόγμα της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο θα αποτυπώνονται. Σε αυτό το πλαίσιο αναμένεται η επικύρωση μιας ουσιαστικής εξέλιξης, της σύνδεσης του εθνικού συμφέροντος με περιοχές που μέχρι πρότινος έμεναν εκτός ενδιαφέροντος, όπως η Λιβύη (λόγω τουρκολιβυκού).

Η Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας δεν θα είναι στατική, αλλά σκοπός είναι να ενημερώνεται κάθε πέντε χρόνια, προκειμένου να περιλαμβάνονται όλες οι εξελίξεις. Καίριο στοιχείο της θα είναι η ανάλυση του διεθνούς περιβάλλοντος και οι μετατοπίσεις και αλλαγές που μπορεί να καταγράφονται. Προκλήσεις όπως η τρομοκρατία, αλλά και η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, που έχει χαρακτηριστεί ήδη από το 2016 από το ΝΑΤΟ ως ένα πεδίο στο οποίο μπορεί να αναπτυχθούν πολεμικού χαρακτήρα απειλές, είναι στοιχεία που μπορεί να περιλαμβάνονται στη νέα στρατηγική.

Θέση στη νέα στρατηγική θα έχουν και υβριδικές απειλές, ιδιαίτερα καθώς υπάρχει πλέον και η εμπειρία του μεταναστευτικού, όπως αυτή εξελίχθηκε τον Φεβρουάριο – Μάρτιο του 2020 στον Εβρο. Δεδομένου του χαρακτήρα του, το κείμενο της Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας αναμένεται να είναι αμιγώς στρατηγικό και δεν θα υπεισέρχεται σε επιχειρησιακές λεπτομέρειες.

[iEpikaira: Σύντομο βιογραφικό Θ. Ντόκου - Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Cambridge. Έχει διατελέσει ερευνητής στο Ινστιτούτο Έρευνας για την Ειρήνη της Φρανκφούρτης και το Κέντρο για την Επιστήμη και τις Διεθνείς Σχέσεις του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Από το Μάρτιο 1996 έως τον Οκτώβριο 1998 εργάστηκε ως Επιστημονικός Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Στρατηγικών Μελετών, στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και στο διάστημα 1998-99 ως Σύμβουλος σε θέματα ΝΑΤΟ στο Υπουργείο Εξωτερικών.]

Πηγή: kathimerini.gr δημοσιεύτηκε υπό τον τίτλο "Στρατηγική Ασφαλείας με επίκεντρο την Τουρκία"

Κωνσταντίνος Λουκόπουλος

«Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται διαχρονικά από αδυναμία παραγωγής υψηλής Στρατηγικής και αποτελεσματικού Χειρισμού Κρίσεων και από «πυροσβεστική αντιμετώπιση των προβλημάτων»… Διαπιστώνεται σοβαρό θεσμικό και λειτουργικό έλλειμμα στην αξιολόγηση της διαδικασίας υλοποίησης των αποφάσεων της πολιτικής ηγεσίας σε θέματα υψηλής Στρατηγικής… Το πρακτικό αποτέλεσμα όλων των διαπιστώσεων είναι η αναπαραγωγή της «διαχρονικής» αδυναμίας παραγωγής μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και αποτελεσματικού Χειρισμού Κρίσεων και η ανάγκη θεσμοθέτησης ενός επιτελικού οργάνου σε πρωθυπουργικό επίπεδο που θα εξασφάλιζε την σαφήνεια των στόχων, την σύνδεση των απαραιτήτων υπηρεσιακών παραγόντων και, τέλος την γόνιμη σύνθεση αντιτιθεμένων απόψεων.

Στην επίτευξη των ανωτέρω στόχων θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά η σύσταση ενός επιτελικού οργάνου, του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας-ΣΕΑ το οποίο θα είναι ικανό να θέτει και να σχεδιάζει την ελληνική μακροσκοπική εθνική πολιτική (υψηλή Στρατηγική) καθώς και να συντονίζει και να ελέγχει, εισηγούμενο σχετικά στον Πρωθυπουργό, το Υπουργικό Συμβούλιο ή το ΚΥΣΕΑ, φορείς που εμπλέκονται σύμφωνα με το Σύνταγμα στην υλοποίηση της».

Τα παραπάνω δεν τα λέω εγώ αλλά πολύ εύστοχα, κατά την γνώμη μου, ο Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας του Πρωθυπουργού Δρ. Θάνος Ντόκος σε άρθρο του στο βιβλίο «ΕΝΑΣ ΑΙΩΝΑΣ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ 1919-2019» με τίτλο «Η Ανάγκη Στρατηγικού Σχεδιασμού στον Τομέα της Εθνικής Ασφάλειας και η Συμβολή της Ακαδημαϊκής Κοινότητας» και αναντίρρητα πολύ δύσκολα κάποιος θα μπορούσε να διαφωνήσει με αυτά αλλά και όλα τα άλλα που ο κ. Ντόκος αναφέρει στο υπόψη άρθρο.

Ο προβληματισμός για την σύσταση ενός συμβουλευτικού και συντονιστικού οργάνου διασύνδεσης του Πρωθυπουργού, των Υπουργείων και των υπηρεσιακών οντοτήτων που έχουν την ευθύνη της εξωτερικής πολιτικής, της εθνικής άμυνας και ασφάλειας δεν είναι καινούργιος. Πηγαίνει πίσω στα όσα τραγελαφικά έγιναν στην κρίση των Ιμίων τον Ιανουάριο 1996. Σήμερα στην Ελλάδα υπάρχει η ιδιαιτερότητα να υπάρχει Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας χωρίς όμως… Συμβούλιο. Και μάλιστα για να λέμε τα πράγματα χωρίς εξωραϊστικές υπεκφυγές αυτό το παράδοξο συνεχίζεται 1,5 χρόνο μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης της Χώρας από την ΝΔ αν και η δημιουργία του ΣΕΑ ήταν βασική εξαγγελία στο Προεκλογικό της Πρόγραμμα.

Κάποιοι βέβαια θα αναρωτηθούν γιατί να χρειαζόμαστε το ΣΕΑ αφού υπάρχει το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας όπως μετονομάστηκε με τον Νόμο 4622/2019 για το «Επιτελικό Κράτος το μέχρι τότε με το ίδιο ακρωνύμιο Κυβερνητικό Συμβούλιο Εξωτερικών και Άμυνας (ΚΥΣΕΑ). Πρώτα απ’ όλα πρέπει να πούμε ότι είναι άλλο το ένα και άλλο το άλλο! Δυστυχώς πέρα από τις διάφορες αλληλοσυγκρουόμενες και ασαφείς διατάξεις του σχετικού Νόμου, το νέο ΚΥΣΕΑ είναι αρκετά «εξασθενημένο» σε σχέση με αυτό που είχαμε προηγουμένως ενώ τελικά το συλλογικό κυβερνητικό όργανο λήψεως αποφάσεων και στα θέματα εξωτερικής πολιτικής και εθνικής άμυνας και ασφάλειας καθίσταται το …. πολυμελές Υπουργικό Συμβούλιο. Πλέον όμως αυτών αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να επισημάνουμε ότι σε όλη την διάρκεια της επί τέσσερις μήνες εξελισσόμενης ελληνοτουρκικής κρίσης το νέο ΚΥΣΕΑ συγκλήθηκε μόλις μία φορά, την 10 Αυγούστου 2020, είκοσι ολόκληρες ημέρες από την ημέρα που βγήκε το Ορούτς Ρέις για έρευνες στην διεκδικούμενη ελληνική υφαλοκρηπίδα συνοδευόμενο από τμήμα του Τουρκικού Στόλου που εξανάγκασε την Ελληνική Κυβέρνηση να κινητοποιήσει και τις δικές μας ΕΔ. Η Ομάδα που κατ’ επίφαση διαχειρίστηκε» την κρίση σε κάθε περίπτωση δεν είναι θεσμικό όργανο.

Είναι πολλοί οι λόγοι για τους οποίους διαχρονικά οι κυβερνήσεις της χώρας δεν δημιούργησαν ΣΕΑ, ιδιαίτερα μετά την κρίση των Ιμίων που αποκάλυψε σημαντικές παθογένειες του ελληνικού συστήματος διακυβέρνησης, όπως πολλοί είναι οι λόγοι για τους οποίους το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας του… όποιου ΚΥΣΕΑ κατέστησαν ουσιαστικά ως μη υπάρχον! Έχει ποτέ ζητηθεί από το ΚΥΣΕΑ να καθορίσει τους τρόπους αναπτύξεως και χρησιμοποιήσεως της διπλωματικής, οικονομικής, πληροφοριακής, κοινωνικής και στρατιωτικής ισχύος κατά τη διάρκεια ειρήνης, κρίσεως και πολέμου; Και αν όχι γιατί; Ενδιαφέρθηκαν οι εκάστοτε κυβερνώντες αλλά και η αντιπολίτευση για αυτές τις … «λεπτομέρειες»; Σήμερα δεδομένης της γεωπολιτικής αστάθειας στην ευρύτερη γειτονιά μας και με την Τουρκία να βρίσκεται «στην τελευταία πίστα» της αναθεωρητικής της πολιτικής απέναντι στην Ελλάδα απειλώντας ζωτικά εθνικά μας συμφέροντα, χρειαζόμαστε περισσότερο από κάθε άλλη φορά ένα αξιόπιστο και αποτελεσματικό όργανο όπως το ΣΕΑ.

Η απουσία Εθνικής Στρατηγικής (Ασφαλείας) ως θεσμικού κειμένου με προσδιορισμένα αυτά που αποκαλούμε Εθνικά Συμφέροντα και η οποία να θέτει Εθνικούς Αντικειμενικούς Σκοπούς για την υποστήριξη τους μαζί με την περιγραφή των απειλών και των κινδύνων για την Ασφάλεια της Χώρας είναι πασιφανής. Όπως επίσης φάνηκε τους τελευταίους μήνες ότι είναι πασιφανής και η απουσία ενός αποτελεσματικού οργάνου για τον Χειρισμό της Κρίσεως και δεν κρίνεται σκόπιμο σε αυτό το άρθρο να μπούμε σε λεπτομέρειες και σε κριτική αξιωματούχων που εμφανίστηκαν ως πρόσωπα-κλειδιά σε αυτές τις μη θεσμοθετημένες διαδικασίες. Πολλές χώρες, ακόμη και εκείνες που δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά ζητήματα εθνικής ασφαλείας σαν τα δικά μας, διαθέτουν αξιόπιστα σχήματα αξιολόγησης των διεθνών συνθηκών, των απειλών και κινδύνων και μαζί επεξεργασίας εθνικών πολιτικών στο συγκεκριμένο πεδίο και η δομή και λειτουργία τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.

Υπάρχει μία συνεκτική και άκρως ενδιαφέρουσα πρόταση της Ομάδος Εργασίας Άμυνας και Εξωτερικής Πολιτικής της ΝΔ από το 2017 για την συγκρότηση ΣΕΑ και παραμένει ανεξήγητο γιατί δεν έχει αποτελέσει μέχρι τώρα την βάση περαιτέρω διαβουλεύσεων και συνεργασιών για να δημιουργηθεί επιτέλους αυτό το όργανο. Οι περισσότεροι συμφωνούμε ότι το ΣΕΑ κάτω ακριβώς από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό (τονίζεται εμφατικά αυτό, «κάτω από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό» και όχι να παρεμβάλλονται 3 άλλα επίπεδα) θα πρέπει να έχει, συμβουλευτικό, επιτελικό - συντονιστικό και κατά περίπτωση περιορισμένο εκτελεστικό έργο. Μιλάμε για ένα μόνιμο ενοποιημένο αλλά και ολιγομελές επιτελικό όργανο με αντιπροσώπους από όλα τα συναρμόδια Υπουργεία και λοιπές εμπλεκόμενες υπηρεσίες και οντότητες στα θέματα Εξωτερικής Πολίτικής, στο πεδίο της Άμυνας και Ασφάλειας και φυσικά σε ότι αφορά στην Διαχείριση Κρίσεων ενισχυμένο με εγνωσμένης αξίας εξειδικευμένα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας και υποστηριζόμενο από ένα μικρό επιτελείο.

Αν και θα μπορούσαμε σε αυτό το άρθρο να επεκταθούμε και να μοιραστούμε τις απόψεις μας για το ποιες θα είναι οι επί μέρους δραστηριότητες του ΣΕΑ δεν κρίνεται σκόπιμο καθόσον άλλος είναι ο σκοπός αυτού του άρθρου που δημοσιεύεται στις τελευταίες ημέρες του 2020. Άλλωστε ο Σύμβουλος (χωρίς Συμβούλιο) Εθνικής Ασφάλειας του Πρωθυπουργού κ. Ντόκος τις περιγράφει πλήρως και με σαφήνεια στο σχετικό άρθρο στο οποίο αναφερθήκαμε στην τρίτη παράγραφο.

Τέλος συναφής με όλα όσα προαναφέρθηκαν είναι δυστυχώς και η ανυπαρξία «Στρατηγικής Κουλτούρας» έτσι ώστε να υπάρχει τόσο σε κυβερνητικό επίπεδο όσο και γενικότερα στον πολιτικό κόσμο και στην κοινωνία ένας κοινός τρόπος του πως βλέπουμε τον γεωπολιτικό μας περιβάλλον, του πως αντιλαμβανόμαστε τις κοινές απειλές και τις προκλήσεις ασφαλείας και φυσικά τους τρόπους να τους αντιμετωπίσουμε ως Έθνος. Για τον λόγο αυτό αδήριτη ανάγκη είναι και η εκπαίδευση Πολιτικού Προσωπικού για να μπορεί να αντιλαμβάνεται βασικές έννοιες των Διεθνών Σχέσεων και της Ασφάλειας για να μην ακούμε Πρωθυπουργούς να διερωτώνται αν έχουμε σύνορα στην θάλασσα ή Υπουργούς που να μηρυκάζουν την λέξη Αποτροπή χωρίς να αντιλαμβάνονται τι σημαίνει.

Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι το χωρίς βέβαια να είναι… πανάκεια που ως δια μαγείας θα επιλύσει αυτόματα όλα τα εγγενή διαχρονικά (ανεξαρτήτως κυβερνήσεων) στο πεδίο της Εθνικής Στρατηγικής και του Χειρισμού Κρίσεων, θα αποτελέσει ένα αποτελεσματικό όργανο στα χέρια του Πρωθυπουργού που θα τον βοηθήσει να λαμβάνει έγκαιρες και σωστές αποφάσεις. Πρέπει να συγκροτηθεί οπωσδήποτε μέσα στο επόμενο δίμηνο. Το 2021 εκτιμάται ότι θα είναι γεμάτο σοβαρές προκλήσεις ασφαλείας τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Κύπρο χώροι οι οποίοι αλληλοσυνδέονται και αλληλοεπηρεάζονται. Δυστυχώς με την οπτική της Τουρκίας απέναντι στις διερευνητικές, τις οποίες βλέπει ως έναν διάλογο για όλες τις απαιτήσεις της πάνω στην αρχή «τα δικά μου δικά μου και τα δικά σου..μισά-μισά» θα αντιμετωπίσουμε σύντομα όξυνση της κρίσεως. Και η κρίση είναι διαρκής και παραμένει. Παρεμπιπτόντως είναι αφελές αν όχι ανόητο να θεωρείται από κάποιους αιθεροβάμονες ως ένδειξη «καλής θελήσεως» το γεγονός ότι δεν βγαίνει ξανά το Ορούτς Ρέις στην ΝΑ Μεσόγειο και εξυπηρετεί τους σκοπούς της Άγκυρας. Απαιτείται συνέργεια και θεσμική λειτουργία που να ξεπερνάει τα πρόσωπα και φυσικά εγκεκριμένα θεσμικά κείμενα όπως είναι η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας για να μην μπερδευόμαστε με το που μπαίνουν οι … «κόκκινες γραμμές» και δημιουργούμε σύγχυση στο εσωτερικό και κυρίως δίνουμε εσφαλμένες εντυπώσεις στο… εξωτερικό.

* Ο Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Λουκόπουλος είναι επικεφαλής στο «Παρατηρητήριο Liberal» liberal.gr

Ο δικαιολογημένος φόβος που προκαλεί στους ανθρώπους η πανδημία πολλαπλασιάζεται εκθετικά στις περιπτώσεις όπου – όπως στην περίπτωση της Ελλάδας – η πολιτική εξουσία υποχρεώνεται να εφεύρει μπαλώματα για ένα σύστημα Υγείας, το οποίο η ίδια έχει ξεχαρβαλώσει, τεμαχίσει και εκποιήσει. 

Αυτός ο καθ’ όλα δικαιολογημένος φόβος, ωστόσο, είναι τελικά και το κέρδος που αποκομίζει και αξιοποιεί η κυβέρνηση προκειμένου, πρώτον, να κρύψει τις ευθύνες της για την επιδημιολογική κατάσταση της χώρας και, δεύτερον, για να καλύψει μια σειρά από άλλες επιλογές της, οι οποίες στρέφονται κατά της κοινωνίας και εν τέλει της χώρας. Είναι γνωστό άλλωστε ότι ο φόβος συνοδεύεται από απώλεια όρασης...

Μέσα στον φόβο, λοιπόν, η προσοχή της «μάζας» επικεντρώνεται στις προσφερόμενες από τους μηχανισμούς ενημέρωσης ειδήσεις. Οι εν λόγω μηχανισμοί μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα πολλαπλασιάζουν την αποτελεσματικότητά τους είτε με τις ειδήσεις που προβάλλουν είτε με αυτές που θάβουν...

Το «Ορούτς Ρέις» είναι εκεί...

Για παράδειγμα, την τελευταία εβδομάδα έχει εξαφανιστεί από πρωτοσέλιδα και οθόνες κάθε είδηση που αφορά το «Ορούτς Ρέις» και τον στολίσκο των πολεμικών που το συνοδεύει. Κι όμως, το τουρκικό ερευνητικό, παρότι δεν «υπάρχει» στις ελληνικές ειδήσεις, εξακολουθεί μέχρι και αυτή τη στιγμή να πλέει σε θαλάσσια ζώνη ελληνικού ενδιαφέροντος μεταξύ Ρόδου και Καστελλόριζου. 

Παρά το γεγονός ότι δεν «παίζει» στις ειδήσεις, η Τουρκία εξακολουθεί να δημιουργεί τετελεσμένα οικοδομώντας διπλωματική επιχειρηματολογία εν όψει μελλοντικών διευθετήσεων. Την ίδια στιγμή, μέσα στη «θολούρα» της πανδημίας και τον φόβο που προκαλεί, η ελληνική κυβέρνηση έχει φροντίσει να «αμβλύνει» θέσεις εγκαταλείποντας «μαξιμαλιστικές» επιδιώξεις: Η εθνική «κόκκινη γραμμή» δεν είναι πια τα 200 μίλια της ΑΟΖ που δικαιούνται τα ελληνικά νησιά, δεν είναι καν τα 12 ναυτικά των χωρικών τους υδάτων που αναγνωρίζονται από το διεθνές δίκαιο. Η «κόκκινη γραμμή» της κυβέρνησης Μητσοτάκη είναι τα 6 ναυτικά μίλια των υφιστάμενων χωρικών υδάτων. Πέρα από εκεί, άλλωστε, πλέουν το «Ορούτς Ρέις» και τα τουρκικά πολεμικά που το συνοδεύουν...

Στα πρώτα πλάνα της επικαιρότητας είναι οι θάνατοι, οι διασωληνωμένοι, οι γεμάτες εντατικές, αλλά και λίγη ελπίδα για τα εμβόλια που έρχονται. Κάποιες άλλες ειδήσεις είναι απλά αναπαραγωγές των ανακοινώσεων κυβερνητικών παραγόντων, όπως αυτή του Νίκου Δένδια: 

«Κατά την επίσκεψη του πρωθυπουργού στα ΗΑΕ υπέγραψα την Κοινή Διακήρυξη Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης και τη Συμφωνία Κοινής Συνεργασίας στην εξωτερική πολιτική και άμυνα. Οι σχέσεις μας αναβαθμίζονται σε στρατηγικό επίπεδο με στόχο την περιφερειακή ειρήνη και σταθερότητα».

Σε κάποια εσωτερική σελίδα κάποιων εφημερίδων ίσως βρει ο επιμελής αναγνώστης ότι πίσω από μια τέτοια ανακοίνωση που ενδεχομένως θα δει αυτούσια σε κάποιο τηλεοπτικό «ρεπορτάζ» κρύβεται η καθοδηγούμενη ελληνική εξωτερική πολιτική, η οποία ακολουθεί κατά γράμμα οδηγίες από την Ουάσιγκτον. 

Οι «σεΐχηδες» των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων είναι πια «φίλοι» των Αμερικανών και χρησιμοποιούνται ως μοχλός πίεσης προς την Άγκυρα, η οποία κάνει τσαλιμάκια. Όπως ακριβώς και η Ελλάδα...

Αμερικανικά όπλα 

Από τις επιλογές των θεμάτων που διαμορφώνουν την επικαιρότητα, σύμφωνα με την «άποψη» των μεγάλων ΜΜΕ, απουσιάζουν και όλα όσα «τρέχουν» γύρω από τα εξοπλιστικά προγράμματα των Ενόπλων Δυνάμεων.

Όσο το θέμα της παραβίασης της ελληνικής ΑΟΖ από το «Ορούτς Ρέις» ήταν «ζεστό και επίκαιρο», έπαιζαν στις ειδήσεις τα θέματα των εξοπλισμών – κατά κύριο λόγο με γαλλικά οπλικά συστήματα. Τα ρεπορτάζ έκαναν λόγο για αγορά γαλλικών αεροσκαφών και φρεγατών. Τελικά, παρότι οι συζητήσεις για την προμήθεια γαλλικών πολεμικών πλοίων, τα οποία αξιολογούνται ως άριστα ως προς τις επιχειρησιακές ανάγκες του Πολεμικού Ναυτικού, ήταν πολύ προχωρημένες, η απόφαση της κυβέρνησης ήταν η προμήθεια μόνο των πολεμικών αεροσκαφών Rafale... 

Αυτό που προφανώς δεν αξιολογήθηκε ως σημαντική είδηση για να «παίξει» στα μεγάλα ΜΜΕ είναι ότι η ελληνική κυβέρνηση παραδόθηκε συνολικά στην Ουάσιγκτον αφήνοντας στα χέρια της αμερικανικής διπλωματίας την υπόθεση της διαχείρισης της ελληνοτουρκικής έντασης. Αυτή η διαχείριση, όπως είναι γνωστό, γίνεται στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και με τους μηχανισμούς που η συμμαχία διαθέτει διασφαλίζοντας και τη μυστικότητα των διευθετήσεων. 

Υπάρχει άραγε αντάλλαγμα που προσφέρει η ελληνική κυβέρνηση γι’ αυτήν την πυροσβεστική αμερικανική παρέμβαση; Για τα μεγάλα media μάλλον δεν υπάρχει τέτοιο αντάλλαγμα, καθώς οι Αμερικανοί είναι «ανιδιοτελείς» φίλοι μας.

Ωστόσο οι ειδήσεις για την αγορά αμερικανικών (αντί γαλλικών) φρεγατών καθώς και η προμήθεια αμερικανικών αεροσκαφών F-35 (μαζί με τα γαλλικά Rafale) δημιουργούν τη βάσιμη υποψία ότι η κυβέρνηση πλήρωσε το αντίτιμο της αμερικανικής «προστασίας».

Μέσα στο κλίμα του φόβου, ο οποίος διαιωνίζεται και πολλαπλασιάζεται καθώς ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι η πανδημία είναι μια απειλή με την οποία ο καθένας βρίσκεται αντιμέτωπος, οι «ειδήσεις» περί των μεγάλων ζητημάτων της εξωτερικής πολιτικής της χώρας εξαφανίζονται στη χοάνη της καθημερινότητας. Άλλωστε όλα συνηθίζονται, ακόμη και το ότι η χώρα είναι παραδομένη διά συνθηκών ως αμερικανική βάση από την Κρήτη έως την Αλεξανδρούπολη...

Η «μονοθεματική» διαμόρφωση της επικαιρότητας (από τα ΜΜΕ) με ειδήσεις που τελικά υποθάλπουν τον φόβο των ανθρώπων δημιουργεί όλες εκείνες τις απαραίτητες συνθήκες που διευκολύνουν το έργο της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας να επιβάλει τη νεοφιλελεύθερη οικονομική - κοινωνική της ατζέντα σε μια φοβισμένη κοινωνία «διά πυρός και σιδήρου»...

Πηγή: topontiki.gr

Γράφει ο Σπύρος Λίτινας* 

Πολύ κουβέντα ξεσηκώθηκε με αφορμή τις πρόσφατες δηλώσεις**  του Αμερικανού εν Ελλάδι πρέσβη ότι η Τουρκία πρέπει να κρατηθεί στη δύση και το εάν η ελληνική κυβέρνηση συντάσσεται με αυτές. Σαφώς και είναι προς το συμφέρον της Ελλάδας η Τουρκία να κρατηθεί στη δύση αλλά όχι με κάθε κόστος . Το θέμα λοιπόν που πρέπει να απαντηθεί είναι όχι εάν η ελληνική κυβέρνηση συντάσσεται με αυτές τις δηλώσεις αλλά με το ποια είναι τα όρια της σύνταξης . Ας τα πάρουμε ,όμως, ένα ένα .

Η ελληνική κυβέρνηση έχει εγκλωβίσει τεχνηέντως την κουβέντα γύρω από τις κόκκινες γραμμές της χώρας στα 6-12 ν.μ λες και η χώρα δεν έχει υφαλοκρηπίδα που πρέπει να υπερασπιστεί πέρα από τα 6ν.μ αλλά και τα 12 ν.μ . Τον χειμώνα που μας πέρασε η δικαιολογία που μας δόθηκε για την μη απώθηση του τούρκικου ερευνητικού ήταν ότι το πήρε ο αέρας αφήνοντας να εννοηθεί ότι εάν δεν το έπαιρνε ο αέρας θα το έδιωχναν . Τώρα με τις πρόσφατες δηλώσεις για τα 6.ν.μ γκρεμίστηκε εν ριπή οφθαλμού η ελληνική εξωτερική πολιτική και το αμυντικό δόγμα της χώρας των τελευταίων 45 ετών τουλάχιστον. Μέχρι τούδε όλες οι προγενέστερες Ελληνικές κυβερνήσεις είχαν θέσει ως κόκκινη γραμμή ακόμη και τα απώτατα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και πολύ σωστά . Διότι από τη μια το σημείο εκκίνησης σε ενδεχόμενο δικαστικής διευθετήσεως ή πολιτικής συμφωνίας ( μετά από διαπραγμάτευση ή σύρραξη ) είναι το απώτατο -όχι το κάτω του ελάχιστου – αλλά και επειδή μέχρις ότου οριοθετηθεί η υφαλοκρηπίδα μας , τα όριά της εκτείνονται με βάση το διεθνές δίκαιο της θάλασσας που έχουμε κυρώσει με νόμο στο απώτατο σημείο που μπορεί αυτό να φτάσει (200 ν.μ ) . Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι ένα διεθνές δικαιοδοτικό όργανο θα μας επιδίκαζε αυτήν την υφαλοκρηπίδα αλλά ότι θα λάμβανε αυτό υπ όψιν ως σημείο αναφοράς του αρχικού μας αιτήματος . Τώρα , όταν εμείς έχουμε θέση ως σημείο αναφοράς τα 6.ν.μ και δεν υψώνουμε θαλάσσιο τείχος μέχρι να διευθετηθεί η διαφορά ,-είτε κατόπιν πολιτικής συμφωνίας είτε κατόπιν δικαστικής διευθέτησης είτε κατόπιν επεισοδίου -, ως οφείλουμε στις παράνομες δραστηριότητες της Τουρκίας είναι σαφές ότι παραχωρώντας τη νομή , παραχωρούμε και δικαιώματα .

Έτσι και με τις ευλογίες τις δικές μας η Τουρκία – που καθόλου απομονωμένη δεν είναι – αυτονοήτως και σίγουρα όχι ανοήτως δημιουργεί τετελεσμένα αφού εμείς αυτονοήτως και ανοήτως της ανάψαμε το πράσινο φως . Συνακόλουθα όταν το σημείο εκκίνησης είναι τα 6 ν.μ και δεν υπερασπίζεσαι την νομή πέραν αυτών- και το δηλώνεις κιόλας ότι δεν θα το κάνεις- τότε αυτονοήτως κανένα δικαστήριο δεν θα αποδώσει δικαιώματα στον απρόθυμο να υπερασπίσει επιχειρησιακά αυτά ( τα δικαιώματα ) , γεγονός όμως που έχει και νομικές επιπτώσεις τις οποίες παράγουν και οι δηλώσεις και η μη αντίδραση .

Ας θυμηθούμε όμως λίγο το Σύνταγμα της χώρας μας :

Αρθρο 28: (Κανόνες του διεθνούς δικαίου και διεθνείς οργανισμοί)

1. Oι γενικά παραδεγμένοι κανόνες του διεθνούς δικαίου, καθώς και οι διεθνείς συμβάσεις, από την επικύρωσή τους με νόμο και τη θέση τους σε ισχύ σύμφωνα με τους όρους καθεμιάς, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν από κάθε άλλη αντίθετη διάταξη νόμου. H εφαρμογή των κανόνων του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συμβάσεων στους αλλοδαπούς τελεί πάντοτε υπό τον όρο της αμοιβαιότητας.

Στο σημείο αυτό κρίνω σκόπιμο να θυμηθούμε και το ακόλουθο άρθρο του Συντάγματος .

‘Αρθρο 106: (Κράτος και εθνική οικονομία)

1. Για την εδραίωση της κοινωνικής ειρήνης και την προστασία του γενικού συμφέροντος το Kράτος προγραμματίζει και συντονίζει την οικονομική δραστηριότητα στη Xώρα, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει την οικονομική ανάπτυξη όλων των τομέων της εθνικής οικονομίας. Λαμβάνει τα επιβαλλόμενα μέτρα για την αξιοποίηση των πηγών του εθνικού πλούτου, από την ατμόσφαιρα και τα υπόγεια ή υποθαλάσσια κοιτάσματα, για την προώθηση της περιφερειακής ανάπτυξης και την προαγωγή ιδίως της οικονομίας των ορεινών, νησιωτικών και παραμεθόριων περιοχών.

Από την εξαγωγή αυτών των διατάξεων συνάγεται κατά την άποψή μου το συμπέρασμα ότι η Ελλάδα έχει το δικαίωμα κατά το διεθνές δίκαιο και την υποχρέωση κατά το Ελληνικό δίκαιο να προστατέψει ακόμη και τα απώτατα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας μέχρις ότου αυτά οριοθετηθούν διαφορετικά . Για αυτό το λόγο άλλωστε τα τελευταία 45 χρόνια τουλάχιστον οι Ελληνικές κυβερνήσεις είχαν σταθερή και συνεκτική , νομική , πολιτική και στρατιωτική- αμυντική θέση με εξαίρεση φυσικά την τωρινή κυβέρνηση

Ας θυμηθούμε όμως και το ακόλουθο .

΄Άρθρο 36:

3. Mυστικά άρθρα συνθήκης δεν μπορούν ποτέ να ανατρέψουν τα φανερά.΄΄

Τι μας λέει αυτό το άρθρο ερμηνευτικά ; Νομίζω ότι καταρχήν μας λέει ότι δεν μπορεί να υφίσταται μυστική συμφωνία αν δεν προϋφίσταται η φανερή . Συνεπώς αν υπάρχει μυστική συμφωνία είναι αυτοδίκαια άκυρη και παράνομη .

Επίσης η έννοια του θαλάσσιου χώρου εισήχθη αν δεν απατώμαι στην αντικειμενική υπόσταση του άρθρου 138 του Π.Κ ( βλ προηγούμενο μου άρθρο – οι κόκκινες γραμμές – ) με τον Ν 4619/ΦΕΚ Α 95 / 11-6-2019 , με έναρξη ισχύος την 1 Ιουλίου 2019 . Με απλά ελληνικά εισήχθη η έννοια του θαλάσσιου χώρου σε μια περίοδο που οι αμφισβητήσεις και η κουβέντα γύρω από τις ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα είχαν φουντώσει . Για ποιο λόγο να εισαχθεί η έννοια του θαλάσσιου χώρου στο άρθρο αυτό , αφού αυτονοήτως η εθνική κυριαρχία εκτείνεται και στα 6 ν.μ τα οποία αποτελούν κατά μία έννοια –ερμηνευτικά- προέκταση του εδάφους ; Η προγενέστερη μορφή του άρθρου , δηλαδή, δεν προστάτευε τα 6 ν.μ ; ήμασταν δηλαδή επί δεκαετίες ακάλυπτοι ; Ποια ήταν η χρεία – ανάγκη που επέβαλλε την εισαγωγή της έννοιας του θαλάσσιου χώρου στο άρθρο αυτό ; Επειδή τίποτα δεν είναι αυτονόητο η ανάγκη που επέβαλλε κατά την άποψή μου αυτή την εισαγωγή ήταν μια επιπρόσθετη ποινική δικλείδα ασφαλείας τελούσα σε αρμονία με τις παραπάνω συνταγματικές διατάξεις που να καλύπτει και την υφαλοκρηπίδα – σε μια περίοδο έντονης αμφισβήτησής της – η οποία υφίσταται ως δικαίωμα ab initio et ipso facto βάση του διεθνούς δικαίου της θάλασσας που έχουμε κυρώσει με νόμο του ελληνικού κράτους . Δεν μπήκε για τα 6 νμ τα οποία αυτονοήτως όπως ξέρουμε όλοι αποτελούν εθνική κυριαρχία και συνεπώς είμαστε υποχρεωμένοι να υπερασπιζόμαστε και τα 6 ν.μ αλλά και την υφαλοκρηπίδα μας στα σημερινά της όρια μέχρις ότου αυτή οριοθετηθεί διαφορετικά, είτε δικαστικά, είτε με πολιτική συμφωνία ( φανερά όχι μυστικά ) . Εκτός αν θεωρούμε ότι τίποτα από όλα τα παραπάνω δεν έχουν σημασία . Δεν πειράζει ας ανοίξει η κουβέντα στον νομικό κόσμο της χώρας κατ 'αρχήν και βλέπουμε τι είναι αυτονόητο και τι όχι .

Σε καμία περίπτωση δεν υποστηρίζω ότι δεν πρέπει να υπάρχει συνεννόηση και συνεργασία με την Τουρκία . Σαφώς και πρέπει να υπάρχει αλλά όχι με καθεστώς εκβιασμού . Ακόμα και στον East Med έχει θέση η Τουρκία ή για να το πω διαφορετικά δεν υπάρχει East Med χωρίς την Τουρκία αλλά και την Ιταλία . [iEpikaira: Μέχρις εδώ είναι πολύ διαφωτιστική η τοποθέτηση, αλλά από που κι ως που η Τουρκία έχει λόγο στον EastMed;] Σήμερα δεν έχουμε τίποτα αφού έτσι και αλλιώς η Ιταλία όπου υποτίθεται ότι θα καταλήγει ο East Med δεν έχει υπογράψει την σύμβαση λόγω Τουρκίας . Μάλιστα , η πρόσφατη ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία την οποία έχω επαινέσει θετικά, έγραψα ότι ανοίγει παράθυρο Ειρήνης μεταξύ άλλων και για αυτόν τον λόγο αλλά και επειδή εκπέμπει διεθνώς το μήνυμα ότι η Ελλάδα είναι ανοιχτή σε συνεργασία με την Τουρκία αλλά με πολιτισμένο τρόπο όπως κάνουν τα πολιτισμένα κράτη . Η Τουρκία , όμως , δεν είναι πολιτισμένο κράτος οπότε μένει τουλάχιστον να δούμε εάν θα ζητήσουμε επιτακτικά κυρώσεις αφού η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε μέχρι στιγμής να προστατεύσει μόνο τα 6 ν.μ τα οποία η Τουρκία δεν αμφισβητεί ! Το θέμα φυσικά δεν ήταν να προστατεύσουμε αυτό που άλλος δεν αμφισβητεί αλλά αυτά που αμφισβητεί !

Έχω επισημάνει με σειρά άρθρων μου ( γερμανική πεπονόφλουδα , το τετελεσμένο νότια της Κρήτης , οδεύοντας στην φινλανδοποίηση μας κα ) τον κίνδυνο δημιουργίας τετελεσμένων στα θαλάσσια οικόπεδα της Κρήτης και της χώρας αυτά δηλαδή που εκτείνονται δυτικά του 28ου μεσημβρινού . Αν η ελληνική κυβέρνηση ακολουθήσει τακτική Καστελόριζου και σε αυτά τα οικόπεδα και δεν προστατέψει επιχειρησιακά την νομή ως δικαιούται και οφείλει ( το πώς το έχω περιγράψει στο άρθρο μου για την Φινλανδοποίηση ) τότε -αν γκριζαριστεί η περιοχή λόγω της παθητικής τακτικής μας- , δεν αποκλείεται στο μέλλον η γαλλική Τοτάλ να κινηθεί νομικά κατά του Ελληνικού δημοσίου για όσα έξοδα έχει κάνει μέχρι τώρα τα οποία δεν είναι και αμελητέα . Φυσικά σε αυτή την περίπτωση εκτός από τις πολιτικές ευθύνες θα πρέπει να αποδοθούν και οι ποινικές ευθύνες υπό το πρίσμα όσων αναπτύχθηκαν .

Το θέμα σε κάθε περίπτωση είναι εάν εμείς θέτουμε τα σωστά πλαίσια στις συνεργασίες που κάνουμε , και, εάν αυτές που κάνουμε ή δεν κάνουμε, μεταξύ άλλων και στο πλαίσιο της εξοπλιστικής διπλωματίας, εξασφαλίζουν προστασία για την χώρα σύμφωνα με τις ανάγκες της και τις συνταγματικές επιταγές για την διεκδίκηση του καλύτερου δυνατού στο όνομα του ελληνικού λαού και των μελλοντικών γενεών . Αυτό όμως θα αποτελέσει το θέμα του επόμενου άρθρου .

Αυτά ήθελα να πω , όχι αυτονοήτως, και σίγουρα όχι ανοήτως και ο νοών νοείτω .

** «Υποστηρίζουμε τον πρωθυπουργό Μητσοτάκη και την προσήλωση της ελληνικής κυβέρνησης για την επιστροφή στη διπλωματία. Δεν πιστεύω ότι άλλοι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ είναι τόσο δεμένοι όσο η Ελλάδα και οι ΗΠΑ στην αρχή πως ό,τι και να γίνει πρέπει να κρατήσουμε την Τουρκία στη Δύση».

*Δικηγόρος Παρ ‘ Αρείω Πάγω , LLM Διεθνούς Εμπορικού Δικαίου militaire.gr

Τζούμης Λάμπρος

Το τουρκικό ερευνητικό σκάφος Oruc Reis εδώ και τρεις μήνες διεξάγει έρευνες στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, φτάνοντας στα εννέα ναυτικά μίλια από το Καστελλόριζο, χωρίς να υπάρξει δυναμική απάντηση από την ελληνική πλευρά, επειδή κόκκινη γραμμή ορίσθηκαν τα χωρικά ύδατα των έξι μιλίων. Αρχικά είχε διατυπωθεί η άποψη, ότι δεν κάνει ή δεν μπορεί να πραγματοποιήσει έρευνες, λόγω του θορύβου των παραπλεόντων σκαφών.

Η άποψη αυτή διαψεύσθηκε από τον πρώην Σύμβουλο Εθνικής Ασφαλείας κ. Διακόπουλο, ο οποίος και "παραιτήθηκε" από τη θέση του. Οι Τούρκοι καθημερινά μας βομβαρδίζουν με εικόνες από το ερευνητικό σκάφος και διατείνονται ότι διεξάγουν έρευνες μέσα στην τουρκική υφαλοκρηπίδα. Με σκοπό την επικοινωνιακή διαχείριση του θέματος από την κυβέρνηση και την μικροπολιτική εκμετάλλευση από την αντιπολίτευση, τα όρια απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα και παρανομία μετατοπίζονται καθημερινά.

Από κυβερνητικής πλευράς ακούσαμε δηλώσεις ότι «η κόκκινη γραμμή είναι η εθνική κυριαρχία, και όταν λέμε εθνική κυριαρχία εννοούμε αυτονοήτως τα εθνικά χωρικά ύδατα, τα οποία σήμερα είναι προσδιορισμένα στα έξι ναυτικά μίλια». Η περιοχή των χωρικών υδάτων, είναι συνέχεια του εθνικού εδάφους ως προς το βαθμό κυριαρχίας, δηλαδή δεν έχει καμία διαφορά από την ξηρά.

Κόκκινη γραμμή η κυριαρχία. Τα κυριαρχικά δικαιώματα;

Η κυριαρχία αυτή εκτείνεται και στον εναέριο χώρο επάνω από την χωρική θάλασσα καθώς και στο βυθό και το υπέδαφός της. Η κριτική της αντιπολίτευσης επικεντρώθηκε, στο ότι με τις κυβερνητικές δηλώσεις η Ελλάδα απεμπολεί το δικαίωμα για επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια, που ως γνωστόν είναι μονομερές κυριαρχικό δικαίωμα. Αλλά η Τουρκία μας απειλεί με πόλεμο από το 1995 σε περίπτωση άσκησής του.

Καρυώτης Θεόδωρος

Ξαφνικά όλοι ασχολούνται με την αιγιαλίτιδα ζώνη και τσακώνονται για το ποια είναι η κόκκινη γραμμή, που αν κατάλαβα καλά, δεν είναι μια αλλά δύο. Η μια της κυβέρνησης και η άλλη κάποιων άλλων. Ευτυχώς, από ό,τι γνωρίζω, δεν υπάρχει και τρίτη κόκκινη γραμμή, τουλάχιστον μέχρι σήμερα.

Έτσι αποφάσισα να διερευνήσω ποια είναι η κόκκινη γραμμή των ΗΠΑ, μια και ζω εδώ για σχεδόν μισό αιώνα. Υπάρχει βέβαια και μια ιδιαιτερότητα του Αμερικανικού λαού που με σόκαρε στα φοιτητικά μου χρόνια, όταν συνάντησα ανθρώπους που δεν είχαν δει ποτέ θάλασσα στην ζωή τους. Έτσι, εξηγείται γιατί η πλειοψηφία των Αμερικανών δεν ασχολείται με τα χωρικά ύδατα ή την ΑΟΖ.

Ο βαθμός στον οποίο ένα έθνος μπορούσε να ελέγξει τα παράκτια ύδατά του, βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην εμβέλεια των κανονιών του. Έτσι, το όριο των τριών ναυτικών μιλίων για τα χωρικά ύδατα προέκυψε από αυτό που συχνά αναφέρεται ως κανόνας, "που φτάνουν τα βλήματα των πυροβόλων από την ακτή".

Στις ΗΠΑ, η δημιουργία χωρικής θάλασσας και γειτονικής ζώνης, όπως αποκαλείτο τότε, χρονολογείται ήδη από τα τέλη της δεκαετίας 1700, ως απάντηση σε θέματα εθνικής ασφάλειας και επιβολής του νόμου στις παράκτιες περιοχές. Έτσι το 1793 ο Τόμας Τζέφερσον έστειλε στο Κογκρέσο διπλωματικό έγγραφο, που έγινε νόμος το 1799, για να επιτραπεί η επιβίβαση σε πλοία που έφεραν ξένες σημαίες εντός 12 ναυτικών μιλιών από την ακτή.

Μέχρι το 1930, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας του παράκτιου κράτους επί των πόρων της χωρικής θάλασσας δεν αμφισβητήθηκαν, υπό την προϋπόθεση ότι δεν παρεμπόδιζαν το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης ενός πλοίου. Το 1945, ο πρόεδρος Τρούμαν εξέδωσε διακήρυξη, που καθιέρωνε τα δικαιώματα για εξερεύνηση και εκμετάλλευση των πόρων πετρελαίου και φυσικού αερίου της υφαλοκρηπίδας, εκτός της χωρικής θάλασσας των 3 ν.μ. Το 1953, το Κογκρέσο θέσπισε νομοθεσία για τον έλεγχο της υφαλοκρηπίδας από το ομοσπονδιακό κράτος.

Οι ΗΠΑ δημιούργησαν την 1η Μαρτίου 1977 μια αλιευτική ζώνη 200 ν.μ., ακολουθώντας το παράδειγμα των κρατών της Λατινικής Αμερικής, που φαίνεται να είχε αποσπάσει τη γενική, αλλά προσεκτική έγκριση του αλιευτικού κλάδου. Οι ΗΠΑ σκόπευαν να διασφαλίσουν τη διατήρηση των αποθεμάτων ψαριών που βρέθηκαν εντός 200 μιλίων από την ακτή και οι αλιείς τους να αποκομίζουν το μέγιστο όφελος από αυτά τα αποθέματα. Είχε, επίσης, προβλεφθεί ότι πλεόνασμα μπορούσε να διατεθεί σε ξένα σκάφη, για να αλιεύουν υπό ορισμένες αυστηρά ελεγχόμενες προϋποθέσεις.

Επέκταση ναυτικών μιλίων

Στις 27 Δεκεμβρίου 1988, ο πρόεδρος Ρέηγκαν ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα επεκτείνουν τα χωρικά τους ύδατα, από τρία σε δώδεκα ναυτικά μίλια σύμφωνα με τη UNCLOS του 1982, την οποίαν η Αμερική είχε καταψηφίσει. Η διακήρυξη επέκτασης των χωρικών υδάτων, μεταξύ άλλων, ανέφερε:

Το «τρολάρισμα» Ερντογάν, η βόμβα Γεραπετρίτη και το δυσοίωνο μέλλον

«Ό,τι αμφισβητούμε θα μπει τώρα στο τραπέζι, είτε το θέλετε είτε όχι». Αυτό δείχνουν ξεκάθαρα οι μέχρι τώρα εξελίξεις για το εύρος των διεκδικήσεων της Τουρκίας απέναντι σε μια ελληνική γραμμή που, είτε είναι… κόκκινη είτε όχι, σίγουρα δεν είναι σταθερή!

Γιώργος Παπανικολάου gpap@euro2day.gr

Επειδή κάποια στιγμή πρέπει να λέμε τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη, αξίζει να δούμε τι έχει συμβεί στο θαλάσσιο «πεδίο» των ελληνοτουρκικών, τους τελευταίους μήνες.

Μέσα στο καλοκαίρι, ο Ερντογάν δοκίμασε όχι μόνο την ελληνική αντίδραση αλλά και αυτή του λεγόμενου διεθνούς παράγοντα, σε ό,τι αφορά τις κινήσεις του Oruc Reis στα διεθνή ύδατα, που εμείς θεωρούμε «δική μας» ΑΟΖ και η Τουρκία δική της, καλώς ή κακώς αδιάφορο.

Ο ελληνικός στόλος αναπτύχθηκε, οι Τούρκοι σουλατσάριζαν και -κατά δήλωση του παραιτηθέντος στη συνέχεια, συμβούλου Ασφαλείας του πρωθυπουργού- έκαναν έρευνες. Εμείς βεβαίως φωνάξαμε, έγινε κι ένα τζαρτζάρισμα… φρεγατών, οι Ευρωπαίοι φώναξαν με τη σειρά τους και συμφωνήθηκε να ξεκινήσουν επαφές για διάλογο. Προφανώς οι Τούρκοι ξεκαθάρισαν από νωρίς ότι θέλουν να βάλουν πολλά στο τραπέζι (από την αποστρατικοποίηση των νήσων έως θέματα εναέριου χώρου, περιοχών έρευνας και διάσωσης κ.λπ.), εμείς «κλωτσήσαμε» και ξαφνικά, το πλοίο ερευνών ξαναβγήκε στη θάλασσα.

Μόνο που αυτή τη φορά, δεν βγήκε μακριά από τα ελληνικά χωρικά ύδατα αλλά σε απόσταση αναπνοής.

Τι επέφερε η νέα έξοδος του Oruc Reis

Και με μια έξοδο, αμφισβήτησε όχι μόνο αν το Καστελόριζο έχει ΑΟΖ ως τα 200 μίλια, αλλά αν έχει ΑΟΖ… γενικώς. Ταυτόχρονα, περνώντας μέσα από τα 12 μίλια αλλά -έως στιγμής τουλάχιστον- έξω από τα 6 μίλια των διακηρυγμένων χωρικών υδάτων μας, «θύμισε» ότι η Τουρκία θεωρεί casus belli την επέκταση των χωρικών μας υδάτων κι ότι τη δυνατότητα που λέμε ότι έχουμε, να τα επεκτείνουμε, τη γράφει στα παλαιότερα των υποδημάτων της.

Έτσι, όμως, ενώ Ιούλιο και Αύγουστο εμφανιζόμασταν όχι απλώς να φωνάζουμε αλλά να κινητοποιούμε στόλο μακριά από την έκταση της εθνικής μας κυριαρχίας (δηλαδή τα χωρικά μας ύδατα), υπερασπιζόμενοι τα «κυριαρχικά δικαιώματά» μας σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, υποχρεωθήκαμε τώρα, όπως προκύπτει από τα γεγονότα, να επιδεικνύουμε «στρατηγική… ψυχραιμία» στις έρευνες μια ανάσα πέρα από τα χωρικά μας ύδατα.

Εξίσου εντυπωσιακό όμως είναι ότι η κυβέρνηση, δηλώνοντας ξεκάθαρα, μέσω του υπουργού Επικρατείας Γιώργου Γεραπετρίτη, πως «κόκκινη γραμμή» είναι τα 6 μίλια, κατέληξε να αποδεχτεί τόσο στην πράξη όσο και στη… θεωρία ότι πέρα από αυτά ΔΕΝ υπάρχουν κόκκινες γραμμές! Οπότε, εύλογα προκύπτει η… απορία (ψάλτου βηξ) γιατί δόθηκε εντολή στις Ένοπλες Δυνάμεις τον Ιούλιο και τον Αύγουστο να κάνουν στενό μαρκάρισμα στο τουρκικό ερευνητικό πλοίο και στα συνοδευτικά του πολεμικά; Κι εντέλει, γιατί παραιτήθηκε ο έρημος ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας Αλέξανδρος Διακόπουλος; Αυτές τις τελευταίες μέρες, έξω από το Καστελόριζο, δεν έκανε έρευνες το Oruc Reis;

Πηγή: euro2day.gr

Ο καθηγητής Γεωπολιτικής στην Σχολή Ευελπίδων και στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Κωνσταντίνος Γρίβας, μιλώντας σήμερα στο ράδιο 98.4 εξήγησε γιατί κατά την γνώμη του η απραξία της Ελληνικής πλευράς , έχει καταστήσει «οπερέτα» τις διαρκώς μετακινούμενες «κόκκινες γραμμές» από την Υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, στην αυτονόητη και συνταγματική επιταγή της εθνικής μας κυριαρχίας την οποία επίσης έχουμε περιορίσει στα 6 ν.μ. , την ώρα που στο πραγματικό πεδίο κι όχι μόνο σε χάρτες η Τουρκία την αμφισβητεί εμπράκτως.

Όπως είπε ο κ. Γρίβας, αντίθετα στην Ελλάδα, οι απολογητές της σκέψης του «τι να κάνουμε;» , έχουν επιδοθεί σε έναν πρωτοφανή επικοινωνιακό μαραθώνιο με νομικισμούς και τεχνάσματα, να πείσουν τον ελληνικό λαό πως δεν συμβαίνει τίποτα, την ώρα που ευθέως αμφισβητείται ο πυρήνας της εθνικής μας κυριαρχίας. Κατά τον κ. Γρίβα, όλα δείχνουν να οδηγούν σε μια κατάσταση με ή χωρίς μεσολάβηση, με ή χωρίς ένταση των άκρων, σε ένα τραπέζι συνομιλιών , όπου θα κληθούμε να δεχτούμε όλο το πακέτο των απαιτήσεων της Τουρκίας κι όχι μόνο την οριοθέτηση Υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ .

Πηγή: neakriti.gr