iEpikaira

Η Λυδία Λίθος της Περσίας: Καθώς οι σκιές των πυραύλων παραμένουν πάνω από το Στενό του Ορμούζ, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί όχι απλώς μια περιφερειακή ανάφλεξη, αλλά μάλλον τον επίλογο μιας ολόκληρης εποχής. Μια συγκριτική αξιολόγηση των Δυτικών και Ευρασιατιστών αναλυτών, καταδεικνύει ότι η σύγκρουση με το Ιράν λειτουργεί ως ο μεγάλος επιταχυντής των τεκτονικών αλλαγών στην παγκόσμια ισχύ, μια διαδικασία που οι θεωρητικοί της γεωπολιτικής την προέβλεψαν, αλλά ελάχιστοι φαντάστηκαν ότι θα εκδηλωνόταν με αυτήν την ταχύτητα και ένταση.

Μέρος 1ο: Η Σύγκλιση των Αντιθέτων – Επιταχύνει η Σύγκρουση την Πολυπολικότητα;

Μια Παράδοξη Ομοφωνία: Αν και οι γλώσσες διαφέρουν, το συμπέρασμα παραμένει το ίδιο. Από τους διαδρόμους της Ουάσιγκτον μέχρι τα think tanks της Σαγκάης και της Μόσχας, όλοι συμφωνούν ότι η κρίση στο Ιράν δεν είναι ένα τυχαίο ιστορικό γεγονός, αλλά ο μοχλός που μετακινεί τον άξονα του κόσμου προς μια πολυπολική πραγματικότητα. Η διαφωνία δεν αφορά στο εάν συμβαίνει αυτή η μετάβαση, αλλά το πώς θα εξελιχθεί και ποιος θα καρπωθεί τα οφέλη της νέας αρχιτεκτονικής.

Δυτικές Θεσμικές Αναλύσεις: Η Αγωνία της Αυτοκρατορίας

Ευρασιατικές Θεσμικές Αναλύσεις: Η Ανατολή του Νέου Κόσμου

Σημεία Σύγκλισης: Η Αρχιτεκτονική του Χάους

1. Κατακερματισμός Συμμαχιών: Η απροθυμία του ΝΑΤΟ για ενιαία απάντηση και η στρατηγική αυτονομία των κρατών του Κόλπου σηματοδοτούν τη σταδιακή διάβρωση της αμερικανοκεντρικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας (Geopolitical Monitor; Valdai).
2. Οικονομική Αποσύνδεση: Οι διαταραχές στις ροές του Ορμούζ επιταχύνουν την υιοθέτηση απο-δολαριοποιημένων μηχανισμών και τη δημιουργία περιφερειακών εφοδιαστικών αλυσίδων (Capital Group; Valdai).
3. Ασύμμετρη Αποτροπή: Η ικανότητα του Ιράν να επιβάλλει δυσανάλογο κόστος μέσω πληρεξουσίων, χαμηλού κόστους αμυντικών συστημάτων και ενεργειακής μόχλευσης, αποδεικνύει ότι η τεχνολογική υπεροχή και η δύναμη κρούσης δεν εγγυούνται πλέον την νίκη στους σύγχρονους πολέμους (Geopolitical Monitor).
4. Στρατηγική Αντιστάθμιση Μεγάλων Δυνάμεων: Η Ρωσία και η Κίνα ωφελούνται στρατηγικά από την αμερικανική υπερέκταση, αλλά αποφεύγουν την άμεση εμπλοκή, προτιμώντας να διαμορφώνουν τα αποτελέσματα μέσω διπλωματικών, οικονομικών καναλιών και πληρεξούσιων (Valdai).

Μέρος 2ο: Οι "Προφήτες" της Παγκόσμιας Σκακιέρας – Ποιοι Προέβλεψαν Σωστά;

Η σημερινή πραγματικότητα δεν είναι παρά η ηχώ παλαιότερων θεωρητικών απόψεων/προοπτικών. Οι "πατέρες" της γεωπολιτικής σκέψης είχαν ήδη προϊδεάσει για τον χάρτη του τρικυμιώδους μέλλοντος. Ακολουθεί μια εκτενέστερη ανάλυση των κυριότερων θεωρητικών και των προβλέψεών τους, με έμφαση στο πώς οι ιδέες τους αντηχούν στη σημερινή πραγματικότητα.

1. John J. Mearsheimer: Η Τραγωδία της Πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων

Στο εμβληματικό έργο The Tragedy of Great Power Politics (2001), ο Mearsheimer υποστήριξε ότι η μονοπολικότητα είναι εκ φύσεως ασταθής. Οι ανερχόμενες δυνάμεις θα ανταγωνιστούν αναπόφευκτα την ηγεμονία των ΗΠΑ, ιδιαίτερα στην Ευρασία. Σε ομιλίες και αναλύσεις, έχει επισημάνει ότι οι προσδοκίες για ταχεία κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος αποτελούν "ψευδαισθήσεις" που οδηγούν σε στρατηγική εξάντληση (Valdai video; Substack). Η πρόβλεψή του για έναν κόσμο τριών μεγάλων δυνάμεων (ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία) τοποθετεί το Ιράν ως κρίσιμο κόμβο στην ευρασιατική ισορροπία δυνάμεων.

"Κινούμαστε προς έναν πολυπολικό κόσμο με τρεις μεγάλες δυνάμεις"—ένα πλαίσιο που καθιστά το Ιράν στρατηγικό σημείο αναφοράς για την ισορροπία στην Ευρασία (πηγή).

2. Zbigniew Brzezinski: Η Μεγάλη Σκακιέρα

Στο The Grand Chessboard (1997), ο Brzezinski χαρακτήρισε το Ιράν ως "γεωπολιτική άξονα μετατόπισης" (geopolitical pivot), ένα κράτος του οποίου η ευθυγράμμιση καθορίζει τη δυναμική ισχύος σε ολόκληρη την Ευρασία. Προειδοποίησε ότι οι προσπάθειες των ΗΠΑ να κυριαρχήσουν στην περιοχή χωρίς να λάβουν υπόψη τις περιφερειακές δυνάμεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν αντίδραση (Scribd; CIA archive). Η ανάλυσή του για τα "Ευρασιατικά Βαλκάνια" προέβλεψε ότι οι πολιτικές των ΗΠΑ έναντι της Τεχεράνης, θα την ωθούσαν προς στρατηγικές συνεργασίες με τη Ρωσία και την Κίνα. Μια τάση που σήμερα είναι πολύ περισσότερο ορατή ειδικά στον τομέα της άμυνας και της ενέργειας (Wikipedia).

3. Samuel P. Huntington: Η Σύγκρουση των Πολιτισμών

Στο The Clash of Civilizations (1996), ο Huntington υποστήριξε ότι οι μετα-ψυχροπολεμικές συγκρούσεις θα έχουν ολοένα και περισσότερο πολιτισμικό/θρησκευτικό υπόβαθρο, με το Ισλάμ και τη Δύση να αποτελούν έναν κύριο άξονα έντασης (source). Αν και αμφιλεγόμενο από πολλούς, η οπτική του βοηθά να εξηγηθεί γιατί η σύγκρουση στο Ιράν ενεργοποιεί την αλληλεγγύη σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο, πέρα από τα στενά κρατικά συμφέροντα, περιπλέκοντας την δημιουργία συνασπισμών από τη Δύση (ResearchGate; Middle East Online).

4. Ευρασιατική Σχολή: Dmitry Trenin & Sergey Karaganov

Μέσω του Valdai Club και του RIAC, Ρώσοι αναλυτές υποστήριξαν εδώ και καιρό ότι ο αμερικανoκεντρικός εξαναγκασμός λειτουργεί καταλυτικά υπέρ της ευρασιατικής ολοκλήρωσης και των εναλλακτικών πολυπολικών θεσμών (π.χ. SCO, BRICS+) (Carnegie Moscow; ETH Zurich). Οι προβλέψεις τους για μια "μετα-παγκοσμιοποιημένη" εποχή διάχυσης ισχύος, ευθυγραμμίζονται με τα παρατηρούμενα μοτίβα επιλεκτικής συνεργασίας και στρατηγικής αντιστάθμισης κατά τη διάρκεια της κρίσης του Ιράν (Valdai; NEST Centre).

5. Κινέζοι Στρατηγικοί Στοχαστές: Yan Xuetong & Wang Jisi

Μελετητές στα πανεπιστήμια Φουντάν και Πεκίνου έχουν διατυπώσει τη θεωρία της "μερικής αποσύνδεσης", υποστηρίζοντας ότι οι προσπάθειες ανάσχεσης των ΗΠΑ θα επιταχύνουν την περιφερειακή αυτάρκεια και εναλλακτικές χρηματοοικονομικές αρχιτεκτονικές (TABLE Media). Οι αναλύσεις τους προέβλεψαν ότι οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή θα εμβάθυναν τον ρόλο της Κίνας ως διπλωματικού διαμεσολαβητή και οικονομικού εταίρου (China Global South Project).

Ποιός Προέβλεψε την Τρέχουσα Κατάσταση;

Οι σχολές σκέψης συγκλίνουν σε συγκεκριμένες αρχές:

Τελική Σύνοψη: Ο Επιταχυντής της Ιστορίας

Οι εξεταζόμενες θεωρίες υποδηλώνουν μια σαφή σύγκλιση. Η σύγκρουση στο Ιράν δεν αποτελεί μεμονωμένη ρωγμή, αλλά έναν ισχυρό επιταχυντή που επιδρά επί των προϋπαρχουσών παγκόσμιων τάσεων. Η διάχυση της ισχύος, η διάβρωση της συνοχής των παραδοσιακών συμμαχιών και η ανάδυση παράλληλων οικονομικών αρχιτεκτονικών δεν αποτελούν πλέον απλές θεωρίες. Είναι οι εγγενείς τάσεις ενός διεθνούς συστήματος σε αναδιάταξη.

Ενώ μια θεμελιώδης απόκλιση παραμένει, με τους Δυτικούς αναλυτές να βλέπουν αυτές τις μετατοπίσεις ως επικίνδυνες αστάθειες και τους Ευρασιατιστές μελετητές να τις αντιλαμβάνονται ως αναγκαία δομική αναδιάρθρωση, η διαφωνία έγκειται στο κατά πόσο είναι επιθυμητή η παρατηρούμενη μετατόπιση του συστήματος και όχι στο εάν ήδη συμβαίνει.

Τελικά, οι απόψεις των θεωρητικών μας υπενθυμίζουν ότι η πολυπολικότητα δεν είναι ένας σταθερός προορισμός, αλλά ένα μεταβατικό μοτίβο. Καθώς η σύγκρουση στο Ιράν αποκαλύπτει τα όρια του αμερικανοκίνητου εξαναγκασμού, το παγκόσμιο σύστημα εισέρχεται σε μια φάση όπου η σταθερότητα θα εξαρτάται λιγότερο από ένα κυρίαρχο κέντρο και περισσότερο από την ικανότητα των αναδυόμενων μπλοκ/σφαιρών επιρροής, να πλοηγούνται στην νέα πραγματικότητα που ορίζεται από την ασύμμετρη αποτροπή και την στρατηγική αντιστάθμιση.

Συμπέρασμα: Η σύγκρουση στο Ιράν σφραγίζει οριστικά το τέλος της μεταψυχροπολεμικής εποχής, μετατρέποντας τις αναμενόμενες μετατοπίσεις ισχύος σε μια μη αναστρέψιμη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.

[Το πρωτότυπο κείμενο του παρόντος ΕΔΩ.]

*με χρήση εργαλείων ΤΝ και των iEp™ Widgets. Κύρια φωτο: protagon.gr

4 Μαΐου – Αναστάτωση στις αγορές πετρελαίου και διπλωματική αστάθεια

Πτώση τιμών πετρελαίου μετά τις δηλώσεις Τραμπ: Οι τιμές του αργού πετρελαίου υποχώρησαν μετά τις δηλώσεις του Προέδρου Τραμπ για "πρόοδο" στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν, αν και παρέμειναν πάνω από τα $100 το βαρέλι.

Αναστολή της "Επιχείρησης Ελευθερία": Ο Τραμπ ανακοίνωσε την αναστολή της επιχείρησης συνοδείας πλοίων στο Στενό του Ορμούζ, ανοίγοντας παράθυρο διπλωματικής επίλυσης.

Ιράν: "Ο Τραμπ έκανε πίσω": Τα ιρανικά ΜΜΕ ερμήνευσαν την απόφαση ως υποχώρηση των ΗΠΑ, ενώ η Τεχεράνη δημιούργησε νέο μηχανισμό για τη διαχείριση της διέλευσης πλοίων.

Σχόλιο: Η αστάθεια στις αγορές αντανακλά την αβεβαιότητα για τις πραγματικές προθέσεις και των δύο πλευρών. Η αναστολή της επιχείρησης μπορεί να είναι τακτική κίνηση ή ένδειξη πραγματικής διπλωματικής προόδου.

5 Μαΐου – Κλιμάκωση επιθέσεων στα ΗΑΕ και κρίση καυσίμων αεροσκαφών

Επιθέσεις Ιράν στα ΗΑΕ για δεύτερη ημέρα: Η αεράμυνα των ΗΑΕ αντιμετώπισε επιθέσεις με πυραύλους και drones από το Ιράν, με τα ΗΑΕ να τονίζουν ότι διατηρούν το "πλήρες και νόμιμο δικαίωμά" τους να απαντήσουν.

Ισραήλ σε ετοιμότητα: Η ισραηλινή πολεμική αεροπορία δήλωσε ότι "θα απαντήσει σθεναρά" σε οποιαδήποτε επίθεση του Ιράν, με τον στρατό να παραμένει σε κατάσταση συναγερμού σε όλα τα μέτωπα.

ΕΕ προετοιμάζεται για ανακατανομή καυσίμων αεροσκαφών: Ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ δήλωσε: "Προετοιμαζόμαστε για το ενδεχόμενο ανακατανομής καυσίμων αεροσκαφών. Δεν έχουμε φτάσει ακόμη εκεί και ελπίζουμε να μη χρειαστεί, αλλά η ελπίδα δεν αποτελεί στρατηγική."

Reuters: Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραμένει ενεργό: Σύμφωνα με εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών Πληροφοριών, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν διέλυσαν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παρά τους βομβαρδισμούς, με την Τεχεράνη να παραμένει ικανή να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα.

Σχόλιο: Η κατάσταση επιδεινώνεται επικίνδυνα με την εμπλοκή των ΗΑΕ να θέτει νέες γεωπολιτικές παραμέτρους. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει πλέον ορατό κίνδυνο έλλειψης καυσίμων αεροσκαφών -σε πρώτη φάση, και εντός του επόμενου μήνα-.

6 Μαΐου – Στασιμότητα στις διαπραγματεύσεις και πληθωριστικές πιέσεις

Τραμπ: "Το Ιράν θέλει συμφωνία αλλά παίζει παιχνίδια": Ο Αμερικανός Πρόεδρος δήλωσε ότι η Τεχεράνη "θα έπρεπε να σηκώσει λευκή σημαία παράδοσης, αλλά είναι πολύ περήφανη για να το κάνει".

S&P Global Energy: 7 μήνες για ανάκαμψη της παραγωγής: Ακόμη και μετά το άνοιγμα του Ορμούζ, θα χρειαστούν τουλάχιστον 7 μήνες για να ανακάμψει πλήρως η παραγωγή πετρελαίου. "Όσο περισσότερο παραμένει κλειστό το στενό, τόσο πιο πιθανό είναι η κρίση εφοδιασμού να παραταθεί έως τα τέλη του 2026 και το 2027".

Ιράκ: Τεράστιες εκπτώσεις πετρελαίου: Το Ιράκ πουλά πετρέλαιο με τεράστια έκπτωση σε αγοραστές που δέχονται να περάσουν τα Στενά του Ορμούζ, αντανακλώντας την κρίση στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Πληθωρισμός στην Ελβετία σε υψηλό 16 μηνών: Ο πληθωρισμός στην Ελβετία έφτασε στο 0,6% σε ετήσια βάση τον Απρίλιο λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Σχόλιο: Οι διαπραγματεύσεις φαίνεται να έχουν φτάσει σε αδιέξοδο, με τις οικονομικές επιπτώσεις να γίνονται όλο και πιο ορατές παγκοσμίως.

Η Κρίση σε Πετρέλαιο και Καύσιμα Αεροσκαφών

Ο πόλεμος με το Ιράν και ο αποκλεισμός του Στενού του Ορμούζ έχουν δημιουργήσει μια πρωτοφανή ενεργειακή κρίση με άμεσες επιπτώσεις στο πετρέλαιο και τα καύσιμα αεροσκαφών παγκοσμίως.

1. ΚΡΙΣΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ: Το "Οικονομικό Πυρηνικό Όπλο" του Ορμούζ

Η Σημασία του Ορμούζ: Μέσω του Στενού του Ορμούζ διακινείται το 20-25% του παγκόσμιου πετρελαίου και LNG, καθιστώντας το έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς δρόμους παγκοσμίως.

Τρέχουσα Κατάσταση:

• Τιμές: Το Brent crude surged nearly 6% to settle above $114 a barrel, ενώ το WTI rose more than 4% to close above $106.
• Παραγωγή: Το Ιράκ αναγκάζεται να πουλά πετρέλαιο με τεράστιες εκπτώσεις για να βρει αγοραστές πρόθυμους να ρισκάρουν τη διέλευση από το Ορμούζ.

Μακροπρόθεσμες Επιπτώσεις: "Όσο περισσότερο παραμένει κλειστό το στενό, τόσο πιο πιθανό είναι η κρίση εφοδιασμού να παραταθεί έως τα τέλη του 2026 και το 2027", σύμφωνα με αναλυτές.

2. ΚΑΥΣΙΜΑ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ: Η "Συστημική" Κρίση της Ευρώπης

Έξι Εβδομάδες Αποθέματα: Η Ευρώπη διαθέτει αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών για περίπου έξι εβδομάδες, σύμφωνα με προειδοποιήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA).

ΕΕ σε Ετοιμότητα: Ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ δήλωσε χαρακτηριστικά: "Προετοιμαζόμαστε για το ενδεχόμενο ανακατανομής καυσίμων αεροσκαφών. Δεν έχουμε φτάσει ακόμη εκεί και ελπίζουμε να μη χρειαστεί, αλλά η ελπίδα δεν αποτελεί στρατηγική."

Προειδοποίηση TotalEnergies: Η γαλλική ενεργειακή εταιρεία προειδοποίησε ότι εάν ο αποκλεισμός του Ορμούζ συνεχιστεί για άλλους 2-3 μήνες (δηλαδή 6 μήνες από την αρχή του πολέμου), η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει σοβαρές ελλείψεις καυσίμων.

Επιπτώσεις στην Αεροπορία:

• Αναμένονται μαζικές ακυρώσεις πτήσεων στην Ευρώπη ξεκινώντας από τον Μάιο
• Οι τιμές των καυσίμων αεροσκαφών έχουν εκτοξευθεί
• Περιφερειακά αεροδρόμια όπως το London Oxford αντιμετωπίζουν ήδη ελλείψεις

3. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Στασιμοπληθωρισμός στην Ευρώπη: Ο Επίτροπος της ΕΕ για το Κλίμα Ντομπρόβσκις προειδοποιεί: "Αντιμετωπίζουμε στασιμοπληθωριστικό σοκ".

Επιχειρηματικές Απώλειες: Η HSBC ανακοίνωσε κέρδη κάτω των εκτιμήσεων λόγω κινδύνων από τη Μέση Ανατολή.

Γενικό συμπέρασμα: Η κρίση στο Ορμούζ έχουν δημιουργήσει το σκηνικό μιας πρωτοφανούς ενεργειακής κρίσης εν τη γενέσει. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ορατό κίνδυνο έλλειψης καυσίμων αεροσκαφών μέσα στις επόμενες εβδομάδες, ενώ οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν υψηλές και ιδιαίτερα ασταθείς. Οι επιπτώσεις θα γίνονται αισθητές για αρκετούς μήνες, με την πλήρη ανάκαμψη να αναμένεται όχι πριν τα τέλη του 2026 ή το 2027 εάν με κάποιο τρόπο λήξει άμεσα ο πόλεμος. Κάτι που κατά γενική ομολογία δεν διαφαίνεται ως πιθανό σενάριο.

Η Ελλάδα και η Κύπρος παρουσιάζουν τρωτότητα σε σενάρια ναυτικού αποκλεισμού, εξαιτίας της υψηλής εξάρτησής τους από τις εισαγωγές, των λιμενικών υποδομών και της έκθεσής τους στις γεωπολιτικές εστίες ανάφλεξης της περιοχής. Η συνεχιζόμενη σύγκρουση στο Ιράν και ειδικότερα το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δημιουργεί άμεσες και αλυσιδωτές απειλές για τις εισαγωγές λιπασμάτων, το ενεργειακό κόστος και την αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, η οποία υπό συνθήκες παρατεταμένης διαταραχής θα μπορούσε να πυροδοτήσει σοβαρή επισιτιστική κρίση (1 και 2).

I. Ελλάδα: Εξάρτηση από Εισαγωγές και Δομικές Ευπάθειες

Κενά Γεωργικής Αυτάρκειας

Η Ελλάδα παράγει μόλις το ~15% των αναγκών της σε μαλακό σιτάρι, απαιτώντας ετήσιες εισαγωγές της τάξης των 650.000 τόνων για την κάλυψη της εγχώριας κατανάλωσης (1). Η συνολική εξάρτηση από τις εισαγωγές σιτηρών παραμένει υψηλή, με το σιτάρι, τον αραβόσιτο και τη σόγια να προέρχονται κυρίως από την Ουκρανία, τη Ρωσία, τη Ρουμανία και τη Γαλλία, πηγές που είναι εξαιρετικά ευάλωτες στην αστάθεια της Μαύρης Θάλασσας και της Ανατολικής Μεσογείου (1 και 2).

Αφετηρία Επισιτιστικής Ανασφάλειας

Σύμφωνα με μελέτες, το 6,6-8% του πληθυσμού της Ελλάδας βίωσε μέτρια ή σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια κατά την περίοδο 2019-2022, με τα ποσοστά να εκτοξεύονται στους ηλικιωμένους έως και 69% (1 και 2). Αυτές οι δομικές ευπάθειες αναμένεται να πολλαπλασιαστούν ραγδαία σε συνθήκες σοκ εφοδιασμού.

Έκθεση στην αλυσίδα Ενέργειας-Τροφίμων

Η ικανότητα εισαγωγής LNG της Ελλάδας ξεπερνά πλέον τα 12 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως (1). Ωστόσο, αυτές οι υποδομές δημιουργούν διπλή έκθεση: 

(Α) Οι απότομες αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας αυξάνουν άμεσα το κόστος παραγωγής και μεταφοράς τροφίμων, και 

(Β) Η λειτουργία των τερματικών σταθμών LNG απαιτεί απρόσκοπτη ναυτιλιακή πρόσβαση, η οποία είναι ευάλωτη σε περίπτωση διάχυσης περιφερειακών συγκρούσεων (1 και 2).

Υπερσυγκέντρωση στα Μεγάλα Λιμάνια

Πάνω από το 80% των εισαγωγών τροφίμων της Ελλάδας διακινείται μέσω των λιμανιών του Πειραιά, της Θεσσαλονίκης και της Πάτρας. Στοχεύοντας σε αυτούς τους κόμβους μέσω ναυτικού αποκλεισμού, ή λόγω αποφυγής δρομολογίων από τις ναυτιλιακές για ασφαλιστικούς λόγους, ή λόγω κυβερνοεπιθέσεων, είναι πιθανό να δημιουργηθεί άμεση, συστημική κατάρρευση στη διανομή τροφίμων (1 και 2).

II. Κύπρος: Ευθραυστότητα του Νησιωτικού Κράτους και Ναυτιλιακή Εξάρτηση

Ακραία Εξάρτηση από Εισαγωγές

Η Κύπρος εισάγει το ~98% των εμπορευμάτων της μέσω θαλάσσιων οδών, με τις εισαγωγές τροφίμων να αντιπροσωπεύουν το 15% των συνολικών εισαγωγών αγαθών το 2024 (1 και 2). Φρέσκα λαχανικά, κρέας, γαλακτοκομικά και σιτηρά προέρχονται κυρίως από την Ελλάδα, την Ιταλία και τη Γερμανία, αλυσίδες εφοδιασμού που απαιτούν απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα στη Μεσόγειο (1 και 2).

Ο Πολλαπλασιαστής της Ενεργειακής Ευπάθειας

Η Κύπρος κατέγραψε ποσοστό ενεργειακής εξάρτησης 88% το 2024, με το 86% των ενεργειακών πηγών προέρχεται από εισαγόμενο πετρέλαιο και τα παράγωγά του (1 και 2). Οι αυξήσεις στο κόστος των καυσίμων εκτοξεύουν άμεσα τις τιμές των τροφίμων μέσω της μεταφοράς, της ψύξης και της παραγωγής, μια κρίσιμη ευπάθεια για ένα νησί με περιορισμένη εγχώρια χωρητικότητα αποθήκευσης.

Περιορισμένα Στρατηγικά Αποθέματα

Σε αντίθεση με τα μεγαλύτερα κράτη της ΕΕ, η Κύπρος διατηρεί ελάχιστα στρατηγικά αποθέματα τροφίμων. Η κυβερνητική έκθεση του 2025 για τις διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας τονίζει ότι «τα μικρά, νησιωτικά κράτη που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην εισαγωγή βασικών αγαθών» αντιμετωπίζουν δυσανάλογες πληθωριστικές πιέσεις από διαταραχές στη ναυτιλία (1 και 2).

III. Σύγκρουση στο Ιράν: Μηχανισμοί Μετάδοσης στην Ανατολική Μεσόγειο

Κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ: Σοκ στα Λιπάσματα

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει ακινητοποιήσει περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων, συμπεριλαμβανομένων των εξαγωγών ουρίας, αμμωνίας και θείου που είναι ζωτικής σημασίας για τη γεωργία (1 και 2). Η Ελλάδα και η Κύπρος βασίζονται στα εισαγόμενα λιπάσματα για την εναπομείνασα εγχώρια παραγωγή. Οι απότομες ανατιμήσεις ή οι ελλείψεις, θα μειώσουν δραματικά τις αποδόσεις των καλλιεργειών την περίοδο 2026-2027 (περισσότερα εδώ).

Μετάδοση της Κρίσης στην Αγορά LNG

Το κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars του Ιράν (το οποίο παράγει ~20% των παγκόσμιων αποθεμάτων) έχει τεθεί μερικώς εκτός λειτουργίας λόγω της σύγκρουσης, ενώ το Ισραήλ ανέστειλε το 60% της δικής του παραγωγής αερίου για λόγους ασφαλείας (1 και 2). Αυτές οι διαταραχές στραγγαλίζουν τις παγκόσμιες αγορές φυσικού αερίου και LNG, αυξάνοντας το ενεργειακό κόστος για Ελλάδα και Κύπρο και προκαλώντας δευτερογενή πληθωρισμό στις τιμές των τροφίμων μέσω των καναλιών παραγωγής και μεταφοράς.

Ασφάλιση Ναυτιλίας και Κόστη Δρομολόγησης

Εάν η παρούσα σύγκρουση στη Μ. Ανατολή επεκταθεί ή κάποια άλλη ξεσπάσει εγγύτερά μας, περιλαμβάνοντας άμεση στόχευση πλοίων στην Ανατολική Μεσόγειο ή την Ερυθρά Θάλασσα, τα ασφάλιστρα για τις διαδρομές του Αιγαίου και της Λεβαντίνης θα μπορούσαν να εκτοξευθούν, καθιστώντας τις εισαγωγές τροφίμων οικονομικά μη βιώσιμες για τα ευάλωτα νοικοκυριά.

Περιφερειακή Διάχυση                   

IV. Προβλέψεις Εξέλιξης Βάσει Σεναρίων (2026-2027)

Βασικό Σενάριο: Περιορισμένη Σύγκρουση

• Το Ορμούζ παραμένει μερικώς κλειστό και οι τιμές των λιπασμάτων σταθεροποιούνται σε επίπεδα 2-3 φορές υψηλότερα προ της σύγκρουσης (μπορείτε να παρακολουθείτε την διαμορφωθείσα κατάσταση ζωντανά στο Iran War Monitor ΕΔΩ).
   
• Η Ελλάδα αξιοποιεί τους μηχανισμούς αλληλεγγύης της ΕΕ για εισαγωγές σιτηρών. Η Κύπρος διαπραγματεύεται έκτακτους ναυτιλιακούς διαδρόμους.
   
• Ο πληθωρισμός των τροφίμων μετριάζεται. Οι ευάλωτοι πληθυσμοί υποστηρίζονται από διευρυμένα κοινωνικά προγράμματα.
   
• Έκβαση: Αυξημένη αλλά διαχειρίσιμη επισιτιστική ανασφάλεια.

Σενάριο Κλιμάκωσης: Επέκταση Περιφερειακού Πολέμου   

• Άμεσα ναυτικά επεισόδια στην Ανατολική Μεσόγειο πυροδοτούν κρίση ασφάλισης της ναυτιλίας.
   
• Οι ελλείψεις λιπασμάτων μειώνουν τη σοδειά του 2027 σε Ελλάδα/Κύπρο κατά 30-40%.
   
• Το ενεργειακό κόστος ωθεί τον πληθωρισμό των τροφίμων στο 25-40%. Οι δαπάνες για τρόφιμα ξεπερνούν το 40% του εισοδήματος για τα χαμηλότερα στρώματα.
   
• Έκβαση: Επισιτιστική ανασφάλεια Φάσης 3 IPC (Κρίση) σε ευάλωτες περιοχές της Ελλάδας και της Κύπρου. Εν τοιαύτη περιπτώσει θα απαιτηθεί κινητοποίηση έκτακτης βοήθειας της ΕΕ.

Χειρότερο Σενάριο: Παρατεταμένος Αποκλεισμός    

• Παρατεταμένη διαταραχή των θαλάσσιων οδών.
   
• Τα εξαρτώμενα από εισαγωγές επισιτιστικά συστήματα καταρρέουν στην Κύπρο. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει περιφερειακές ελλείψεις ανεφοδιασμού.
   
• Τα ποσοστά υποσιτισμού αυξάνονται σε ηλικιωμένους, παιδιά και νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. Πιθανή κοινωνική αναταραχή.
   
• Έκβαση: Πιθανότητα συνθηκών Φάσης 4 IPC (Έκτακτη Ανάγκη) στην Κύπρο. Η Ελλάδα θα χρειαστεί διεθνή βοήθεια για τις ευάλωτες περιφέρειες.

Συμπέρασμα: Κίνδυνοι και Προοπτικές

Ελλάδα και Κύπρος βρίσκονται σε επισφαλή θέση. Το μοντέλο προσομοίωσης κινδύνου λιμού που επιμελήθηκε το iEpikaira, αποτελεί ένα εργαλείο στρατηγικής ανάλυσης, το οποίο χαρτογραφεί τις συνδυαστικές απειλές και δείχνει ξεκάθαρα ότι ενδεχόμενη παράταση των προβλημάτων στο Ορμούζ για περίοδο άνω του ενός έτους, θα επιφέρει 38% πιθανότητα λιμού στην Ελλάδα ενώ για την Κύπρου το ποσοστό αυξάνεται στο 62% (ήδη βρισκόμαστε στην 66 ημέρα του πολέμου κατά τη δημοσίευση του παρόντος).  

Η δομική εξάρτηση από τις εισαγωγές τροφίμων, των συγκεντρωμένων ναυτιλιακών υποδομών και της κλιμακούμενης γεωπολιτικής έντασης στην ευρύτερη περιοχή, δημιουργούν κλίμα ανασφάλειας το οποίο όμως οι κυβερνήσεις δεν φαίνεται να αντιλαμβάνονται. Η σύγκρουση στο Ιράν και ειδικότερα ο παρατεταμένος αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, λειτουργεί ως κρίσιμος πολλαπλασιαστής κινδύνου, μεταδίδοντας σοκ μέσα από τις αγορές λιπασμάτων, τις τιμές ενέργειας (δείτε την διαμορφωθείσα κατάσταση ζωντανά στο Iran War Monitor ΕΔΩ) και τη ναυτιλία, που στο σύνολό τους απειλούν άμεσα την επισιτιστική ασφάλεια και στα δύο κράτη.   

Ενώ καμία από τις δύο χώρες δεν αντιμετωπίζει επί του παρόντος άμεσο κίνδυνο λιμού στο πλαίσιο του βασικού σεναρίου, η σύγκλιση τριών παραγόντων δημιουργεί μια εύθραυστη ισορροπία: 

(Α) η προϋπάρχουσα επισιτιστική ανασφάλεια που επηρεάζει το 6-8% του πληθυσμού της Ελλάδας και τις ευάλωτες ομάδες στην Κύπρο (1), 

(Β) η ακραία εξάρτηση από τις εισαγωγές, ειδικά το 98% της ναυτιλιακής εμπορικής εξάρτησης της Κύπρου (1), και 

(Γ) η διαταραχή του ενός τρίτου του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων (κατ' ελάχιστον, πέραν των ραγδαίων αυξήσεων στις τιμές λιπασμάτων που απαιτούν μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου /LNG κατά την παραγωγή τους) λόγω της σύγκρουσης στο Ιράν (1 και 2). 

Αυτή η τριάδα διαμορφώνει ένα μη γραμμικό προφίλ κινδύνου, όπου ακόμη και μια σχετικά ήπια κλιμάκωση του πολέμου θα μπορούσε να πυροδοτήσει δυσανάλογες ανθρωπιστικές συνέπειες.

Η ευπάθεια της Ελλάδας και της Κύπρου στη διαταραχή της τροφικής αλυσίδας λόγω αποκλεισμών, υπογραμμίζει μια ευρύτερη πραγματικότητα. Σε μια εποχή σύνθετων κρίσεων —γεωπολιτικές ανακατατάξεις, κλιματική πίεση και ευθραυστότητα των αλυσίδων εφοδιασμού— η επισιτιστική ασφάλεια δεν αποτελεί πλέον μια απλή αγροτική πρόκληση, αλλά μια πολυδιάστατη και πολυπαραγοντική εξίσωση που απαιτεί ολοκληρωμένα διπλωματικά, οικονομικά και ανθρωπιστικά πλαίσια αντίδρασης.

[Το πρωτότυπο κείμενο του παρόντος ΕΔΩ.]

*με χρήση εργαλείων ΤΝ και των iEp Widgets™. Φωτο: Από ΤΝ

A comparative assessment of Western and Eurasian perspectives on whether the escalating conflict with Iran is accelerating structural shifts in global power—and a look back at the geopolitical theorists who tried to predict it.

Part 1: Do Western & Eurasian Analysts Agree the Iran Conflict Accelerates Multipolarity?

Broad Consensus: Yes, but with important nuance. Most serious analysts—across Western, Russian, Chinese, and independent platforms—agree that the Iran conflict is accelerating structural shifts toward multipolarity, though they differ on timing, mechanism, and whether the outcome is intentional or incidental.

Western Institutional Analyses

Eurasian Institutional Analyses

Key Points of Agreement Across Sources

1. Alliance fragmentation: NATO's inability to mount a unified response and Gulf states' growing strategic autonomy signal erosion of U.S.-led security architecture (Geopolitical Monitor; Valdai).
2. Economic decoupling: Disruption to Hormuz trade flows accelerates adoption of non-dollar settlement mechanisms and regional supply-chain redundancy (Capital Group; Valdai).
3. Asymmetric deterrence: Iran's capacity to impose disproportionate costs via proxies, missiles, and energy leverage demonstrates that material superiority no longer guarantees political control (Geopolitical Monitor).
4. Great-power hedging: Russia and China benefit strategically from U.S. overextension but avoid direct entanglement, preferring to shape outcomes through diplomatic and economic channels (Valdai; Substack analysis).

Points of Divergence

• Timeline: Western analysts often frame multipolarity as a risk to be managed; Eurasian analysts treat it as an inevitable structural shift already underway.
• Agency: Some Western sources emphasize U.S. policy errors as the primary driver; Eurasian sources stress systemic power redistribution independent of any single actor's choices.
• Stability: Western analyses worry about volatility during transition; Eurasian analyses often present multipolarity as a more balanced, sustainable equilibrium.

Part 2: Theorists & Analysts Who Predicted This Trajectory

Several prominent geopolitical theorists and analysts anticipated key elements of the current Iran-centered shift toward multipolarity in prior published work.

1. John J. Mearsheimer (Offensive Realism)

In The Tragedy of Great Power Politics (2001) and subsequent lectures, Mearsheimer argued that unipolarity is inherently unstable and that rising powers will inevitably contest U.S. hegemony, particularly in Eurasia (Valdai video; academic paper). He has explicitly warned that "expectations of a swift end to the war with Iran or the collapse of the Iranian state are 'illusions'" and that prolonged attrition will expose U.S. strategic overreach (Middle East Monitor; Substack).

"We are moving to a multipolar world with three great powers" (U.S., China, Russia)—a framework that positions Iran as a critical node in Eurasian balancing (source).

2. Zbigniew Brzezinski (Geostrategy)

In The Grand Chessboard (1997), Brzezinski identified Iran as a "geopolitical pivot" whose alignment would shape Eurasian power dynamics. He warned that U.S. attempts to dominate the region without accommodating regional powers could trigger backlash (Scribd; CIA archive). His analysis of the "Eurasian Balkans" anticipated that exclusionary U.S. policies toward Iran would push Tehran toward strategic partnerships with Russia and China—a dynamic now visible in defense and energy cooperation (Wikipedia).

3. Samuel P. Huntington (Civilizational Paradigm)

In The Clash of Civilizations (1996), Huntington posited that post-Cold War conflict would increasingly follow cultural-civilizational fault lines, with Islam and the West as a major axis of tension (original article; PDF). While controversial, his framework helps explain why the Iran conflict resonates beyond narrow state interests, mobilizing identity-based solidarity across the Muslim world and complicating Western coalition-building (ResearchGate; Middle East Online).

4. Eurasian School: Dmitry Trenin & Sergey Karaganov

Through the Valdai Club and RIAC, Russian analysts have long argued that U.S. unilateralism would catalyze Eurasian integration and multipolar institutional alternatives (e.g., SCO, BRICS+) (Carnegie Moscow; ETH Zurich). Their forecasts of a "post-global" era of fragmented governance align with observed patterns of selective cooperation and strategic hedging during the Iran crisis (Valdai; NEST Centre).

5. Chinese Strategic Scholars: Yan Xuetong & Wang Jisi

Scholars at Fudan and Peking University have articulated a "partial decoupling" thesis, arguing that U.S. containment efforts would accelerate regional self-reliance and alternative financial architectures (TABLE Media PDF). Their analyses anticipated that Middle Eastern conflicts would deepen China's role as a diplomatic mediator and economic partner outside U.S.-led frameworks (China Global South Project).

Synthesis: Was the Current Situation "Predicted"?

No single theorist forecast the precise timing or tactical details of the 2026 Iran conflict. However, multiple schools of thought converged on the structural trajectory:

Final Verdict: The Accelerant of History

The reviewed theses suggest a clear convergence across analytical traditions: the Iran conflict is not an isolated rupture, but a powerful accelerant acting upon pre-existing global trends. The diffusion of power, the erosion of traditional alliance cohesion, and the emergence of parallel economic architectures are no longer theoretical abstractions. They are the observable mechanics of a reordering world.

While a fundamental divergence remains—with Western analysts viewing these shifts as high-risk instabilities and Eurasian scholars framing them as a necessary structural correction—the disagreement is over the desirability of the change, not its reality.

Ultimately, the frameworks of theorists mentioned, remind us that multipolarity is not a fixed destination but a volatile transitional pattern. As the Iran conflict reveals the limits of unilateral coercion, the global system enters a phase where stability will depend less on a single dominant center and more on the ability of emerging blocs to navigate a landscape defined by asymmetric deterrence and strategic hedging.

Bottom Line: The Iran conflict serves as the definitive closing of the post-Cold War era, transforming long-anticipated theoretical shifts into an irreversible geopolitical new reality.