Ο Ευαγγελιστής Λουκάς, περιγράφοντας το φρικτό γεγονός τής Σταύρωσης τού Χριστού μας από τους άνομους Εβραίους κατά τη Μεγάλη Παρασκευή, αναφέρει τα εξής:
“Και ότε απήλθον επί τον τόπον τον καλούμενον Κρανίον, εκεί εσταύρωσαν αυτὸν και τους κακούργους ον μεν εκ δεξιών ον δε εξ αριστερών…
Ην δε ωσεί ώρα έκτη και σκότος εγένετο εφ᾿ όλην την γην έως ώρας ενάτης, του ηλίου εκλείποντος, και εσχίσθη το καταπέτασμα του ναού μέσον· και φωνήσας φωνή μεγάλη ο Ιησούς είπε· πάτερ, εις χείράς σου παρατίθεμαι το πνεύμά μου· και ταύτα ειπών εξέπνευσεν (κγ’ 33, 44-46).
Και όταν έφθασαν εις τόπον, που ελέγετο Κρανίον, εκεί εσταύρωσαν αυτόν και τους δύο κακούργους, ένα εις τα δεξιά και ένα εις τα αριστερά….
Ήτο δε ώρα εξ περίπου από την ανατολήν του ηλίου, δηλαδή μεσημέρι, και απλώθηκε σκότος εις όλην την γην έως τας τρεις το απόγευμα, διότι είχε χαθή ο ήλιος από τον ουρανόν. Και εσχίσθη στο μέσον το πολύτιμον παραπέτασμα του ναού.
Και εφώναξε με φωνήν μεγάλην ο Ιησούς και είπε· “πάτερ, εις τας χείρας σου παραδίδω το πνεύμα μου”. Και αφού είπε τους λόγους αυτούς, εξέπνευσε}.
Η προαναφερόμενη έκλειψη του ήλιου και το επακόλουθό της σκοτάδι που κάλυψε όλη τη γη από τη δωδεκάτη μεσημβρινή ώρα κι έως την τρίτη απογευματινή, ήταν, σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά μας κείμενα, και μία συμβολική προεικόνιση τής μετέπειτα μελανόχρωμης αμφίεσης των Ιερωμένων και των Μοναχών μας.
Ένα σχετικό εγκώμιο (τροπάριο) του Επιταφίου Θρήνου, που ψάλλεται στους ναούς μας κατά τη Μεγάλη Παρασκευή έχει ως εξής:
Δηλαδή, ο ήλιος μαζί με τη σελήνη, Σωτήρα μας, όταν έχασαν το φως τους προεικόνιζαν τους καλούς δούλους, ήτοι τους ιερείς και μοναχούς μας, οι οποίοι φέρουν μαύρες στολές για να εκφράσουν συμβολικά το πένθος τους για το θάνατο του Κυρίου τους.
Κλείνοντας το παρόν σύντομο άρθρο αναφέρουμε ανακεφαλαιωτικά, ότι το μέλαν χρώμα τής αμφίεσης των Ιερωμένων και των Μοναχών μας (: το μαύρο χρώμα των ράσων τους και των λειτουργικών αμφίων τής Μεγάλης Εβδομάδας) παραπέμπει στη συσκότιση τού ηλίου και τής σελήνης που έγινε κατά την ημέρα τής Σταύρωσης του Κυρίου, εκφράζει δε (αυτό το χρώμα) συμβολικά το πένθος τους για τον θάνατό Του, τον οποίον θάνατο υπενθυμίζει διαρκώς στους ίδιους που το φέρουν, καθώς και στους χριστιανούς που το βλέπουν στην αμφίεση αυτών.
Κανών Σταυρώσιμος Ιωσήφ Υμνογράφου (840 – 883).
Ωδή ε΄. Τροπάριον.
Ιδών σε ο ήλιος, επί σταυρού υψούμενον,
Δέσποτα συνέστειλεν ακτίνας, φαίνειν μη σθένων,
σου Σώτερ δύναντος και φωταγωγούντος τους νυκτί,
της πλάνης καθεύδοντας, προσκυνούντας το κράτος σου.
Ωδή στ΄. Τροπάριον.
Ηλίου σέλας εκρύπτετο, ναού δε η φαιδρότης ερρήγνυτο,
Γεγονότα χαρακτηρίζουν τις ιερές ακολουθίες της Αγίας και Μεγάλης Πέμπτης: ο Μυστικός Δείπνος του Κυρίου Ιησού Χριστού με τους μαθητές Του και η προδοσία του Ιούδα.
Το βαθύτερο νόημα και των δύο αυτών γεγονότων είναι η αγάπη. Ο Μυστικός Δείπνος είναι η εσχατολογική αποκάλυψη της σωτηριώδους αγάπης του Θεού για τον άνθρωπο, της αγάπης που είναι η καρδιά της σωτηρίας. Η προδοσία του Ιούδα αποκαλύπτει ότι η αμαρτία, ο θάνατος και η αυτοκαταστροφή οφείλονται επίσης στην αγάπη · αλλά σε μια αγάπη καταστροφική, μια αγάπη που διαιρεί, διαλύει και οδηγεί εκεί που κάθε άλλο παρά αγάπη κυριαρχεί. Ακριβώς εδώ βρίσκεται το μυστήριο τούτης της μοναδικής ημέρας, της Μεγάλης Πέμπτης. Οι ιερές ακολουθίες της, όπου το φως και το σκοτάδι, η χαρά και η λύπη είναι παράξένα αναμειγμένα, μας προκαλούν σε μια επιλογή από την οποία εξαρτάται ο τελικός προορισμός του καθενός από μας.
«Προ δε της εορτής του Πάσχα ειδώς ο Ιησούς ότι ελήλυθεν αυτού η ώρα… αγαπήσας τους ιδίους τους εν τω κόσμω, εις τέλος ηγάπησεν αυτούς…» (Ιω. 13, 1). Για να καταλάβουμε το νόημα του μυστικού Δείπνου θα πρέπει να τον δούμε σαν τέλος της μεγαλειώδους ενέργειας της Θείας Αγάπης, η οποία άρχισε με τη δημιουργία του κόσμου και τώρα ολοκληρώνεται με το Θάνατο και την Ανάσταση του Χριστού.
«Ο Θεός αγάπη εστίν» (Α’ Ιω. 4, 8). Και το πρώτο δώρο της Αγάπης ήταν η ζωή . Το νόημα και το περιεχόμενο της ζωής ήταν η κοινωνία. Για να ζήσει ο άνθρωπος έπρεπε να τρώει και να πίνει, να συμμετέχει στη ζωή του κόσμου. Έτσι ο κόσμος ήταν θεία αγάπη που έγινε τροφή, έγινε Σώμα του ανθρώπου. Και όντας ζωντανός, δηλαδή συμμετέχοντας στον κόσμο, ο άνθρωπος έπρεπε να ζει σε κοινωνία με τον Θεό, να βρει νόημα στον Θεό, να βρει σ’ Αυτόν το περιεχόμενο και το τέλος της ζωής του. Κοινωνία με τον κόσμο – το δημιούργημα του Θεού – ήταν πραγματική κοινωνία με τον Θεό.
Ο άνθρωπος έλαβε την τροφή του από τον Θεό και κάνοντας την σώμα του και ζωή του, πρόσφερε ολόκληρο τον κόσμο στον Θεό μεταμορφώνοντας τον σε ζωή «εν Χριστώ». Η αγάπη του Θεού έδωσε στον άνθρωπο ζωή, η αγάπη του ανθρώπου για τον Θεό μεταμόρφωσε αυτή τη ζωή σε κοινωνία με τον Θεό. Αυτός ήταν ο Παράδεισος . Η ζωή στον παράδεισο ήταν, πραγματικά, ευχαριστιακή . Μέσα από τον άνθρωπο και την αγάπη του για τον Θεό, όλη η δημιουργία επρόκειτο να αγιαστεί και να μεταμορφωθεί σ’ ένα μυστήριο της Θείας Παρουσίας και ο άνθρωπος θα ήταν ο λειτουργός αυτού του μυστηρίου.
Με την αμαρτία όμως ο άνθρωπος έχασε αυτή την ευχαριστιακή ζωή. Την έχασε γιατί έπαψε να βλέπει τον κόσμο σαν μέσο επικοινωνίας με τον Θεό, και τη ζωή του σαν ευχαριστία, σαν λατρεία και ευγνωμοσύνη… Αγάπησε τον εαυτό του για τον εαυτό του και τον κόσμο για τον κόσμο. Έκανε τον εαυτό του και τον κόσμο αυτοσκοπό. Αγάπησε τόσο τον εαυτό του ώστε τον έκανε το κέντρο, το περιεχόμενο και το τέλος της ύπαρξης του. Πίστεψε ότι η πείνα και η δίψα του, δηλαδή η εξάρτηση της ζωής του από τον κόσμο, θα μπορούσε να ικανοποιηθεί από αυτόν τον κόσμο, από την τροφή που προσφέρει ο κόσμος. Αλλά ο κόσμος και η τροφή, από τη στιγμή που αποχωρίζονται από το αρχικό μυστηριακό νόημα τους – σαν μέσα επικοινωνίας με τον Θεό – από τη στιγμή που δεν προσλαμβάνονται σαν δώρα του Θεού και δεν ικανοποιούν την πείνα και τη δίψα για τον Θεό, παύουν να προσφέρουν κάποια ικανοποίηση και κάποιο πλήρωμα.
Με αλλά λόγια, όταν ο Θεός δεν είναι πια το αληθινό περιεχόμενο και το νόημα της ζωής του κόσμου, παύει να ικανοποιείται η πείνα και η δίψα γιατί ο κόσμος δεν έχει αυτοζωή… Έτσι τοποθετώντας σ’ αυτά την αγάπη του ο άνθρωπος ξέκοψε από το μόνο αντικείμενο όλης της αγάπης, όλης της πείνας, όλων των επιθυμιών. Και πέθανε. Πέθανε γιατί ο θάνατος είναι η αναπόφευκτη «αποσύνθεση» της ζωής της ξεκομμένης από τη μόνη πηγή και το αυθεντικό περιεχόμενο.
Ο άνθρωπος αντί να βρει ζωή σ’ αυτόν τον κόσμο και στην τροφή που του προσφέρει ο κόσμος, βρήκε το θάνατο. Η ζωή έγινε πια κοινωνία με το θάνατο αντί να μεταμορφώνει τον κόσμο μέσα από την πίστη, την αγάπη, τη λατρεία του Θεού και την κοινωνία μαζί Του. Ο άνθρωπος υποτάχτηκε εξ ολοκλήρου στον κόσμο, έπαψε να είναι ο λειτουργός του και έγινε ο σκλάβος του. Με την αμαρτία του ολόκληρος ο κόσμος έγινε ένα απέραντο νεκροταφείο όπου οι άνθρωποι είναι καταδικασμένοι σε θάνατο διότι είναι «καθήμενοι εν χώρα και σκιά θανάτου…» (Ματθ. 4, 16).
Αν και ο άνθρωπος πρόδωσε, ο θεός όμως έμεινε πιστός στον άνθρωπο, δεν έστριψε τα νώτα του. «Ου γαρ απεστράφης το πλάσμα σου εις τέλος, ο εποίησας Αγαθέ, ουδέ επελάθου έργου χειρών σου, αλλ’ επεσκέψω πολυτρόπως δια σπλάχνα ελέους σου». (Ευχή από τη Θεία Λειτουργία του Μεγ. Βασιλείου). Ένα καινούργιο θεϊκό έργο άρχισε · το έργο της απολύτρωσης και της σωτηρίας. Και ολοκληρώθηκε, το έργο αυτό, με τον Χριστό, τον Υιό του Θεού, ο οποίος, για να επανορθώσει τον άνθρωπο στο «αρχαίο κάλλος» του και να επαναφέρει τη ζωή στο επίπεδο της κοινωνίας με το Δημιουργό της, έγινε Άνθρωπος. Προσέλαβε την ανθρώπινη φύση μας με όλα τα χαρακτηριστικά της: την πείνα, τη δίψα, τη λαχτάρα για αγάπη, για ζωή. Στο πρόσωπο του ενανθρωπίσαντος Χριστού αποκαλύφθηκε η αληθινή ζωή η οποία είχε αρχικά δοθεί στον άνθρωπο σαν πλήρης και τέλεια Ευχαριστία, σαν πλήρης και τέλεια κοινωνία με τον Θεό.
Ο Θεάνθρωπος Χριστός αρνήθηκε τον βασικό ανθρώπινο πειρασμό: να ζήσει «επ’ άρτω μόνο». Αποκάλυψε ότι ο Θεός και η Βασιλεία Του είναι ο πραγματικός άρτος, η πραγματική ζωή του ανθρώπου. Αυτή την τέλεια ευχαριστιακή Ζωή, τη γεμάτη από τον Θεό – και κατά συνέπεια θεία και αθάνατη ζωή – την έδωσε σε όλους τους πιστούς Του. Δηλαδή οι πιστοί στον θεό βρίσκουν σ’ Αυτόν το νόημα και το περιεχόμενο της ζωής τους. Ακριβώς αυτό είναι το βαθύτερο, το υπέροχο νόημα του Μυστικού Δείπνου.
Ο Ιησούς Χριστός πρόσφερε τον Εαυτό Του σαν την αληθινή, την ουσιαστική τροφή του άνθρωπου, γιατί η ζωή του Χριστού είναι η αληθινή ζωή. Έτσι η κίνηση της Θείας Αγάπης που είχε αρχίσει στον Παράδεισο με την προσφορά του Θεού «από παντός ξύλου εν τω Παραδείσω βρώσει φάγη» (γιατί τροφή είναι η ζωή του ανθρώπου) φτάνει τώρα στην αποκορύφωση της με κείνο το θεϊκό «λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμα μου…» (γιατί ο Θεός είναι η ζωή του ανθρώπου). Ο Μυστικός Δείπνος, λοιπόν, είναι η αποκατάσταση του Παραδείσου της τρυφής , αποκατάσταση της ζωής σαν Ευχαριστία και Κοινωνία.
Αλλά αυτή η ώρα της έσχατης Αγάπης είναι επίσης και η ώρα της έσχατης προδοσίας. Ο Ιούδας εγκαταλείπει το φως που πλημμύριζε το «Μέγα Ανώγαιον» και μπαίνει στο σκοτάδι. «Λαβών ουν το ψωμίον εκείνος ευθέως εξήλθεν · ην δε νυξ» (Ιω. 13, 30). Γιατί έφυγε; Διότι αγαπούσε , απαντάει το Ευαγγέλιο. Και αυτή η μοιραία (θανατηφόρα) αγάπη τονίζεται επαναληπτικά στους ύμνους της Μεγάλης Πέμπτης. «Ο τρόπος σου δολιότητος γέμει, παράνομε Ιούδα · νοσών γαρ φιλαργυρίαν, εκέρδησας μισανθρωπίαν · ει γαρ πλούτον ηγάπας, τι τω περί πτώχειας διδάσκοντι εφοίτας; ει δε και εφίλεις, ίνα τι επώλεις τον ατίμητον;…». Δεν έχει σημασία το γεγονός ότι αντικείμενο της αγάπης του Ιούδα ήταν ο «χρυσός». Ο χρυσός , το χρήμα εδώ αντιπροσωπεύει όλες τις διεστραμμένες και καταστρεπτικές αγάπες που οδηγούν τον άνθρωπο στην άρνηση του Θεού. Είναι, στην πραγματικότητα αγάπη κλεμένη από τον Θεό και ακριβώς γι’ αυτό ο Ιούδας είναι ο κλέφτης. Και όταν κάποιος δεν αγαπάει τον Θεό και γενικά η αγάπη του δεν προέρχεται από τον Θεό, ακόμα και τότε ο άνθρωπος αγαπάει και επιθυμεί – γιατί είναι δημιουργημένος ν’ αγαπάει και η αγάπη είναι η φύση του – αλλά ένα σκοτεινό και αυτοκαταστροφικό πάθος τον οδηγεί στο θάνατο.
Κάθε χρόνο καθώς γιορτάζουμε τη μεγάλη αυτή ημέρα της Αγίας Πέμπτης και βυθιζόμαστε στο ατέρμονο φως της και στα απύθμενα βάθη των νοημάτων της ημέρας αυτής, η ίδια αποφασιστική ερώτηση απευθύνεται στον καθένα από μας: εγώ ανταποκρίνομαι στην αγάπη του Θεού και την αποδέχομαι σαν ζωή μου, ή ακολουθώ τον Ιούδα μέσα στο σκοτάδι της νύχτας του;
Οι ακολουθίες της Μεγάλης Πέμπτης περιλαμβάνουν τον Όρθρο, τον Εσπερινό και ακολουθεί η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου. Παλαιά στους Καθεδρικούς Ναούς τελούσαν την ειδική ακολουθία του «Νιπτήρος» μετά τη Θεία Λειτουργία. Σήμερα αυτό γίνεται σε ελάχιστα μοναστήρια. Ενώ ο Διάκονος διαβάζει το Ευαγγέλιο, ο Επίσκοπος (ή ο Ηγούμενος) πλένει τα πόδια δώδεκα ιερέων (ή μοναχών), γεγονός που θυμίζει ότι η αγάπη του Χριστού είναι το θεμέλιο της ζωής της Εκκλησίας και χαρακτηρίζει όλες τις σχέσεις μέσα στην Εκκλησία. Επίσης στις πρώτες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες συνηθιζόταν παλαιά να γίνεται τη Μεγάλη Πέμπτη η ακολουθία του Αγίου Μύρου το οποίο χρησιμοποιείται στο μυστήριο του Αγίου Χρίσματος. Σήμερα όμως το Άγιο Μύρο ετοιμάζεται μόνο στο Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως σε ειδική ακολουθία τη Μεγάλη Πέμπτη. Στην ακολουθία αυτή παίρνουν μέρος ο Οικουμενικός Πατριάρχης, o ι Μητροπολίτες και όλος ο κλήρος του Αγίου Θρόνου. Με το Άγιο Χρίσμα που παίρνουμε μετά τη βάπτιση μας δεχόμαστε τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος. Έτσι η καινούργια αγάπη, που φέρνει ο Χριστός στη γη, μας σφραγίζει την ημέρα που, σαν νέα μέλη, μπαίνουμε στην Εκκλησία .
Στον Όρθρο τα τροπάρια τονίζουν το θέμα της ημέρας που είναι η αντίθεση ανάμεσα στην αγάπη του Χριστού και στην «ακόρεστη ψυχή» του Ιούδα. Ένα από τα πολλά τροπάρια μας λέει:
«Ότε οι ένδοξοι Μαθηταί, εν τω νιπτήρι του Δείπνου εφωτίζοντο, τότε Ιούδας ο δυσσεβής φιλαργυρίας νοσήσας εσκοτίζετο · και ανόμοις κριταίς σε τον δίκαιον Κριτήν παραδίδωσι. Βλέπε χρημάτων εραστά, τον δια ταύτα αγχόνη χρησάμενον · φεύγε ακόρεστον ψυχήν, την Διδασκάλω τοιαύτα τολμήσασαν. Ο περί πάντας αγαθός, Κύριε, δόξα σοι»
Το Ευαγγελικό ανάγνωσμα (Λουκά 22, 1-39) είναι η εξιστόρηση των γεγονότων που έγιναν σε κείνο το «ανώγαιον μέγα εστρωμένον». Ακολουθεί ο ωραιότατος κανόνας – γεμάτος με θεολογικά νοήματα – ποίημα Κοσμά Μονάχου: «Τμηθείση τμάται, πόντος ερυθρός…». Αυτός μας δίνει την ώθηση για αυτοσυγκέντρωση και σκέψη πάνω στο εσχατολογικό νόημα του Μυστικού Δείπνου. Ο τελευταίος Ειρμός της 9ης Ωδής μας καλεί να πάρουμε μέρος στο αθάνατο τραπέζι που με δεσποτική φιλοξενία μας παρέχει ο Κύριος:
«Ξενίας δεσποτικής και αθανάτου τραπέζης, εν υπερώω τόπω, ταις υψηλαίς φρεσί, πιστοί, δεύτε απολαύσωμεν, επαναβεβηκότα Λόγον, εκ του Λόγου μαθόντες, ον μεγαλύνομεν»
Στον Εσπερινό μετά το «Κύριε, εκέκραξα προς σε…» στα ιδιόμελα των Αίνων που ακολουθούν τονίζεται η φοβερή πνευματική παρακμή του Ιούδα: Η προδοσία. Αντιπροσωπευτικό είναι το εξής στιχηρό:
«Ιούδας ο δούλος και δόλιος, ο μαθητής και επίβουλος, ο φίλος και διάβολος, εκ των έργων απεφάνθη. Ηκολούθει γαρ τω Διδασκάλω, και καθ’ εαυτόν εμελέτα την προδοσίαν · έλεγεν εν εαυτώ · Παραδώσω τούτον, και κερδήσω τα συναχθέντα χρήματα · Επεζήτει δε και το μύρον πραθήναι, και τον Ιησούν δόλω κρατηθήναι · Απέδωκεν ασπασμόν, παρέδωκε τον Χριστόν και ως πρόβατον επί σφαγήν, ούτως ηκολούθει, ο μόνος εύσπλαχνος και φιλάνθρωπος»
Μετά την Είσοδο του ιερού Ευαγγελίου διαβάζονται τρία αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη:
1) Έξοδος 19, 10-19. Ο Θεός «εν γνόφω» κατέρχεται στο όρος Σινά και ο Μωυσης με το λαό εξέρχεται σε συνάντηση Του. Αυτό προεικονίζει την έλευση του Χριστού στον κόσμο και μάλιστα στην Ευχαριστιακή συνάντηση.
2) Ιώβ 38, 1-23, 42, 1-5. Ο Θεός συνομιλεί με τον Ιώβ, και ο Ιώβ άπαντα: «… τις δε αναγγέλλει μοι α ουκ ήδειν, μεγάλα και θαυμαστά, α ουκ επιστάμην;» Και αυτά τα «μεγάλα και θαυμαστά» εκπληρώνονται τώρα σε τούτο το υπέρλαμπρο «Ανώγαιον» με τα ύψιστα Δώρα: το Σώμα και το Αίμα του Χριστού.
3) Ησαΐας 50, 4-11. Οι προφητείες για τα Πάθη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. «Τον νώτον μου έδωκα εις μάστιγας, τας δε σιαγόνας μου εις ραπίσματα, το δε πρόσωπον μου ουκ απέστρεψα από αισχύνης εμπτυσμάτων…»
Στον Απόστολο διαβάζεται από την Α’ προς Κορινθίους Επιστολή (11, 23-32) η περιγραφή του Μυστικού Δείπνου και το νόημα της Θείας Κοινωνίας όπως τα δίνει ο Απόστολος Παύλος.
Το Ευαγγελικό ανάγνωσμα που ακολουθεί, είναι το μεγαλύτερο σε όλη τη διάρκεια του χρόνου, και είναι κομμάτια και από τα τέσσερα Ευαγγέλια. Αναφέρει όλη την ιστορία του Μυστικού Δείπνου, της προδοσίας του Ιούδα, και της σύλληψης του Ιησού Χριστού στον κήπο της Γεσθημανής.
Ακολουθεί η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, όπου αντί του Χερουβικού Ύμνου και του Κοινωνικού ψάλλεται ο ύμνος που λέμε πάντα πριν από τη Θεία Κοινωνία:
«Του Δείπνου σου του μυστικού σήμερον, Υιέ Θεού, κοινωνόν με παράλαβε · ου μη γαρ τοις εχθροίς σου το μυστήριον είπω, ου φίλημα σοι δώσω, καθάπερ ο Ιούδας. Αλλ’ ως ο ληστής ομολογώ σοι · Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθης εν τη Βασιλεία σου»
Πηγή: Πρωτοπρεσβυτέρου Αλεξάνδρου Σμέμαν, Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ, Σύντομη λειτουργική εξήγηση των ημερών της Μεγάλης Εβδομάδας. Εκδ. Ακρίτας 1990.
Του Hal Brands, καθηγητή παγκόσμιων υποθέσεων στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών Johns Hopkins και ανώτερου συνεργάτη στο American Enterprise Institute.
«Ο παλιός κόσμος πεθαίνει», έγραφε το 1930 ο Ιταλός φιλόσοφος Αντόνιο Γκράμσι, «και ο νέος κόσμος πασχίζει να γεννηθεί». Παρά τις μαρξιστικές του πεποιθήσεις, ο Γκράμσι θα αισθανόταν οικεία στην εποχή του Τραμπ. Ο παλιός κόσμος, στην προκειμένη περίπτωση, είναι η διεθνής τάξη που οικοδόμησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες στη Δύση μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη συνέχεια επιδίωξαν να παγκοσμιοποιήσουν μετά τη νίκη τους στον Ψυχρό Πόλεμο. Αυτό το εγχείρημα έφερε ειρήνη, ευημερία και ελευθερία που άλλαξαν τον κόσμο. Ωστόσο σήμερα, η παλιά τάξη έχει εξαντλήσει τη δυναμική της.
Εδώ και χρόνια, αναθεωρητικά κράτη, ιδιαίτερα η Κίνα και η Ρωσία, υπονομεύουν σταδιακά αυτή την τάξη, και πλέον οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες μοιάζουν ορισμένες φορές να βρίσκονται επίσης σε πόλεμο μαζί της. Δέκα χρόνια από σήμερα, ο κόσμος θα είναι πολύ διαφορετικός. Αυτό που ακόμη δεν γνωρίζουμε είναι τι μας περιμένει στην άλλη πλευρά αυτού του μεσοδιαστήματος — ποια μορφή θα πάρει αυτός ο νέος κόσμος.
Μία πιθανότητα είναι ένα σενάριο δύο κόσμων, που θυμίζει τον Ψυχρό Πόλεμο, όπου ο πλανήτης θα είναι διαιρεμένος σε αντίπαλα μπλοκ υπό την ηγεσία της Ουάσιγκτον και του Πεκίνου. Μια δεύτερη πιθανότητα είναι μια εποχή όχι δύο μπλοκ αλλά πολλών αυτοκρατοριών, στην οποία μια σειρά από ισχυρούς ηγεμόνες θα ελέγχουν περιφερειακές σφαίρες επιρροής. Μια τρίτη πιθανότητα είναι ένας κόσμος αυτοβοήθειας, στον οποίο η αμερικανική συμπεριφορά θα γίνει αρπακτική και θα βυθίσει το σύστημα σε ένα αναρχικό χάος.
Η παρούσα στιγμή μοιάζει τόσο επισφαλής επειδή καθένα από αυτά τα σενάρια είναι πιθανό — και καθένα βρίσκει στήριξη στην εξωτερική πολιτική μιας διχασμένης υπερδύναμης. Πολλά παραμένουν αβέβαια· πολλά θα κριθούν από τις αποφάσεις των ΗΠΑ και τους εκλογικούς κύκλους που έρχονται. Όμως η διερεύνηση του τι βρίσκεται πέρα από αυτό το μεσοδιάστημα είναι το πρώτο βήμα για να προετοιμαστούμε για έναν κόσμο που — ακόμη και στο καλύτερο δυνατό σενάριο — θα είναι πιο κατακερματισμένος και πιο αμείλικτος από εκείνον που αφήσαμε πίσω.
Ο σύγχρονος κόσμος είναι αμερικανική κατασκευή. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαθίδρυσαν συμμαχίες που εκτείνονταν σε όλο τον πλανήτη, γύρω από τα όρια της Ευρασίας. Αναζωογόνησαν κατεστραμμένα έθνη και ανασυγκρότησαν το παγκόσμιο εμπόριο. Υπερασπίστηκαν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας σε μακρινές θαλάσσιες οδούς και παρείχαν άλλα δημόσια αγαθά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, και όχι τα Ηνωμένα Έθνη, ήταν το πλησιέστερο πράγμα σε παγκόσμια κυβέρνηση. Αυτές οι πολιτικές στήριξαν ένα ακμάζον δυτικό σύστημα, το οποίο στη συνέχεια νίκησε τη Σοβιετική Ένωση και μετατράπηκε, μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, σε μια επεκτεινόμενη φιλελεύθερη τάξη.
Όπως κάθε ηρωικό επίτευγμα, έτσι κι αυτό έχει τους μύθους, τις αποσιωπήσεις και τις υπερβολές του. Η Ουάσιγκτον κατά καιρούς διασφάλισε μια φιλελεύθερη τάξη με ανελεύθερα μέσα, όπως βίαιες στρατιωτικές επεμβάσεις και μυστικές ίντριγκες. Οι ύμνοι στην αλληλεγγύη των συμμάχων παραβλέπουν τις οξείες διαμάχες — από την κρίση του Σουέζ το 1956 έως την υπό αμερικανική ηγεσία εισβολή στο Ιράκ το 2003 — που συγκλόνισαν τον δημοκρατικό κόσμο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβίασαν ή άλλαξαν και τους δικούς τους κανόνες όταν αυτοί έγιναν άβολοι, όπως όταν εγκατέλειψαν το σύστημα του Μπρέτον Γουντς στη διεθνή χρηματοοικονομική τάξη το 1971. Δεν υπάρχει τάξη χωρίς υποκρισία και εξαναγκασμό.
Όμως, σε γενικές γραμμές, η Pax Americana αξιοποίησε μια αξιοσημείωτη ισχύ για να στηρίξει μια εξαιρετικά ευρεία αντίληψη περί εθνικού συμφέροντος — την πεποίθηση ότι ακόμη και ένας γεωγραφικά απομονωμένος γίγαντας μπορούσε να ευημερήσει μόνο βοηθώντας ασθενέστερες χώρες να γίνουν πιο ευημερούσες και πιο ασφαλείς. Αυτός ο συνδυασμός παρήγαγε οφέλη που άλλαξαν την πορεία της Ιστορίας. Έπειτα από δύο παγκόσμιους πολέμους μέσα σε μία γενιά, η τάξη που οικοδόμησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες προσέφερε δεκαετίες ειρήνης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Η οικονομία υπό αμερικανική ηγεσία οδήγησε σε εκρηκτική άνοδο του βιοτικού επιπέδου. Η αμερικανική επιρροή συνέβαλε ώστε η δημοκρατία να γίνει κυρίαρχη και ο «θάνατος κρατών» — η βίαιη εξάλειψη ανεξάρτητων χωρών — να μοιάζει σοκαριστικός και σπάνιος. Και η ίδια η Ουάσιγκτον ωφελήθηκε τεράστια, όχι μόνο επειδή έζησε σε μια συγκριτικά ειρηνική και δυναμική εποχή: οι συμμαχίες και άλλα δίκτυα συνεργασίας πολλαπλασίασαν την αξεπέραστη ισχύ της και ενίσχυσαν την παγκόσμια εμβέλειά της.
Τίποτα, ωστόσο, δεν είναι μόνιμο, και η αμερικανική τάξη — ιδιαίτερα η πιο παγκοσμιοποιημένη εκδοχή της που αναδύθηκε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο — πλησιάζει στο τέλος της. Αυτή η τάξη πολιορκείται απ’ έξω: το Πεκίνο, η Μόσχα και οι εταίροι τους τη βλέπουν ως εμπόδιο στις φιλοδοξίες τους και ως απειλή για τα αυταρχικά τους καθεστώτα. Πλήττουν την ισορροπία ισχύος και κρίσιμους κανόνες, όπως η ελευθερία των θαλασσών και η απαγόρευση της βίαιης κατάκτησης, σε όλη την ευρασιατική υπερήπειρο. Αυτά τα κράτη, και ιδίως η Κίνα, υπονόμευσαν επίσης την τάξη από μέσα: το Πεκίνο αξιοποίησε την ένταξή του στην παγκόσμια οικονομία για να οικοδομήσει τη βιομηχανική και στρατιωτική ισχύ που σήμερα χρησιμοποιεί για να αμφισβητήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες. Την ίδια στιγμή, η ίδια η Ουάσιγκτον έχει κουραστεί — ίσως και να έχει απογοητευθεί μοιραία — από το δημιούργημά της.
Αυτή η αμφιθυμία πηγάζει από υπαρκτά προβλήματα: επίμονες ανισορροπίες και δωρεάν επωφελή συμπεριφορά μέσα στις αμερικανικές συμμαχίες, την οικονομική και φυσική ανασφάλεια που συνόδευσε την παγκοσμιοποίηση, τις παρενέργειες που προκάλεσαν οι αμερικανικοί πόλεμοι στη διευρυμένη Μέση Ανατολή, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο η φιλελεύθερη τάξη διευκόλυνε την άνοδο της Κίνας. Σήμερα αυτό εκδηλώνεται σε μια κυβέρνηση που, τουλάχιστον, επιδιώκει να επαναδιαπραγματευτεί επιθετικά τους όρους της αμερικανικής εμπλοκής και συχνά υποστηρίζει ότι η αναβίωση της αμερικανικής ισχύος απαιτεί το ξήλωμα του ίδιου του συστήματος.
Από εδώ προκύπτει και η αίσθηση αστάθειας της εποχής μας. Η ισχύς της Ουάσιγκτον παραμένει ασύγκριτη. Κεντρικές δομές της υφιστάμενης τάξης, όπως οι αμερικανικές συμμαχίες και οι G-7, εξακολουθούν να παραμένουν άθικτες. Όμως η πρόγνωση για αυτή την τάξη μοιάζει ζοφερή, ίσως ακόμη και τελική. Τι θα συμβεί όταν οι τελευταίοι της σπασμοί ολοκληρωθούν;
Για μεγάλο μέρος της τελευταίας δεκαετίας, φαινόταν ότι έναν κόσμο υπό αμερικανική ηγεσία θα διαδεχθούν δύο κόσμοι — ότι το όνειρο μιας ενοποιημένης παγκόσμιας τάξης θα δώσει τη θέση του σε μια σύγκρουση μεταξύ αντίπαλων μπλοκ. Σε αυτό το σενάριο, ένα μπλοκ υπό κινεζική ηγεσία θα περιλάμβανε τις επιθετικές αυταρχίες της Ευρασίας, μαζί με διάφορους συνοδοιπόρους από την Κούβα έως το Πακιστάν και μεγάλα τμήματα του παγκόσμιου Νότου. Ένα μπλοκ υπό αμερικανική καθοδήγηση θα περιλάμβανε δημοκρατικούς συμμάχους στην περιφέρεια της Ευρασίας. Μια σειρά από χώρες-εκκρεμή — από την Ινδία έως τη Σαουδική Αραβία, και από τη Βραζιλία έως την Ινδονησία — θα ευθυγραμμίζονταν επιλεκτικά με αυτά τα μπλοκ, ενώ ταυτόχρονα θα ελίσσονταν οπορτουνιστικά ανάμεσά τους. Το μέλλον της διεθνούς πολιτικής θα οδηγούσε πίσω προς το παρελθόν του Ψυχρού Πολέμου.
Δεν θα επρόκειτο για μια τέλεια επανάληψη: μια παγκοσμίως διασυνδεδεμένη Κίνα διαθέτει πολύ καλύτερες δυνατότητες οικονομικής έλξης και εξαναγκασμού απ’ όσες είχε ποτέ το Κρεμλίνο. Όμως αυτό το σενάριο θα συνεπαγόταν έναν προοδευτικό κατακερματισμό της διεθνούς οικονομίας, καθώς οι κυρώσεις και οι αλυσίδες εφοδιασμού θα μετατρέπονταν σε όπλα. Η αποσύνδεση δεν θα ήταν τόσο ζήτημα τού αν, όσο τού πότε και με ποιους όρους θα συμβεί. Όπως και στον Ψυχρό Πόλεμο, μια διπολική αντιπαλότητα θα παγίδευε κάθε περιοχή του πλανήτη. Τα πιο επικίνδυνα σημεία — η Ουκρανία, η Ταϊβάν, η Νότια Σινική Θάλασσα — θα βρίσκονταν πάνω στη γεωπολιτική διαχωριστική γραμμή.
Είτε μας αρέσει είτε όχι, ισχυρές δομικές δυνάμεις ωθούν προς αυτό το μέλλον. Οι εντάσεις ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα μπορεί να αυξάνονται ή να υποχωρούν με τη μία σύνοδο ή την άλλη κρίση. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να αναφέρεται στον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ με δέος και σεβασμό. Όμως η θεμελιώδης σύγκρουση απλώς εντείνεται, καθώς η επιδίωξη της Κίνας για κυριαρχία — στις κρίσιμες τεχνολογίες, στο παγκόσμιο εμπόριο, στον Δυτικό Ειρηνικό — προσκρούει πάνω στην αμερικανική ισχύ και τα αμερικανικά προνόμια. Οι ανταγωνισμοί μεταξύ μεγάλων δυνάμεων τείνουν να πολώνουν τη διεθνή πολιτική· η αλληλεξάρτηση μετατρέπεται σε πηγή ευαλωτότητας μέσα σε σφοδρές διαμάχες. Από πολλές απόψεις, η ορμή προς αυτό το μέλλον επιταχύνεται. Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει υπερενισχύσει την οικονομική, τεχνολογική και στρατιωτική σύμπλευση μεταξύ των αυταρχικών δυνάμεων της Ευρασίας. Ο Σι και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν γνωρίζουν ότι μπορούν να επικρατήσουν μόνο αν πολεμήσουν πλάτη με πλάτη απέναντι στη δημοκρατική κοινότητα.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ουάσιγκτον μπορεί ακόμη να συσπειρώσει τον ελεύθερο κόσμο.
Οι καλύτερες πλευρές της πολιτικής του Τραμπ θα μπορούσαν να προετοιμάσουν την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της για επιτυχία σε έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο. Οι σκοτεινές της πλευρές λένε μια διαφορετική ιστορία.
Προς τιμήν του Τραμπ, η κυβέρνησή του οικοδομεί μια καλύτερα εξοπλισμένη δημοκρατική κοινότητα, απαιτώντας υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες για την αντιμετώπιση αλληλένδετων απειλών. Εμπορικές συμφωνίες που φέρνουν συμμαχικές επενδύσεις στη βάση αμερικανικής καινοτομίας θα μπορούσαν να καταλύσουν τη συγκέντρωση πόρων και παραγωγής που απαιτείται για να αντιστοιχηθεί η οικονομική κλίμακα της Κίνας. Οι συμπράξεις για κρίσιμα ορυκτά προσφέρουν έναν δρόμο — έστω μακρύ — για τη διαφυγή από τη μέγγενη της Κίνας. Και, όχι λιγότερο σημαντικό, ο Τραμπ έχει πλήξει τον αυταρχικό άξονα χτυπώντας τα πιο αδύναμα μέλη του, το Ιράν και τη Βενεζουέλα. Ίσως η Κούβα να είναι η επόμενη. Και αν η Ιστορία αποτελεί οδηγό, η προσπάθειά του να επαναβεβαιώσει την ηγεμονία στο δυτικό ημισφαίριο — το δικό του «Δόγμα Ντονρόε» — είναι προϋπόθεση για την προβολή ισχύος στον ευρύτερο κόσμο.
Το ήθος του Τραμπ, σύμφωνα με το οποίο τα μεγάλα κράτη παίρνουν τις αποφάσεις και τα μικρά αποδέχονται τη μοίρα τους, τον καθιστά πιο συμβατό με τον Σι και τον Πούτιν παρά με τους περισσότερους συμμάχους των ΗΠΑ.
Η εξαναγκαστική, ασύμμετρη πρακτική του στις διαπραγματεύσεις δημιουργεί την εντύπωση ότι τον ενδιαφέρει λιγότερο η ενίσχυση της δημοκρατικής κοινότητας και περισσότερο η απόσπαση των μέγιστων δυνατών παραχωρήσεων από αυτήν. Οι διεκδικήσεις του για τη Γροιλανδία και τον Καναδά απειλούν να ευθυγραμμίσουν την Ουάσιγκτον με αναθεωρητικές δυνάμεις που εποφθαλμιούν εδάφη — και να διαλύσουν τον διατλαντικό πυρήνα του ελεύθερου κόσμου.
Όλο και περισσότερο, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι φοβούνται ότι θα βρεθούν παγιδευμένοι ανάμεσα σε τρεις άπληστες δυνάμεις: την Κίνα, τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν συμβαίνει αυτό, τότε δεν θα υπάρξει νέος Ψυχρός Πόλεμος — γιατί δεν θα υπάρξει δημοκρατικό μπλοκ ικανό να αναχαιτίσει το αυταρχικό.
Ωστόσο, δεν πρέπει να αποκλείουμε το σενάριο των δύο κόσμων. Η εποχή Τραμπ θα αφήσει πίσω της όχι μόνο καταστροφή αλλά και κατασκευές. Καθώς οι αυταρχικές απειλές εντείνονται, θα αυξάνονται και τα κίνητρα ακόμη και για συναλλακτική συνεργασία μεταξύ δημοκρατιών. Αν οι διάδοχοι του Τραμπ μπορέσουν να αρθρώσουν μια αφήγηση κοινού σκοπού, και όχι απλής αμοιβαίας ωφέλειας, ίσως κατορθώσουν να ανασυγκροτήσουν ένα σύμφωνο του ελεύθερου κόσμου, με νέα επίπεδα συλλογικής προσπάθειας και νέες προσεγγίσεις στην κατανομή των βαρών. Αυτό το μέλλον θα φέρει και πάλι κρίσεις και συγκρούσεις· οι κίνδυνοι δεν θα λείψουν. Παραμένει όμως το καλύτερο σενάριο για όλες τις δημοκρατίες. Οι δύο κόσμοι είναι προτιμότεροι από ένα σύστημα που θα διοικείται από την Κίνα — ή από ένα σύστημα που θα κατακερματιστεί ακόμη περισσότερο.
Το δεύτερο αυτό σενάριο προβλέπει ότι ο μετα-αμερικανικός κόσμος δεν θα σπάσει σε δύο μεγάλα μπλοκ αλλά σε αρκετές μικρότερες, περιφερειακές σφαίρες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν στρατηγική θωράκιση, επαναπροσανατολιζόμενες σε μια ημισφαιρική αυτοκρατορία που εκτείνεται από τη Χονολουλού έως το Νουούκ, από την Αρκτική έως την Αργεντινή.
Καθώς η Ουάσιγκτον αποχαιρετά τα υπερωκεάνια βάρη της, η Κίνα αναδεικνύεται σε κυρίαρχη δύναμη κατά μήκος του τεράστιου τόξου από τη Νοτιοανατολική έως τη Βορειοανατολική Ασία. Η Ρωσία εδραιώνει, ίσως και αιματηρά, την κυριαρχία της στον πρώην σοβιετικό χώρο και σε τμήματα της Ανατολικής Ευρώπης.
Όμως αυτή η διαίρεση σε σφαίρες επιρροής δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι μεγάλων δυνάμεων. Σε έναν κόσμο που κατακερματίζεται, η Ινδία διεκδικεί πρωτοκαθεδρία στη Νότια Ασία και στον Ινδικό Ωκεανό. Η Τουρκία χαράσσει μια μετα-οθωμανική ζώνη επιρροής στο σημείο τομής της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής. Το Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία και άλλοι διεκδικητές ανταγωνίζονται για ηγεμονία στο σύμπλεγμα της Ερυθράς Θάλασσας που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με το Κέρας της Αφρικής. Μετά την Pax Americana έρχεται μια νέα εποχή αυτοκρατοριών.
Αυτές οι αυτοκρατορίες δεν χρειάζεται να είναι ερμητικά κλειστές ή να τελούν υπό στρατιωτική κατοχή, όπως η ναζιστική Ευρώπη: η ηγεμονία μπορεί να εκφραστεί με πολλές μορφές. Ωστόσο, σε αυτό το μέλλον, η παγκόσμια τάξη συντρίβεται πάνω στους βράχους της πολιτικής ισχύος.
Ιστορικά, ορισμένες σφαίρες επιρροής δημιουργήθηκαν μέσα από συμφωνίες μεταξύ γκάνγκστερ, με κλασική περίπτωση τη διαίρεση της Ανατολικής Ευρώπης από τον Αδόλφο Χίτλερ και τον Ιωσήφ Στάλιν. Ορισμένοι σύγχρονοι αναλυτές φαντάζονται τον Σι, τον Τραμπ και τον Πούτιν να υφαίνουν τη δική τους συμφωνία για τον διαμελισμό του πλανήτη. Όμως οι σφαίρες επιρροής μπορούν επίσης να αναδυθούν άτυπα ή σταδιακά.
Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες διαλύσουν το ΝΑΤΟ αρπάζοντας έδαφος από τα μέλη του, η άνοδος μιας αμερικανικής σφαίρας στο δυτικό ημισφαίριο θα μπορούσε να διευκολύνει την άνοδο μιας ρωσικής σφαίρας στην Ανατολική Ευρώπη. Αν μια αδιάκοπη κινεζική στρατιωτική ενίσχυση καταστήσει την πρώτη νησιωτική αλυσίδα — που εκτείνεται από την Ιαπωνία στην Ταϊβάν και στις Φιλιππίνες — αδύνατο να αμυνθεί, τότε ο Δυτικός Ειρηνικός θα περάσει στη σκιά του Πεκίνου, ακόμη κι αν το Πεντάγωνο δεν παραδεχθεί ποτέ ρητά αυτό το γεγονός. Έτσι, αν η Ουάσιγκτον επενδύσει ολοκληρωτικά στην ηγεμονία του δυτικού ημισφαιρίου, υιοθετώντας ταυτόχρονα την άποψη — όπως έχει πει και ο ίδιος ο Τραμπ — ότι όσα συμβαίνουν πέρα από έναν ωκεανό είναι πρόβλημα κάποιου άλλου, τότε το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένας πολυ-σφαιρικός κόσμος.
Η ηγεμονία δεν ασκείται με έναν μόνο τρόπο. Όμως, σε έναν τέτοιο κόσμο σφαιρών επιρροής, η παγκόσμια τάξη ναυαγεί πάνω στη σκληρή πραγματικότητα της πολιτικής ισχύος.
Μερικές φορές αυτό μοιάζει να είναι η κατεύθυνση προς την οποία κινούμαστε. Η Ρωσία και η Κίνα βρίσκονται εδώ και χρόνια σε πορεία αναζήτησης περιφερειακής κυριαρχίας. Τώρα, ο Τραμπ επιβάλλει αδυσώπητα τη βούληση της Ουάσιγκτον στην αμερικανική ήπειρο — απομακρύνοντας βίαια εχθρικούς ηγέτες, διεκδικώντας ζωτικούς πόρους, χρησιμοποιώντας θανατηφόρα βία στην ανοικτή θάλασσα — ενώ ταυτόχρονα πιέζει τους συμμάχους της πρώτης γραμμής στην Ευρασία να αναλάβουν οι ίδιοι την ευθύνη της άμυνάς τους. Η περιφρόνηση του Τραμπ προς το διεθνές δίκαιο αποτελεί ηχώ, στον 21ο αιώνα, της διακήρυξης του υπουργού Εξωτερικών Ρίτσαρντ Όλνεϊ τον 19ο αιώνα, ότι η Ουάσιγκτον ήταν «ουσιαστικά κυρίαρχη σε αυτή την ήπειρο». Βλέπουμε να διαφαίνεται η πιθανότητα η ημισφαιρική πρωτοκαθεδρία να αντικαταστήσει κάποτε, αντί να καθιστά δυνατή, την παγκόσμια παρουσία.
Ωστόσο, ο Τραμπ δεν είναι ένας άκαμπτος ημισφαιριστής: διαφημίζει το Δόγμα Ντονρόε, ενώ ταυτόχρονα προωθεί ειρηνευτικές συμφωνίες σε μακρινές ηπείρους και διεξάγει πολέμους εξαιρετικά φιλόδοξους στη Μέση Ανατολή. Ίσως αυτό συμβαίνει επειδή γνωρίζει ότι ένας κόσμος αυστηρά διαιρεμένος σε σφαίρες θα αποτελούσε οδυνηρό υποβιβασμό για μια υπερδύναμη.
Δεν θα υπήρχαν πλέον μονόπλευρες εμπορικές συμφωνίες με ευρασιατικούς συμμάχους που απεγνωσμένα επιδιώκουν να διατηρήσουν την αμερικανική προστασία, ούτε λόγος για την Ιαπωνία ή τη Γερμανία να στηρίζουν την κυριαρχία του δολαρίου.
Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες εκτοπιστούν από την Ανατολική Ασία, με τις δυναμικές οικονομίες της, τις κρίσιμες εμπορικές οδούς και τις αλυσίδες εφοδιασμού υψηλής αξίας, τότε σίγουρα θα δυσκολευτούν να ανταγωνιστούν την Κίνα: η ανταλλαγή της Ταϊβάν με την Ονδούρα δεν είναι καλή συμφωνία. Η παγκόσμια επιρροή προκύπτει από την παγκόσμια εμπλοκή.
Και αν ένα σύστημα βασισμένο σε σφαίρες επιρροής αποδυναμώνει την αμερικανική ισχύ, μπορεί επίσης να αποδυναμώνει και την ίδια τη σταθερότητα που επιθυμούν όσοι το υποστηρίζουν. Θεωρητικά, οι σφαίρες επιρροής εξαγοράζουν την ειρήνη μεταξύ μεγάλων δυνάμεων μέσω της υποταγής των μικρότερων: τα ισχυρά κράτη μοιράζουν τον κόσμο και κρατούν υπό έλεγχο τα απείθαρχα στοιχεία. Είναι αλήθεια ότι δεν θα υπάρξει αμερικανοκινεζική σύγκρουση για την Ταϊβάν αν η Ουάσιγκτον εγκαταλείψει τον Δυτικό Ειρηνικό. Όμως μην υπολογίζετε σε μια διαρκή ειρήνη.
Η σύνθετη αλληλεξάρτηση καθιστά τη μετάβαση σε σφαίρες επιρροής εξαιρετικά συγκρουσιακή: θα απαιτηθεί μεγάλος αμερικανικός εξαναγκασμός για να αναχαιτιστεί η κινεζική ψηφιακή διείσδυση και η παρουσία της σε υποδομές στη Νότια Αμερική. Αντίστροφα, η κατάκτηση μιας σφαίρας στην Ανατολική Ασία ίσως να είναι απλώς η αρχή, και όχι το τέλος, των κινεζικών φιλοδοξιών: για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ημισφαιρική πρωτοκαθεδρία υπήρξε αφετηρία για παγκόσμια επέμβαση.
Το σημαντικότερο είναι ότι οι σφαίρες επιρροής δεν παραχωρούνται ούτε προσφέρονται απλά· οι απαρχές τους είναι συχνά λουσμένες στο αίμα. Οι φιλόδοξες αυταρχίες έχουν ροπή προς τη βαρβαρότητα, ακόμη και προς τη γενοκτονία, στις περιοχές που ελέγχουν. Και τα μικρά και μεσαία κράτη, γνωρίζοντας τι μπορεί να τα περιμένει, έχουν επιλογές άλλες από την παθητική αποδοχή της κυριαρχίας. Η Ουκρανία έχει πολεμήσει με σφοδρότητα για να μείνει έξω από τη ρωσική αυτοκρατορία. Η Ιαπωνία θα μπορούσε κάλλιστα να πράξει το ίδιο — ή απλώς να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα — για να αποφύγει την υποταγή στο Πεκίνο. Αυτός ο κίνδυνος μάς οδηγεί σε ένα τρίτο σενάριο που θα μπορούσε να ακολουθήσει τη φθίνουσα τάξη μας: μια άσχημη, βίαιη αποδιάρθρωση.
Στο φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ δήλωσε ότι η ρήξη της παλιάς τάξης προσφέρει μια ευκαιρία στις μεσαίες δυνάμεις. Αν αυτές οι χώρες συνεργαστούν και ενισχύσουν τις δυνατότητές τους, υποστήριξε, θα μπορούσαν να χαράξουν μια πορεία ανάμεσα στα μεγάλα κράτη και να διατηρήσουν για τον εαυτό τους ένα ανεκτό σύστημα.
Είναι ένα παλιό όνειρο.
Από τη δεκαετία του 1970, μελετητές και στρατηγικοί αναλυτές ελπίζουν ότι ο κόσμος μπορεί να έχει κανόνες χωρίς κυρίαρχους — ότι τα μικρότερα κράτη μπορούν με κάποιον τρόπο να διατηρήσουν τα καλύτερα στοιχεία της τάξης που οικοδομήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες ακόμη και μετά την αποχώρηση της αμερικανικής ηγεσίας. Είναι όμως και μια αυταπάτη. Η τάξη δεν μπορεί να διατηρηθεί χωρίς τη δέσμευση — πόσο μάλλον απέναντι στις αντιρρήσεις — των ισχυρότερων δρώντων. Έτσι, η πιθανότερη εναλλακτική απέναντι σε έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο ή σε μια νέα εποχή αυτοκρατοριών είναι ένα αναρχικό χάος.
Σε αυτό το σενάριο, οι Ηνωμένες Πολιτείες βγαίνουν εκτός ελέγχου: οι πιο σκοτεινές παρορμήσεις του Τραμπ προοιωνίζονται την ανάδυση μιας βάναυσης υπερδύναμης που καταπατά κάθε κανόνα. Η Ουάσιγκτον επιδίδεται σε επιθετική εδαφική επέκταση. Οικειοποιείται, διά της βίας ή του εξαναγκασμού, ζωτικούς πόρους από ασθενέστερες δυνάμεις. Απαιτεί ολοένα μεγαλύτερο φόρο υποτέλειας από τις εξαρτημένες χώρες· παρεμβαίνει αδιάκοπα, υπέρ ανελεύθερων λαϊκιστών, στην πολιτική της Ευρώπης και άλλων περιοχών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εγκαταλείπουν τον παγκόσμιο ρόλο τους — τον μετατρέπουν σε όπλο.
Αυτό το σενάριο είναι τόσο ζοφερό επειδή η αμερικανική συμπεριφορά δημιουργεί έναν κόσμο στον οποίο και οι τρεις μεγάλες δυνάμεις είναι άπληστοι, αρπακτικοί αναθεωρητές. Οι μικρότερες δυνάμεις, ιδιαίτερα κατά μήκος των γραμμών σύγκρουσης της Ευρασίας, κινδυνεύουν να συνθλιβούν από πολλές πλευρές. Η αυτοβοήθεια — ουσιαστικά, ο καθένας για τον εαυτό του — είναι η μόνη εύλογη απάντηση.
Η εδαφική επιθετικότητα, ακόμη και η εξαφάνιση κρατών, γίνεται πολύ συχνότερη, επειδή δεν υπάρχει καμία μεγάλη δύναμη προσηλωμένη στη διατήρηση του status quo ή στην υπεράσπιση της κυριαρχίας των ασθενέστερων εθνών.
Έτσι, ένας κόσμος αυτοβοήθειας βλέπει ορισμένα ευάλωτα κράτη να συντρίβονται, να υποτάσσονται ή να διαμελίζονται. Ο πόλεμος στην Ουκρανία ίσως να είναι προάγγελος του μέλλοντος και όχι ένα άσχημο κατάλοιπο του παρελθόντος. Άλλα κράτη θα εξοπλίζονταν πυρετωδώς, ίσως επιδιώκοντας την απόκτηση πυρηνικών όπλων ως της καλύτερης εγγύησης επιβίωσης.
Στο μεταξύ, ανταγωνισμοί που για καιρό καταπνίγονταν από την αμερικανική ισχύ θα μπορούσαν να αναζωπυρωθούν: αν τα ευρωπαϊκά κράτη επανεξοπλιστούν ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση — ίσως υπό τη συνδυασμένη πίεση ΗΠΑ και Ρωσίας — διασπαστεί, τότε να αναμένετε την επιστροφή των εξοπλιστικών ανταγωνισμών και των συγκρούσεων ασφαλείας που κάποτε ήταν τόσο συνηθισμένες σε αυτή την ήπειρο. Αποχαιρετήστε την ελευθερία της ναυσιπλοΐας: καθώς η διεθνής σταθερότητα καταρρέει, κράτη αλλά και ημι-κρατικοί δρώντες θα σπεύσουν να ελέγξουν ζωτικά σημεία διέλευσης, από τη Διώρυγα του Παναμά και τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό έως το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και τα Στενά του Ορμούζ. Σε έναν κόσμο χωρίς νόμους, ο φυσικός έλεγχος του εμπορίου, των πόρων και των αγορών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία — πράγμα που απλώς ενισχύει και άλλα κίνητρα για κατάκτηση.
Ακόμη κι αν ο κόσμος βρει τελικά ένα νέο μοντέλο σταθερότητας, ίσως ανακαλύψει επίσης ότι τα μεγάλα επιτεύγματα της εποχής μετά το 1945 έχουν, μέσα στην ενδιάμεση καταστροφή, αναιρεθεί.
Όλα αυτά ακούγονται σαν εφιάλτης. Όμως, αν τα δει κανείς μέσα από το πρίσμα της Ιστορίας, δεν είναι και τόσο απίθανα.
Το τέλος της βρετανικής ηγεμονίας στις αρχές του 20ού αιώνα δεν εγκαινίασε αμέσως έναν νέο κόσμο. Απελευθέρωσε δεκαετίες χάους. Για αιώνες πριν από την άνοδο της βρετανικής ηγεμονίας, μια πολυπολική Ευρώπη — τότε το κέντρο του διεθνούς συστήματος — υπήρξε θερμοκήπιο τυραννίας και πολέμου.
Η πεποίθησή μας ότι η σχετική σταθερότητα είναι ο κανόνας και η ανεξέλεγκτη βαρβαρότητα η εξαίρεση αποτελεί πνευματικό κατάλοιπο που άφησαν πίσω τους γενιές καλοήθους αμερικανικής ηγεμονίας. Αν αυτή η ηγεμονία τελειώσει ή μετατραπεί σε αρπακτική δύναμη, ετοιμαστείτε για μια άσχημη υποτροπή.
Ακόμη κι αν ο κόσμος καταλήξει τελικά σε ένα νέο μοντέλο σταθερότητας, ίσως ανακαλύψει πως, μέσα στο χάος που μεσολάβησε, έχουν ακυρωθεί τα μεγάλα επιτεύγματα της μεταπολεμικής εποχής.
Στην πραγματικότητα, η αναρχία δεν καταστέλλεται ποτέ τόσο πλήρως όσο νομίζουμε, και σημάδια ενός κόσμου ο καθένας για τον εαυτό του υπάρχουν ήδη. Οι φόβοι για την αξιοπιστία των ΗΠΑ τροφοδοτούν το πυρηνικό ενδιαφέρον: αρκεί να δει κανείς το ενδιαφέρον της Νότιας Κορέας και της Ιαπωνίας για την απόκτηση υποβρυχίων πυρηνικής πρόωσης ή τις συζητήσεις για πυρηνικό εξοπλισμό που εντείνονται ακόμη και στη Σουηδία και τη Γερμανία. Ο σχεδιασμός για τα χειρότερα κερδίζει έδαφος. Για πρώτη φορά έπειτα από γενιές, ο Καναδάς φέρεται να προετοιμάζεται για να προστατευθεί από ενδεχόμενη αμερικανική εισβολή.
Νέες αμυντικές συμπράξεις αναδύονται, συχνά δημιουργώντας νέες εντάσεις. Το αμυντικό σύμφωνο Πακιστάν–Σαουδικής Αραβίας που υπογράφηκε πέρυσι έχει ήδη οξύνει τις ανησυχίες της Ινδίας· θα μπορούσε να επιδεινώσει και τον ανταγωνισμό στη Μέση Ανατολή με το Ισραήλ, αν ενταχθεί και η Τουρκία. Ο ανταγωνισμός αναταράσσει καίριες περιοχές. Ο Περσικός Κόλπος, βέβαια, είναι εδώ και καιρό βυθισμένος στις συγκρούσεις. Όμως η κατάσταση στη Λιβύη και σε ολόκληρο το Κέρας της Αφρικής, όπου μαίνονται πόλεμοι δι’ αντιπροσώπων καθώς πολλές δυνάμεις κυνηγούν πόρους και στρατηγικά ερείσματα, ίσως αποτελεί παράθυρο στη μελλοντική πολυπολική αταξία.
Αυτό το χάος δεν θα διαρκούσε για πάντα: κάποια στιγμή, μια νέα ιεραρχία με νέους κανόνες θα παγιωνόταν. Όμως χρειάστηκαν μια παγκόσμια οικονομική ύφεση και δύο παγκόσμιοι πόλεμοι για να γεφυρωθεί το μεσοδιάστημα ανάμεσα στην Pax Britannica και την Pax Americana. Ακόμη κι αν ο κόσμος βρει τελικά ένα νέο μοντέλο σταθερότητας, ίσως διαπιστώσει επίσης ότι τα σπουδαία επιτεύγματα της εποχής μετά το 1945 έχουν, μέσα στην ενδιάμεση καταστροφή, αναιρεθεί.
Ας δούμε τη σημερινή στιγμή ως ένα σταυροδρόμι — ένα σημείο από το οποίο η παγκόσμια πολιτική μπορεί να ακολουθήσει μία από πολλές διαδρομές. Η αβεβαιότητα είναι βαθιά, επειδή αυτές οι διαδρομές οδηγούν σε πολύ διαφορετικούς προορισμούς. Αυτό που ήδη γνωρίζουμε είναι ότι η επόμενη εποχή θα είναι πιο διαιρεμένη και πιο επικίνδυνη από την προηγούμενη.
Πριν από μια δεκαετία, ένας νέος Ψυχρός Πόλεμος φαινόταν ως το χειρότερο δυνατό ενδεχόμενο. Τώρα, είναι μάλλον η καλύτερή μας ελπίδα.
Ένα σενάριο δύο κόσμων θα έφερνε επικίνδυνες κρίσεις και θα κατακερμάτιζε περαιτέρω την παγκόσμια οικονομία. Για να υπερισχύσει απέναντι σε μια αυτάρεσκη και μαχητική Κίνα, το δημοκρατικό μπλοκ θα χρειαστεί τεράστιους πόρους και μεγάλη στρατηγική ικανότητα. Ωστόσο, αυτό το σενάριο διασώζει τουλάχιστον «τον μισό κόσμο», όπως είχε γράψει κάποτε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Ντιν Άτσεσον· συνεπάγεται επαρκή δημοκρατική συνεργασία ώστε να διατηρηθεί μια ανεκτή ισορροπία ισχύος και να συγκρατηθούν οι πιο φιλόδοξες παρορμήσεις του Πεκίνου. Τα άλλα σενάρια — μια νέα εποχή αυτοκρατοριών, πολύ λιγότερο σταθερή και ωφέλιμη απ’ όσο διαφημίζεται, ή μια διολίσθηση ξανά στο χάος — είναι πιο ζοφερά. Αυτές οι διαδρομές μπορεί να δελεάζουν μια υπερδύναμη που έχει σε μεγάλο βαθμό ξεχάσει πόσο φρικτή ήταν η περίοδος πριν από την Pax Americana — αλλά να είστε βέβαιοι, καταλήγουν στο σκοτάδι.
Η ειρωνεία είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να έχουν δυσανάλογα μεγάλο λόγο σε ό,τι θα ακολουθήσει μετά την τάξη που οι ίδιες δημιούργησαν, επειδή — προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο — οι επιλογές του ισχυρότερου δρώντα στον κόσμο παραμένουν οι πιο καθοριστικές. Αν η χώρα αξιοποιήσει τις καλύτερες πολιτικές του Τραμπ, ίσως καταφέρει να κατευθύνει μια αναμορφωμένη, έστω και βαθιά τραυματισμένη, δημοκρατική κοινότητα προς τη συλλογική προσπάθεια που απαιτείται για να αντισταθεί στις αυταρχικές πιέσεις.
Αν όμως η Ουάσιγκτον αποσυρθεί από τα υπερπόντια θέατρα, θα προκαλέσει μια άγρια αναμέτρηση για σφαίρες επιρροής. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες καταστούν έκνομες, τότε θα ενωθούν με τους αναθεωρητές που γκρεμίζουν την παλιά τάξη και θα σπρώξουν τον κόσμο σε μια νέα εποχή “ο καθένας για τον εαυτό του”.
Υπάρχουν ενδείξεις και για τις τρεις αυτές τάσεις στην εκλεκτική εξωτερική πολιτική του Τραμπ. Τα επόμενα χρόνια — και οι εκλογικοί κύκλοι στις ΗΠΑ — θα καθορίσουν ποια από αυτές τις τάσεις θα παγιωθεί σε πρότυπο που θα γίνεται όλο και δυσκολότερο να αντιστραφεί.
Ίσως η έλλειψη εσωτερικής αμερικανικής στήριξης για την κατάληψη της Γροιλανδίας να δείχνει ότι οι υπερβολές του Τραμπ τελικά θα δυσφημίσουν τα πιο ακραία του ένστικτα. Ο διάδοχός του, είτε Δημοκρατικός είτε Ρεπουμπλικανός, ενδέχεται να βρει έναν τρόπο να συνδυάσει πιο παραδοσιακές ιδέες εξωτερικής πολιτικής με τις εσωτερικές πολιτικές πραγματικότητες της εποχής του America First. Ένας τέτοιος πρόεδρος θα μπορούσε να μετριάσει την αναταραχή που προκάλεσε ο Τραμπ, αξιοποιώντας παράλληλα τις πιο χρήσιμες κληρονομιές του για να ανασυγκροτήσει τον ελεύθερο κόσμο ενόψει ενός νέου Ψυχρού Πολέμου.
Εναλλακτικά, ίσως μία από τις στρατιωτικές περιπέτειες του Τραμπ αποτύχει. Τότε, στον απόηχο, η νεοαπομονωτική πτέρυγα του κινήματος MAGA — εκείνο το τμήμα που καθοδηγείται από σχολιαστές όπως ο Τάκερ Κάρλσον — θα επικρατήσει, και μια υπερδύναμη θα ταμπουρωθεί στο ημισφαίριό της. Ή ίσως ο πραγματικός διάδοχος του Τραμπ, στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και στην προεδρία, να είναι κάποιος που θα υποστηρίξει ότι ο Τραμπ δεν προχώρησε αρκετά μακριά στη χρήση της αμερικανικής ισχύος για να διαλύσει την κατεστημένη τάξη. Δεν θα ήταν η πρώτη φορά που μια επανάσταση τελικά καταλαμβάνεται από τα πιο ριζοσπαστικά στοιχεία της.
Η παλιά τάξη πεθαίνει: οι επικήδειοι για μια φιλελεύθερη, διεθνοκεντρική παγκόσμια τάξη δεν πρόκειται να την επαναφέρουν. Το κρίσιμο ερώτημα, στο οποίο θα δοθεί απάντηση την επόμενη δεκαετία, είναι αν η Ουάσιγκτον θα επιχειρήσει να αντικαταστήσει αυτόν τον κόσμο με κάτι προβληματικό αλλά ανεκτό — ή αν θα ωθήσει τη σημερινή αβεβαιότητα προς κάτι ριζικά χειρότερο.
Ο Hal Brands είναι διακεκριμένος καθηγητής παγκόσμιων υποθέσεων Henry A. Kissinger στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών Johns Hopkins, ανώτερος συνεργάτης στο American Enterprise Institute και διευθύνων σύμβουλος στη Macro Advisory Partners.
Ποιοι έχουν καταδικάσει ζητώντας η κατάπαυση του πυρός να συμπεριλάβει και τον Λίβανο
Η χθεσινή ημέρα ήταν η πιο πολυαίμακτη ημέρα του πολέμου ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ, που ξανάρχισε τη 2η Μαρτίου και συνεχίζεται παρά την εκεχειρία που συμφωνήθηκε μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου ανέφερε ότι 182 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 890 τραυματίστηκαν στις ισραηλινές επιδρομές την Τετάρτη. Σύμφωνα με τον ισραηλινό στρατό, 50 αεροσκάφη συμμετείχαν στις επιθέσεις, ρίχνοντας συνολικά 160 βόμβες σε 100 στόχους μέσα σε 10 λεπτά.
Μετά τις ισραηλινές επιθέσεις, ο πρωθυπουργός του Λιβάνου, Ναουάφ Σαλάμ, κήρυξε την Πέμπτη ημέρα εθνικού πένθους. Παράλληλα, η Χεζμπολάζ, που μετά την εκεχειρία στο Ιράν είχε σταματήσει τα πυρά εναντίον του βόρειου Ισραήλ και εναντίον ισραηλινών στρατευμάτων στον Λίβανο, εκτόξευσε ρουκέτες εναντίον του Ισραήλ, κατηγορώντας το Ισραήλ για παραβίαση της κατάπαυσης του πυρός.
Το Ισραήλ πάντως υποστηρίζει πως ο Λίβανος δεν συμπεριλαμβάνεται στη συμφωνία για κατάπαυση του πυρός και συνεχίζει τις επιχειρήσεις του στη χώρα εναντίον στόχων του σιιτικού κινήματος, ανακοινώντας μάλιστα την Πέμπτη ότι σκότωσε τον γραμματέα και ανιψιό του ηγέτη της Χεζμπολάχ Ναΐμ Κασέμ.
Η κατάσταση στον Λίβανο έχει ξεσηκώσει πλήθος αντιδράσεων, με τον ΟΗΕ να προειδοποιεί ότι η σύγκρουση ξεφεύγει ξανά από κάθε έλεγχο.
Γκουτέρες: Οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί θέτουν σε κίνδυνο την κατάπαυση του πυρός στη Μέση Ανατολή
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, εξέδωσε δήλωση με την οποία καταδικάζει «τις μαζικές επιθέσεις του Ισραήλ στον Λίβανο την Τετάρτη, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο και τον τραυματισμό εκατοντάδων αμάχων, συμπεριλαμβανομένων παιδιών».
«Η συνέχιση της στρατιωτικής δραστηριότητας στον Λίβανο θέτει σε σοβαρό κίνδυνο την κατάπαυση του πυρός και τις προσπάθειες που καταβάλλονται προκειμένου να υπάρξει διαρκής και συνολική ειρήνη στην περιοχή» της Μέσης Ανατολής, τονίζεται σε ανακοίνωση που δημοσιοποιήθηκε από τον εκπρόσωπό του Στεφάν Ντουζαρίκ, που καλεί να τερματιστούν αμέσως οι εχθροπραξίες.
Ποιοι έχουν καταδικάσει
Εμανουέλ Μακρόν: Η κατάπαυση του πυρός ΗΠΑ-Ιράν πρέπει να συμπεριλάβει τον Λίβανο
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε να περιληφθεί στη συμφωνία και ο Λίβανος
Μάλιστα κατά τη διάρκεια συνδιαλέξεών του την Τετάρτη με τον Αμερικανό ομόλογό του Ντόναλντ Τραμπ και τον Ιρανό Μασούντ Πεζεσκιάν ανέφερε ότι είναι ανάγκη να επεκταθεί στον Λίβανο η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, κάτι που χαρακτήρισε «αναγκαία προϋπόθεση» ώστε η εκεχειρία να είναι «αξιόπιστη και διαρκής».
«Εξέφρασα την ελπίδα μου ότι η κατάπαυση του πυρός θα τηρηθεί πλήρως από τον καθένα από τους αντιμαχόμενους, σε όλα τα πεδία μαχών, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Πρόκειται για αναγκαία προϋπόθεση προκειμένου η κατάπαυση του πυρός να είναι αξιόπιστη και διαρκής», τόνισε ο κ. Μακρόν μέσω X -εκφράστηκε στα αγγλικά-, ενώ καταιγιστικοί βομβαρδισμοί του Ισραήλ στον Λίβανο στοίχισαν χθες τη ζωή σε τουλάχιστον 182 ανθρώπους και τραυμάτισαν άλλους 890, σύμφωνα με τον ακόμη προσωρινό απολογισμό του υπουργείου της Βηρυτού ως το βράδυ.
Βρετανίδα ΥΠΕΞ: To «σφυροκόπημα» του Λιβάνου από το Ισραήλ προκαλεί «βαθιά ζημιά»
To «σφυροκόπημα» του Λιβάνου από το Ισραήλ προκαλεί «βαθιά ζημιά» και υπάρχει κίνδυνος να αποσταθεροποιήσει την κατάπαυση του πυρός ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, προειδοποίησε σήμερα η Βρετανίδα υπουργός Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ.
«Θέλουμε (η κατάπαυση του πυρός) να επεκταθεί για να καλύψει τον Λίβανο, επειδή διαφορετικά αυτό θα αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την περιοχή» δήλωσε στο ραδιοφωνικό σταθμό Times Radio.
Ιταλία, Ισπανία και Κίνα καταδικάζουν τις επιθέσεις
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε ότι το Ισραήλ «παραβίασε» την κατάπαυση του πυρός με το Ιράν εξαπολύοντας επιθέσεις στον Λίβανο.
«Έχουμε φτάσει ένα βήμα πριν από το σημείο χωρίς επιστροφή, αλλά σήμερα έχουμε μια εύθραυστη προοπτική ειρήνης που πρέπει να επιδιωχθεί με αποφασιστικότητα», είπε η Μελόνι, προσθέτοντας ότι η Ιταλία καταδικάζει κάθε παραβίαση της κατάπαυσης του πυρός και ζητά οριστική παύση των εχθροπραξιών.
Στο θέμα είχε αναφερθεί και ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Τατζάνι κάνοντας λόγο για «αδικαιολόγητες και απαράδεκτες επιθέσεις που δέχεται ο Λίβανος από το Ισραήλ». «Θέλουμε να αποφύγουμε να υπάρξει μια δεύτερη Γάζα», είπε χαρακτηριστικά.
Αντίστοιχα, ο υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας, Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες, κατηγόρησε το Ισραήλ ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και την εκεχειρία.
Η Ισπανία έχει αναδειχθεί ως ένας από τους πιο ένθερμους επικριτές μεταξύ των δυτικών κρατών των ενεργειών των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν και τον Λίβανο, κλείνοντας τον εναέριο χώρο της στα αεροσκάφη που εμπλέκονται στη σύγκρουση την οποία η Μαδρίτη έχει χαρακτηρίσει απερίσκεπτη.
«Χθες είδαμε πως το Ισραήλ, αψηφώντας την κατάπαυση του πυρός και παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο, έριξε εκατοντάδες βόμβες στον Λίβανο», είπε χαρακτηριστικά ο Αλμπάρες.
Νωρίτερα, σε ανάρτησή στο X, ο πρωθυπουργός της χώρας Πέδρο Σάντσεθ δήλωσε ότι η «περιφρόνηση της ζωής και του διεθνούς δικαίου από τον Νετανιάχου είναι απαράδεκτη». «Ήρθε η ώρα να μιλήσουμε ξεκάθαρα: – Ο Λίβανος πρέπει να συμπεριληφθεί στην εκεχειρία. Η διεθνής κοινότητα πρέπει να καταδικάσει αυτή τη νέα παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αναστείλει τη Συμφωνία Σύνδεσης με το Ισραήλ.Και δεν πρέπει να υπάρξει ατιμωρησία για αυτές τις εγκληματικές πράξεις», δήλωσε.
Για την κατάσταση τοποθετήθηκε και το Πεκίνο αναφέροντας ότι η κυριαρχία του Λιβάνου «δεν πρέπει να παραβιαστεί». «Η κυριαρχία και η ασφάλεια του Λιβάνου δεν πρέπει να παραβιάζονται. Η ασφάλεια της ζωής και της περιουσίας των πολιτών πρέπει να είναι εγγυημένη», δήλωσε η εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Μάο Νινγκ, σε τακτική συνέντευξη Τύπου, προσθέτοντας ότι το Πεκίνο προέτρεψε σε αυτοσυγκράτηση και «αποκλιμάκωση της κατάστασης».
Το σχόλιο του Κυριάκου Μητσοτάκη
Τη βαθιά του ανησυχία για τις τελευταίες εξελίξεις στον Λίβανο εξέφρασε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας στο δίκτυο CNN και την Κριστιάν Αμανπούρ.
Σε ερώτηση για το Ισραήλ, είπε ότι η Ελλάδα έχει μαζί του στρατηγική εταιρική σχέση, αλλά όπως τόνισε, οι φίλοι πρέπει να είναι ειλικρινείς μεταξύ τους. Πρόσθεσε πως για πρώτη φορά υπάρχει μια ικανή κυβέρνηση στον Λίβανο και αν συνεχιστούν οι επιθέσεις θα οδηγηθούμε σε ανθρωπιστική κρίση. «Ελπίζω να σταματήσουν προκειμένου να διασφαλιστεί ότι θα διατηρηθεί ένα ευρύτερο πλαίσιο της εκεχειρίας», συμπλήρωσε και συνέχισε: «Αυτές οι επιθέσεις απονομιμοποιούν την κυβέρνηση του Λιβάνου, κάτι που δεν είναι προς το συμφέρον του Ισραήλ».
Τουρκικό ΥΠΕΞ: Η διεθνής κοινότητα πρέπει να ενεργήσει αμέσως
Η Τουρκία «καταδικάζει σθεναρά» τους βομβαρδισμούς των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων στον Λίβανο και καλεί τη διεθνή κοινότητα να ενεργήσει για να «τερματιστεί η ισραηλινή κατοχή» τομέων της χώρας, ανέφερε χθες βράδυ το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών σε δελτίο Τύπου που δημοσιοποιήθηκε στην Άγκυρα.
«Καταδικάζουμε με τον πλέον σθεναρό τρόπο τις εντεινόμενες επιθέσεις του Ισραήλ εναντίον του Λιβάνου, οι οποίες προκάλεσαν πολυάριθμους θανάτους. Οι επιθέσεις αυτές χειροτερεύουν περαιτέρω την ανθρωπιστική κατάσταση στη χώρα (…) Η διεθνής κοινότητα πρέπει να ενεργήσει αμέσως για να τερματιστεί η ισραηλινή κατοχή στον Λίβανο και να προστατευτούν οι άμαχοι», τόνισε η τουρκική διπλωματία.
Η Τουρκία επιχειρεί να εγείρει και πάλι μειονοτικό ζήτημα, με αφορμή τη διαδικασία ανάδειξης μουφτήδων στην Ξάνθη και την Κομοτηνή βάσει του νέου νόμου, ενώ είχε ήδη αναδειχθεί νέος μουφτής Διδυμοτείχου, λύνοντας έτσι μια σημαντική εκκρεμότητα.
Συγκεκριμένα, τον Φεβρουάριο, το υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων προκήρυξε τις θέσεις μουφτή στις Μουφτείες Κομοτηνής και Ξάνθης, όπου, σύμφωνα με το νόμο, η θητεία του εκάστοτε μουφτή θα είναι πενταετής, με δυνατότητα ανανέωσης για μία φορά.
Η ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ
«Η Ελλάδα περιφρονεί επίμονα τα δικαιώματα και τις ελευθερίες της Τουρκικής Μειονότητας στη Δυτική Θράκη που κατοχυρώνονται από τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάνης, μη αναγνωρίζοντας τους εκλεγμένους Μουφτήδες.
Η πρόσφατη διαδικασία καθορισμού «διορισμένου Μουφτή» στο Διδυμότειχο με το πρόσχημα των «εκλογών», χωρίς διαβούλευση με τους εκπροσώπους και τους φορείς της Τουρκικής Μειονότητας στη Δυτική Θράκη, επιχειρείται τώρα και στη Ροδόπη και την Ξάνθη. Δεν μπορούμε να δεχτούμε αυτές τις πρακτικές. Θα θέλαμε για άλλη μια φορά να επιστήσουμε την προσοχή της διεθνούς κοινότητας στο γεγονός ότι η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει τους εκλεγμένους θρησκευτικούς ηγέτες μιας επίσημης μειονότητας στην επικράτειά της.
Τονίζουμε ότι ο τερματισμός των κατασταλτικών πρακτικών της Ελλάδας προς τους ομογενείς μας θα επηρεάσει θετικά τις διμερείς μας σχέσεις. Καλούμε τις ελληνικές αρχές να γυρίσουν πίσω από τον λάθος δρόμο που ακολουθούν επίμονα σχετικά με την Τουρκική Μειονότητα στη Δυτική Θράκη.
Η Τουρκία, έχοντας επίσης υπόψη τις συμβατικές της υποχρεώσεις, θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την προστασία των δικαιωμάτων της τουρκικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη».
Ο Αμερικανός πρόεδρος υποδέχεται τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ στον Λευκό Οίκο, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν έχει οδηγήσει τις σχέσεις των ΗΠΑ με μέλη της συμμαχίας σε κρίσιμο σημείο
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποδέχεται τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε στον Λευκό Οίκο, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν έχει οδηγήσει τις σχέσεις των ΗΠΑ με μέλη της συμμαχίας σε κρίσιμο σημείο.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της WSJ, o Αμερικανός πρόεδρος εξετάζει το ενδεχόμενο να επιβάλει κυρώσεις σε ορισμένες χώρες του ΝΑΤΟ που δεν υποστήριξαν τις ΗΠΑ στον πόλεμο κατά του Ιράν.
Την ίδια ώρα, υπάρχει σχέδιο των ΗΠΑ για την απομάκρυνση στρατευμάτων από χώρες μέλη του ΝΑΤΟ που θεωρούνται «μη χρήσιμες» για τις επιχειρήσεις κατά του Ιράν, σημειώνει το ίδιο δημοσίευμα.
Εξετάζεται επίσης το κλείσιμο μιας αμερικανικής βάσης σε τουλάχιστον μία ευρωπαϊκή χώρα, πιθανώς στην Ισπανία ή τη Γερμανία, όπως εκτιμά η αμερικανική εφημερίδα.
Νωρίτερα σήμερα, ο Λευκός Οίκος κατηγόρησε τις χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ ότι «γύρισαν την πλάτη» στις ΗΠΑ καθώς δεν στήριξαν τη χώρα στον πόλεμό της εναντίον του Ιράν. «Δοκιμάστηκαν και απέτυχαν» είπε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ, λέγοντας ότι επικαλείται επακριβώς μια δήλωση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
«Θα πρόσθετα ότι είναι πολύ λυπηρό που το ΝΑΤΟ γύρισε την πλάτη στους Αμερικανούς κατά τις τελευταίες έξι εβδομάδες, ενώ οι Αμερικανοί είναι αυτοί που χρηματοδοτούν την άμυνά τους», πρόσθετε.
Λευκός Οίκος: Ο Τραμπ θα συζητήσει με τον Ρούτε το σενάριο αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ
Ο Λευκός Οίκος κατηγόρησε σήμερα τις χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ ότι «γύρισαν την πλάτη» στις ΗΠΑ καθώς δεν στήριξαν τη χώρα στον πόλεμό της εναντίον του Ιράν.
«Δοκιμάστηκαν και απέτυχαν» είπε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ, λέγοντας ότι επικαλείται επακριβώς μια δήλωση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
«Θα πρόσθετα ότι είναι πολύ λυπηρό που το ΝΑΤΟ γύρισε την πλάτη στους Αμερικανούς κατά τις τελευταίες έξι εβδομάδες, ενώ οι Αμερικανοί είναι αυτοί που χρηματοδοτούν την άμυνά τους», πρόσθετε.
Ο πρόεδρος Τραμπ, που πρόκειται να συναντηθεί σήμερα το απόγευμα με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε θα συζητήσει μαζί του την πιθανότητα αποχώρησης των ΗΠΑ από τη συμμαχία, τόνισε η Λέβιτ.
«Είναι ένα θέμα που έχει συζητήσει ο πρόεδρος, και πιστεύω ότι είναι κάτι που ο ίδιος θα συζητήσει σε λίγες ώρες με τον γενικό γραμματέα Ρούτε. Ισως να λάβετε πληροφορίες απευθείας από τον πρόεδρο ύστερα από αυτή τη συνάντηση», δήλωσε στους δημοσιογράφους η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου.
O ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι εξαπέλυσε το «μεγαλύτερο συντονισμένο χτύπημα» κατά της Χεζμπολάχ
Παρά την ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ περί εκεχειρίας με το Ιράν, οι ισραηλινές επιχειρήσεις στο Λίβανο συνεχίζονται με αμείωτη ένταση. Οι επιθέσεις έχουν προκαλέσει δεκάδες θανάτους και εκατοντάδες τραυματισμούς, ενώ ο αριθμός των θυμάτων αυξάνεται διαρκώς.
Σύμφωνα με το Al Jazeera Arabic, το πιο πρόσφατο κύμα ισραηλινών πληγμάτων στη Βηρυτό έπληξε εννέα συνοικίες της πρωτεύουσας. Τα νοσοκομεία της πόλης βρίσκονται σε οριακή κατάσταση, με τους γιατρούς να απευθύνουν έκκληση για άμεση ενίσχυση, καθώς οι πρώτες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πάνω από 80 νεκρούς.
Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας, Ισραήλ Κατζ, δήλωσε ότι οι επιθέσεις είχαν ως στόχο υποδομές της Χεζμπολάχ.
Ο ισραηλινός στρατός «πραγματοποίησε μια αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον εκατοντάδων τρομοκρατών της Χεζμπολάχ σε κέντρα διοίκησης σε όλο τον Λίβανο. Αυτό είναι το μεγαλύτερο συγκεντρωτικό πλήγμα που έχει υποστεί η Χεζμπολάχ από την Επιχείρηση Beepers», δήλωσε ο Κατζ, σε βιντεοσκοπημένη δήλωση, αναφερόμενος σε μια μεγάλη επιχείρηση του 2024 εναντίον της Χεζμπολάχ που περιελάμβανε βόμβες pager.
«Μέσα σε 10 λεπτά και σε πολλαπλές περιοχές ταυτόχρονα ολοκλήρωσε τη μεγαλύτερη συντονισμένη επιδρομή που στόχευε περισσότερα από 100 κέντρα διοίκησης και στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Χεζμπολάχ», ανέφερε ανακοίνωση του ισραηλινού στρατού.
«Το μεγαλύτερο μέρος των υποδομών που επλήγησαν βρισκόταν στην καρδιά του άμαχου πληθυσμού», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι «ελήφθησαν μέτρα για τον όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μετριασμό της ζημιάς σε άτομα που δεν εμπλέκονταν».
Αναφορές για θύματα σε διάφορες περιοχές
Οι μέχρι στιγμής πληροφορίες περιλαμβάνουν:Τουλάχιστον 10 νεκρούς σε επίθεση κατά τη διάρκεια κηδείας στο χωριό Σμεστάρ, στην ανατολική πλευρά της χώρας.
Τρία κορίτσια που σκοτώθηκαν σε πλήγμα στην παράκτια πόλη Αντλούν.
Έξι νεκρούς από αεροπορική επιδρομή στη Σάιντα.
Τρεις νεκρούς στη δυτική Βηρυτό.
Τουλάχιστον δύο νεκρούς στην περιοχή Ντούρις, στην κοιλάδα Μπεκάα.
Αντιδράσεις από το Ιράν
Ιρανός αξιωματούχος, μιλώντας στο Al Jazeera, κατηγόρησε το Ισραήλ για παραβίαση των όρων της εκεχειρίας και προειδοποίησε ότι η Τεχεράνη θα απαντήσει. Παράλληλα, το πρακτορείο Fars, επικαλούμενο στρατιωτική πηγή, αναφέρει ότι το Ιράν προετοιμάζει αντίποινα.
Η κατάσταση στη Βηρυτό
Κτήρια κατέρρευσαν από τα ισραηλινά πλήγματα, παγιδεύοντας γυναίκες και παιδιά κάτω από τα συντρίμμια. Πυροσβέστες και διασώστες επιχειρούν αδιάκοπα για τον εντοπισμό επιζώντων, ενώ οι υγειονομικές αρχές εκφράζουν φόβους ότι ο αριθμός των θυμάτων θα αυξηθεί σημαντικά.
Το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου ζητά από τους κατοίκους να κρατούν τους δρόμους ανοιχτούς, καθώς η κυκλοφοριακή συμφόρηση δυσχεραίνει την πρόσβαση των ασθενοφόρων στις πληγείσες περιοχές.
Το «μεγαλύτερο συντονισμένο χτύπημα»
Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι προχώρησε στη μεγαλύτερη συντονισμένη επίθεση κατά της Χεζμπολάχ από την έναρξη του πολέμου, δημοσιεύοντας και χάρτη με τα σημεία των πληγμάτων σε όλο τον Λίβανο.
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη εξετάζει το ενδεχόμενο ανταπόδοσης, με Ιρανό αξιωματούχο να δηλώνει ότι το Ισραήλ «θα τιμωρηθεί» για τις ενέργειές του στον Λίβανο.
Νέα εξέλιξη στο Στενό του Ορμούζ
Το πρακτορείο Fars του Ιράν μετέδωσε ότι σταμάτησε η διέλευση δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ μετά την «παραβίαση της κατάπαυσης του πυρός» από το Ισραήλ.
Άλλο ιρανικό μέσο, το Press TV, επικαλούμενο μη κατονομαζόμενες πηγές, ανέφερε ότι η Τεχεράνη «θα τιμωρήσει» το Ισραήλ για τις επιθέσεις εναντίον της Χεζμπολάχ του Λιβάνου, «κατά παράβαση της κατάπαυσης του πυρός».
Σύμφωνα εξάλλου με το πρακτορείο Tasnim, που επικαλείται επίσης μη πηγή την οποία δεν κατονομάζει, το Ιράν θα αποσυρθεί από τη συμφωνία εάν συνεχιστούν οι επιθέσεις στον Λίβανο.
Ο τερματισμός του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου και του Λιβάνου, αποτελούσε μέρος της συμφωνίας με τις ΗΠΑ, υποστήριξε, σημειώνοντας ότι οι ένοπλες δυνάμεις του Ιράν «εντοπίζουν στόχους» για να απαντήσουν στις σημερινές επιθέσεις του Ισραήλ στον Λίβανο.
«Φρικιαστικές οι σφαγές», δηλώνει ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα
Το εύρος των σφαγών κατά τις ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές στον Λίβανο σήμερα είναι “φρικιαστικό”, δήλωσε ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, καλώντας τη διεθνή κοινότητα να βοηθήσει να τεθεί τέλος στον “εφιάλτη”.
“Το εύρος των σφαγών και των καταστροφών στον Λίβανο σήμερα είναι πολύ απλά φρικιαστικό”, δήλωσε ο Φόλκερ Τουρκ σε ανακοίνωση.
“Εάν τέτοιο αιματοκύλισμα μέσα σε λίγες ώρες μετά την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός με το Ιράν ξεπερνά τη φαντασία. Ασκεί τεράστια πίεση για μια εύθραυστη ειρήνη, που χρειάζεται απεγνωσμένα για τους άμαχους πληθυσμούς”.
«Αντιπαραγωγική η επίθεση του Ισραήλ», λέει ο Μητσοτάκης
Την βαθιά του ανησυχία για τα γεγονότα στον Λίβανο και την επίθεση του Ισραήλ την οποία χαρακτήρισε «αντιπαραγωγική», εξέφρασε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε συνέντευξη του απόψε στο τηλεοπτικό δίκτυο CNN και στην Christiane Amanpour.
Ο κ. Μητσοτάκης είπε ότι “είναι απολύτως σαφές για μένα, ως χώρα με σχετική εγγύτητα στον Λίβανο, ότι η ισραηλινή επίθεση αυτή τη στιγμή είναι εντελώς αντιπαραγωγική. Και πιστεύω ότι αν θέλουμε να μιλήσουμε για πλήρη κατάπαυση του πυρός στην περιοχή, αυτή πρέπει ουσιαστικά να επεκταθεί σε όλα τα θέατρα επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου”. Τόνισε επίσης ότι πρέπει να δοθεί περιθώριο στην κυβέρνηση του Λιβάνου να κάνει το έργο της όσον αφορά στην ανάληψη του ελέγχου του νότιου Λιβάνου.
«Με το να επιτίθεται στον Λίβανο αυτή τη στιγμή, το μόνο που επιτυγχάνει το Ισραήλ είναι να δώσει νέα πνοή στη Χεζμπολάχ, η οποία έχει ήδη αποδυναμωθεί σημαντικά” είπε ο πρωθυπουργός. Αναφέρθηκε στην κοινή δήλωση, που υπογράφηκε από πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος, στην οποία χαιρετίζεται η κατάπαυση του πυρός και εκφράζεται η ελπίδα ότι «θα μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε αυτό το «παράθυρο» 15 ημερών για να καταλήξουμε σε μία λύση μέσω διαπραγμάτευσης. Πιστεύω ότι έχουμε λόγους να είμαστε συγκρατημένα αισιόδοξοι».
Ιταλία: H κυβέρνηση Μελόνι καταδικάζει την στάση του ισραηλινού στρατού έναντι της αποστολής UNIFIL και ζητά τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο
H ιταλική κυβέρνηση, με γραπτή ανακοίνωσή της, καταδίκασε τα όσα συνέβησαν σήμερα στο νότιο Λίβανο και, ειδικότερα, την ρίψη προειδοποιητικών βολών από τον ισραηλινό στρατό προς την κατεύθυνση ιταλικού οχήματος το οποίο ανήκει στην ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ (UNIFIL).
“Είναι εντελώς απαράδεκτο, προσωπικό το οποίο δραστηριοποιείται υπό τη σημαία του ΟΗΕ, να τίθεται σε κίνδυνο με απεύθυνες πράξεις σαν τη σημερινή, οι οποίες παραβιάζουν ξεκάθαρα το ψήφισμα 1701 των Ηνωμένων Εθνών”, αναφέρει η ιταλική κυβέρνηση σε ανακοίνωσή της.
Παράλληλα, στην ανακοίνωση υπογραμμίζεται ότι η Ιταλίδα πρωθυπουργός αναμένει το αποτέλεσμα της σημερινής κλήσης του Ισραηλινού πρέσβη στο ιταλικό υπουργείο Εξωτερικών.
“Η κατάπαυση του πυρός που συμφωνήθηκε την περασμένη νύχτα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν και το Ισραήλ αποτελεί μια ευκαιρία που πρέπει να αξιοποιηθεί για να τεθεί τέλος και στον πόλεμο στον Λίβανο. Η απόφαση της Χεζμπολάχ να σύρει την χώρα σε αυτήν την σύρραξη ήταν ανεύθυνη, αλλά οι συνεχείς ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο -οι οποίες προκάλεσαν ήδη υπερβολικά μεγάλο αριθμό νεκρών και απαράδεκτο αριθμό εκτοπισμένων- πρέπει να λήξουν άμεσα”, είναι η θέση της κυβέρνησης Μελόνι.
“Η Ιταλία επαναλαμβάνει, για μια ακόμη φορά με αποφασιστικότητα, την ανάγκη να υπάρξουν εγγυήσεις για την ασφάλεια των Ιταλών στρατιωτών και ολόκληρης της αποστολής της Unifil”, καταλήγει η ανακοίνωση της κυβέρνησης της Ρώμης.
Σταμάτησε η διέλευση πλοίων στο Ορμούζ, όπως αναφέρει το ιρανικό κρατικό πρακτορείο
Το Ιράν σταμάτησε τη διέλευση πετρελαιοφόρων από τα Στενά του Ορμούζ λόγω των ισραηλινών επιθέσεων στον Λίβανο, αναφέρει το πρακτορείο ειδήσεων Fars.
Το Fars αναφέρει ότι δύο πετρελαιοφόρα έλαβαν άδεια να διέλθουν από το στενό σήμερα το πρωί, μετά την έναρξη ισχύος της εκεχειρίας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
«Ταυτόχρονα με τις επιθέσεις του Ισραήλ στον Λίβανο, η διέλευση πετρελαιοφόρων από τα Στενά του Ορμούζ έχει σταματήσει», αναφέρει το ιρανικό κρατικό πρακτορείο.
Προειδοποίηση της Τεχεράνης στα πλοία χωρίς άδεια διέλευσης
Νωρίτερα σήμερα, το ιρανικό Πολεμικό Ναυτικό απείλησε ότι θα καταστρέψει πλοία που επιχειρούν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ χωρίς την άδεια της Τεχεράνης, προσθέτοντας ότι η διέλευση μέσω της θαλάσσιας οδού παραμένει κλειστή, σύμφωνα με ναυτιλιακές πηγές που επικαλείται το Reuters.
«Οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να κάνει το θαλάσσιο ταξίδι… θα γίνει στόχος και θα καταστραφεί…» ανέφερε το μήνυμα.
Σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείτο το Reuters, πολλά πλοία στον Κόλπο έλαβαν μηνύματα που φέρεται να εστάλησαν από το ιρανικό Πολεμικό Ναυτικό και στα οποία αναφερόταν ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά.
[iEpikaira: Ξεκάθαρο το μήνυμα του Ισραήλ με τους προκλητικούς βομβαρδισμούς την ίδια ημέρα της Αμρικανοϊρανικης εκεχειρίας. Το πρωινό σχόλιο ΕΔΩ, τραγικώς επιβεβαιωμένο! Εάν δεν επιτευχθεί η αλλαγή καθεστώτος, το Ισραήλ δεν πρόκειται να κάνει πίσω τώρα που έχει εμπλέξει τις ΗΠΑ στον πόλεμο...]
Η τελευταία Λειτουργία, της Μεγάλης Τετάρτης, είναι η κατακλείς και το επιστέγασμα ολοκλήρου της περιόδου της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Μας αποκαλύπτει τι θαυμαστά έργα ημπορεί να επιτελέσει η μετάνοια και πόσες παγίδες και πειρασμούς προξενεί, όταν απουσιάζει από την ζωή μας.
Το ζεύγος των γεγονότων της ημέρας είναι: Η αμαρτωλή γυναίκα και ο μαθητής του Κυρίου, ο Ιούδας, ο αρνητής της μετανοίας. Η αμαρτωλή ευρίσκεται στην χειρότερη κατάσταση της ηθικής πτώσεώς της, στην ακολασία, ενώ ο Ιούδας στην τιμιότερη θέση: είναι μαθητής του Δεσπότου. Η μετάνοια την αμαρτωλή γυναίκα την ανυψώνει και την κάνει μυροφόρο, ενώ τον Ιούδα η φιλαργυρία τον καταβιβάζει στην πλέον απαίσια πτώση. Τον κάνει προδότη του Διδασκάλου του και τέλος τον οδηγεί στον απαγχονισμό του. Αυτή η αλλαγή των δύο καταστάσεων μας γεμίζει την καρδιά από φόβο και αγωνία για την σωτηρία μας, αλλά και συγχρόνως από εμπιστοσύνη και ελπίδα στην μεγάλη δύναμη της μετανοίας.
Ας σταματήσουμε πιο σχολαστικά πάνω σ’ αυτές τις δύο καταστάσεις.
Οι Γραμματείς και Φαρισαίοι ιδιαίτερα, και ο Εβραϊκός λαός γενικά, είχαν την πίστη ότι αυτοί, ως λαός εκλεκτός και τηρητής του Νόμου, ήσαν προορισμένοι δικαιωματικά να είναι κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών. Ο Σωτήρ σε αλλεπάλληλες ευκαιρίες τους έδειξε ότι αυτή η πίστις τους είναι εσφαλμένη. Η παραβολή του Τελώνου και Φαρισαίου, αυτό ακριβώς θέλει να εκφράσει· ότι ένας αμαρτωλός κι ένας δίκαιος με θέσεις και έργα στην ζωή τους, ξαφνικά αλλάζουν τις θέσεις τους, λόγω της ψυχικής τους αντιθέσεως. Οι γεωργοί εξ άλλου, δηλ. οι Εβραίοι, που νοίκιασαν τον αμπελώνα, συμπεριφέρθηκαν με αναιδέστατο τρόπο στον κύριο του κτήματος, δηλ. στον Θεό, και γι’ αυτό άκουσαν την σταθερή απόφασή Του: «Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν ὅτι ἀρθήσεται ἀφ᾿ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς» (Ματ. 21, 43).
Ο μαθητής Ιούδας και η πόρνη, που μνημονεύονται την Μεγάλη Τετάρτη, μας εκφράζουν ακόμη πληρέστερα αυτό το πράγμα. Ο μαθητής γνωρίζει καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον τον Κύριόν του. Είχε ζήσει χρόνια μαζί Του, είχε ιδεί θαύματα, είχε ακούσει τόσες θαυμαστές διδασκαλίες και παρ’ όλα αυτά, έγινε δούλος της φιλαργυρίας και προκάλεσε την αιώνια ψυχική του απώλεια.
Αντίθετα, η αποξενωμένη λόγω των αμαρτιών της γυναίκα, προσκομίζοντας μόνο, με μεγάλη μετάνοια τα δάκρυά της και το πολυτίμητο μύρο, γίνεται μυροφόρος και ετοιμάζει τα δέοντα για τον ενταφιασμό του Κυρίου, και το έργο της αυτό διαλαλείται πάντοτε σ’ όλο τον κόσμο προς ανάμνησιν (Μαρκ. 14, 9).
Η ακολουθία του όρθρου θέτει ενώπιόν μας αυτές τις δύο καταστάσεις: του μαθητού και της αμαρτωλής γυναικός. Η αλλαγή προήλθε από την μετάνοια της πόρνης και την πτώση του Ιούδα λόγω της φιλαργυρίας του.
Η μοναχή Κασσιανή στο περίφημο Δοξαστικό των αποστίχων μας εκφράζει αυτήν ακριβώς την ψυχική ανησυχία και τον οδυρμό της πόρνης μπροστά στα πόδια του Κυρίου.
Την θεϊκή διδασκαλία που προκύπτει από τα γεγονότα αυτής της ημέρας δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να την ξεχνάμε. Αυτό που συνέβη με τον Ισραήλ και τους Γραμματείς και Φαρισαίους, το ίδιο μπορεί να γίνει στον Νέο Ισραήλ με τους χριστιανούς και τους ιερούς λειτουργούς τους, ιερείς και μοναχούς. Δεν οδηγεί στην σωτηρία μόνο η αντίληψις ότι είμεθα λαός εκλεκτός, χριστιανοί, ιερείς κλπ., αλλά κυρίως η θετική μας ανταπόκρισις στην πρόσκληση για εσωτερική ζωή, μετάνοια και ταπείνωση. Γι’ αυτό οι άγιοι Πατέρες λέγουν συχνά ότι καλύτερα ένας αμαρτωλός ταπεινός, παρά ένας υπερήφανος δίκαιος.
Στο τέλος της Νηστείας η μνημόνευσις της πόρνης και της προδοσίας του Ιούδα έχει μία ιδιάζουσα εξήγηση. Πλησιάζουμε στο Άγιο Πάσχα, μετά από μία μακρά περίοδο προετοιμασίας, με πολλούς κόπους. Ας μην είμεθα απράγμονες και αδιάφοροι. Μία απροσεξία μας μπορεί να αφανίσει όλο το κέρδος της ψυχής μας, όπως έγινε με το πάθος της φιλαργυρίας του Ιούδα.
Επίσης ο φορτωμένος με πολλές αμαρτίες και αποξενωμένος από τον Θεό άνθρωπος, έχει κι αυτός ελπίδα σωτηρίας. Μία ειλικρινής μετάνοια και απάρνησις της κακίας από το βάθος της καρδιάς, ημπορεί να τον αξιώσει της συγχωρήσεως, όπως συνέβη με την πρώην «δυσώδη καὶ βερβορωμένην ἐκπεσοῦσαν γυναῖκα».
Με φόβο και ελπίδα λοιπόν, ας εργαζόμαστε την σωτηρία μας. Με φόβο, λόγω ασθενείας και καχεξίας της ανθρωπίνης φύσεώς μας, με ελπίδα δε, χάρις στην δύναμη της μετανοίας, η οποία μας ανορθώνει και στην απέραντη ευσπλαγχνία του Θεού, μπροστά στην οποία καμία αμαρτία δεν ανθίσταται. Και ο Ιούδας ημπορούσε να συγχωρηθεί, εάν μετανοούσε. Μας το πιστοποιεί η αμαρτωλή γυναίκα, η οποία χύνοντας τα πολλά δάκρυά της, λυτρώθηκε από την δυσωδία των παθών της.
Το αυτό ομοίως μας δείχνει και ο άλλος μαθητής, ο Πέτρος, ο οποίος μετά την τριττή άρνησή του και τα πικρά δάκρυά του, έλαβε την συγχώρηση από τον Κύριο, όπως η πόρνη.
Η Μεγάλη Τετάρτη είναι σκοτεινή και λυπηρή ημέρα, λόγω της διαβουλεύσεως του Ιούδα για την πώληση του Ιησού, και της αποφάσεως των Γραμματέων και Φαρισαίων για τον φόνο Του, καθώς μας λέγει καθαρότερα το τροπάριο της προφητείας στην Τριθέκτη αυτής της ημέρας: «Σήμερον τὸ πονηρὸν συνήχθη συνέδριον, καὶ κατὰ σοῦ κενὰ ἐμελέτησε. Σήμερον ἐκ συμφώνου τὸν βρόχον Ἰούδας ἀρραβωνίζεται· Καϊάφας δὲν ἄκων ὀμολογεῖ, ὅτι εἰς ὑπὲέρ πάντων ἀναδέχῃ τὸ πάθος ἑκούσιον. Λυτρωτά ἡμῶν, Χριστὲ ὁ Θεός, δόξα σοι».
Γι’ αυτό το ελεεινό έργο του μαθητού και του ιουδαϊκού λαού, οι οποίοι αρνήθηκαν τον Μεσσία, που τόσο Τον περίμεναν, η Εκκλησία πενθεί όλες τις Τετάρτες του έτους επιβάλλοντας νηστεία και προσευχή. Και τούτο διότι η αμαρτία της πωλήσεως και αρνήσεως του Δεσπότου, δεν εξαφανίσθηκε με τον θάνατο του Ιούδα, αλλά συνεχίζεται στους αιώνες και βαρύνει με την ίδια ενοχή τους χριστιανούς. Διότι και αυτοί, όπως ο εβραϊκός λαός, αξιώθηκαν τις μέγιστες δωρεές του Δεσπότου, την εξαγορά εκ της αμαρτίας, την τιμή της μαθητείας, και όμως πωλούν τον Δεσπότη με τα άτιμα χρήματα και τις μάταιες επιδιώξεις του παρόντος αιώνος.
Λύτρωσε, Κύριε, τις ψυχές μας από τέτοιου είδους ανομίες!
Πηγή: Γέροντας Πετρώνιος Τανάσε, Οι Πύλες της Μετανοίας – Στοχασμοί στο Τριώδιο, Ορθόδοξος Κυψέλη, Θεσσαλονίκη, 2003 alopsis.gr, simeiakairwn
REUTERS/Stringer/File Phot
.png)
