iEpikaira

Πώς η Ελλάδα μπορεί να ακυρώσει τη “Γαλάζια Πατρίδα”

ΓΡΙΒΑΣ ΚΩΣΤΑΣ

Με την πρόσφατη επικύρωση του τουρκολιβυκού Μνημονίου του 2019 από το Κοινοβούλιο στην Βεγγάζη, σε συνδυασμό με τις ευθείες πολεμικές απειλές που εκτοξεύονται από την Άγκυρα – ακόμα και σε περίπτωση που η χώρα μας ασκήσει στοιχειώδη θαλάσσια δικαιώματα της – η ανάγκη για out of the box προσεγγίσεις καθίστανται ζωτικής σημασίας.

Η δυναμική του θαλασσοχερσαίου χώρου δείχνει πως είναι σημαντικό να συνειδητοποιηθεί ότι χερσαία δίκτυα προβολής ισχύος στο Αιγαίο επεκτείνουν de facto τα χωρικά ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια και μετατρέπουν μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου σε χώρο άτυπης ελληνικής εθνικής κυριαρχίας. Έχουμε αναφερθεί και στο παρελθόν στις θετικές συνέπειες που θα είχε για τις ελληνικές αμυντικές ικανότητες, η αξιοποίηση της αρχιπελαγικής δομής του Αιγαίου ως βάση έδρασης για την ανάπτυξη ενός πολυπλέγματος (grid-of-grids) αντιπρόσβασης και άρνησης περιοχής (A2/SD).

Η ανάπτυξη δε αυτού του πολυπλέγματος ενδέχεται να έχει πολύ σημαντικές θετικές συνέπειες και σε έναν άλλον τομέα. Αυτόν της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια και τη διασφάλιση της ΑΟΖ. Σε αντίθεση δε με ό,τι γενικώς πιστεύεται, το Δίκαιο της Θάλασσας δεν είναι στατικό, αλλά εξελίσσεται και αλλάζει, αλληλεπιδρώντας με διάφορους παράγοντες. Ένας εξ αυτών είναι η διεθνής γεωγραφία της ισχύος. Η αλληλεπίδραση αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη όσον αφορά στη διαμόρφωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων κάθε χώρας στις θαλάσσιες εκτάσεις γύρω από αυτήν. Αυτά ισχύουν και για το Αιγαίο και για την Ανατολική Μεσόγειο.

Αρχικά να σημειωθεί ότι το αρχικό όριο των χωρικών υδάτων στα τρία ναυτικά μίλια διαμορφώθηκε εν πολλοίς από το μέγιστο βεληνεκές του χερσαίου πυροβολικού εκείνη την εποχή. Ήταν ο λεγόμενος “κανόνας βολής του πυροβόλου” (cannon shot rule) που αποτέλεσε τη βάση, πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η νομική έννοια των χωρικών υδάτων.

Σε πολύ γενικές γραμμές, θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα χωρικά ύδατα αποτελούν την προέκταση της στεριάς μέσα στη θάλασσα, διαμέσου της χερσαίας στρατιωτικής ισχύος. Με πιο απλά λόγια, τα χωρικά ύδατα είναι ο θαλάσσιος χώρος όπου, στη μονομαχία μεταξύ χερσαίας και θαλάσσιας ισχύος, η χερσαία ισχύς πλεονεκτεί.

Συνακόλουθα, ένα παρόμοιο χερσαία εδραζόμενο πολυπλέγμα προβολής ισχύος προς τη θάλασσα, μέσα σε μια αρχιπελαγική δομή, αποτελεί ένα συνδετικό στοιχείο που συνδέει όλα τα νησιά σε μια ενότητα. Επίσης, μετατρέπει τη θάλασσα ανάμεσά τους σε “φυσική” προέκταση της στεριάς και de facto επιλύει το ζήτημα της επέκτασης των χωρικών υδάτων δια ενός “τετελεσμένου ισχύος”. Βέβαια, αυτό απέχει από μια de jure λύση υπέρ των ελληνικών συμφερόντων, αλλά διαμορφώνει μια θετική για την Ελλάδα κατάσταση στο θεμέλιο της έννοιας των χωρικών υδάτων.

Baku’s growing independence and deepening ties with Israel are testing its alliance with Ankara, exposing wider tensions over regional influence and security.

Ehsan Movahedian, NOV 3, 2026

Azerbaijan is moving beyond Turkiye’s exclusive sphere of influence in the Turkic world, building closer ties with Ankara’s rivals and even its adversaries, above all Israel. This does not mean severing relations with Turkiye or abandoning Turkic institutions. Rather, Baku seeks to replace the “big brother, little brother” relationship with a wider network of partnerships, preserving its independence and room for maneuver.

The hijab dispute exposes a deeper rift

The tensions came into view in early October 2026, as disagreements surfaced regarding Baku’s domestic policies – specifically concerning the wearing of the hijab in schools – and its relationship with Israel. Azerbaijani President Ilham Aliyev’s emphasis on “ideological security” and the claim that his nation requires no external support served as a warning to Ankara regarding the limits of its influence.

Aliyev’s absence from the summit of Turkic states in Ankara, coupled with Turkish President Recep Tayyip Erdogan’s failure to attend the Conference on Interaction and Confidence Building Measures in Asia (CICA) summit in Baku, further exposed the rift.

The dispute intensified following an objection raised by Oktay Saral, an advisor to Erdogan, regarding dress code restrictions in Azerbaijani schools. Baku viewed this stance as an interference in its internal affairs.

While Erdogan reportedly dismissed Saral in an effort to contain the tension, the criticism persisted, with Baku firmly asserting its sovereign right to determine its own domestic policy. Samil Tayyar, a prominent figure within the Justice and Development Party (AKP), interpreted Aliyev’s absence as a possible reaction to Erdogan’s failure to attend the CICA summit in Baku on October 15. He warned that the two “brotherly nations” must not allow actors such as Israel to sow discord between them.

Tel Aviv tests the limits of brotherhood

Dr Ahmad Kazemi, an expert on Caucasus affairs, does not view Baku’s rapprochement with Israel as an emotional reaction to criticism from Turkiye. Instead, he assesses it as part of Baku’s wider strategy to deepen ties with Israel, which serves as its primary backer.

Over the past few decades, Israel has been a major supplier of advanced weaponry to Azerbaijan; furthermore, cooperation between the two sides has expanded to include the production of drones and precision-guided munitions, as well as collaboration in technology, agriculture, and cybersecurity. Data from oil tanker tracking indicates that approximately 34 million barrels of Azerbaijani crude oil reached Israel in 2025.

According to Kazemi’s assessment, Israel serves three purposes for Baku: the provision of technology and armaments; the establishment of a support base and a channel of influence in Washington; and the creation of markets alongside economic and security cooperation.

He argues that if Baku were forced to choose between Ankara and Tel Aviv, it would choose Israel. As a result, Turkiye’s expectation that Azerbaijan should fully align with its anti-Israel stance is incompatible with Aliyev’s strategic calculations; Baku is unwilling to sacrifice its relationship with Tel Aviv and Washington for the sake of political alignment with Turkiye.

This divergence in positions between Ankara and Baku was also highlighted during the quadrilateral summit held in Tehran on 26 October. Mohsen Rezaei, secretary of Iran’s Supreme National Security Council, said in an interview with Iranian state television after the talks that officials from Iran, Saudi Arabia, Turkiye, and Pakistan have spoken out firmly against Israel.

According to him, Saudi Defense Minister Khalid bin Salman remarked: “After Iran, Israel will turn its attention to Turkiye, and subsequently target Saudi Arabia.”

Rezaei also noted the stern stances taken against Israel by Ibrahim Kalin, head of Turkiye’s National Intelligence Organization (MIT), and Pakistan's Chief of Army Staff Asim Munir. The meeting offered another illustration of the distance between Ankara’s position on Israel and Baku’s.

Turkiye faces a tightening regional contest

In the Eastern Mediterranean, defense and economic cooperation among Greece, Cyprus, and Israel has expanded. The tenth trilateral summit of these nations' leaders took place in Jerusalem on December 22, 2025, and a joint military action plan for 2026 – encompassing joint training and operational activities – was signed in Nicosia.

The “3+1” energy framework, which includes the US, has drawn Washington more closely into this cooperation. From Ankara’s perspective, this negatively impacts the security balance as well as Turkiye’s freedom of action regarding maritime affairs and energy.

In Libya, Greece has also deepened its ties with the power structure in the country’s east – notably through meetings between Greek officials and Libyan Deputy General Commander Saddam Haftar to discuss energy and transport, alongside the continued training of Libyan Coast Guard officers in Crete.

Conversely, on October 20, 2026, the House of Representatives in eastern Libya ratified the 2019 maritime agreement between Turkiye and the Government of National Accord (GNA), reversing its previous opposition.

While this decision strengthened the domestic legitimacy of the agreement, it did not resolve the legal disputes with Greece and the EU concerning the agreement's implications and the maritime rights of Greek islands.

The deterioration of relations between Turkiye and Israel, coupled with Israel’s defense cooperation with Greece and Cyprus, has heightened Ankara’s concerns. Meanwhile, Turkiye has sought to expand its regional partnerships, as evidenced by its Strategic Cooperation Council meeting with Egypt in February 2026.

Ankara also remains excluded from the F-35 program following its purchase of Russia’s S-400 air defense system and subsequent US sanctions. Across the Eastern Mediterranean, competition over military influence, energy resources, and transit routes continues to intensify, adding to the pressures facing Turkiye.

Which fractures will endure?

Seyyed Mehdi Hosseini Taghi-Abad, an assistant professor at the University of Tehran, characterizes current developments as a “major shift in alignments,” though he notes that not all components of this shift are likely to endure.

According to him, tensions surrounding the issue of the hijab, the absence of the leaders of Azerbaijan and Turkiye from certain summits, and various verbal spats could subside through political engagement or mediation; this is because the two nations share structural interests in sectors such as energy, transportation, joint military exercises, and economic ties.

Taghi-Abad adds, however, that Baku’s independent course of action and its established partnership with Israel – unlike these episodic disputes – are deeply rooted in Azerbaijan’s foreign policy. Bolstered by the victory in Karabakh and emphasizing the procurement of weaponry using its own financial resources, Aliyev seeks to solidify an independent identity and shed the role of Ankara’s “little brother.”

In previous years, Aliyev had already taken steps – such as curbing Nakhchivan’s autonomous institutions – to diminish Turkish influence within the country. Currently, he displays his alliance with Israel before Turkiye, calculating that it is Turkiye that requires Azerbaijan to gain access to Central Asia and the South Caucasus. Aliyev believes that, given Russia’s need for his country to circumvent western sanctions – coupled with Trump’s support for Azerbaijan – he is in a position to stand up to Turkiye.

Four paths for Ankara

Dr Shiva Alizadeh, an assistant professor at the University of Tehran, argues that Turkiye’s regional ambitions have increasingly brought it into conflict with the interests of Azerbaijan and other neighboring states. She identifies four possible paths for Ankara:

First: A tactical pivot toward Iran and the Axis of Resistance. Pressures stemming from tensions with Israel could drive Turkiye to cooperate more closely with Tehran on regional security; however, conflicting interests in Syria and the Caucasus will likely prevent this rapprochement from evolving into a stable alliance.

Second: Rebuilding ties with the west and de-escalating tensions with Greece and Europe. By reducing friction in the Eastern Mediterranean and resuming dialogue with Europe and Cyprus, Ankara could alleviate some of the pressure it faces – though this path would require moderating its maximalist positions and accepting the associated domestic political costs.

Third: Managing tensions with Baku and accepting Azerbaijan’s new role. A more realistic approach to maintaining the alliance would be to acknowledge Baku’s autonomy and redefine the relationship based on equal partnership – including accepting Azerbaijan’s independent ties with Israel and Greece. Such an arrangement would allow cooperation to continue without requiring Baku to follow Ankara’s political lead.

Fourth: Intensifying isolation and adopting an aggressive stance. Unilateral actions in the Eastern Mediterranean or increased intervention in Libya could exacerbate rivalries and heighten the risk of confrontation – a path that represents the most costly option for Turkiye.

An alliance on new terms

Baku is increasingly determined to pursue its own course, even when that brings it into conflict with Ankara. Its ties with Turkiye remain important, but Aliyev has shown little willingness to allow them to dictate Azerbaijan’s relations with Israel or other regional powers.

The recent diplomatic disputes may fade, but the differences behind them are unlikely to disappear. Azerbaijan’s military and energy ties with Israel are firmly established, and Ankara may have to accept that its closest ally in the Caucasus no longer intends to follow its lead.

Source: https://thecradle.co/articles/turkiyes-little-brother-no-more-azerbaijan-charts-its-own-course

Η ρωσική ρουλέτα του καλωδίου και η…«βρόμικη» δουλειά της Γαλλίας

Η ενδεχόμενη ενημέρωση της Άγκυρας από τη Γαλλία και η τρύπα στην ελληνική υφαλοκρηπίδα

Γιάννος Χαραλαμπίδης

Στο έργο του καλωδίου, που θα ενώνει Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ, η Τουρκία - με τη βοήθεια των λανθασμένων χειρισμών των ημετέρων (Αθηνών, κυρίως, αλλά και Λευκωσίας) - επιδιώκει να μας εμπλέξει σε ένα παιχνίδι ρωσικής ρουλέτας. Γι’ αυτό, τώρα, αναζητείται φόρμουλα εκτόνωσης. Η Άγκυρα έχει το πιστόλι στα χέρια της υπό την εξής έννοια: Αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση τα κυριαρχικά και ειδικά κυριαρχικά δικαιώματα των Αθηνών και της Λευκωσίας, όπως αυτά καθορίζονται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Και απειλεί ακόμη και με κρίση, κάτι που συνιστά πάγια τακτική. Εκείνο, δε, που θα επιδιώξει είναι να γεμίσει τις μισές θαλάμες του πιστολιού και να το βάλει στο κεφάλι των Αθηνών, καλώντας τις να πατήσουν τη σκανδάλη! Εκτός και αν λειτουργήσει αφοπλιστικά η μυστική διπλωματία με την υιοθέτηση μιας φόρμουλας επί τη βάσει της οποίας η κάθε πλευρά θα είναι δυνατό να δίνει τη δική της ερμηνεία. Και σε αυτήν όμως την περίπτωση, θα υπάρχει ή όχι κόστος για την Ελλάδα και τα ειδικά της κυριαρχικά δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας και της νοητής, ακαθόριστης, έστω και μονομερώς, ΑΟΖ της;

Μέσω Παρισίων

Μια τέτοια περίπτωση, δηλαδή φόρμουλα εκτόνωσης, έχει ειπωθεί: Ότι δηλαδή το Παρίσι είναι αυτό που θα κάνει το “dirty job” (βρόμικη δουλειά), ενημερώνοντας την Τουρκία για τις έρευνες του πλοίου Abeille Marengo, που φέρει τη σημαία της, και μάλιστα γραπτώς, εάν δεν το έχει πράξει ήδη. Για να είναι με τον τρόπο αυτό ικανοποιημένη η Άγκυρα. Δηλαδή πληρώνει η Ελλάδα αλλά και η Κύπρος μια γαλλική εταιρεία ερευνών για να έρθει το Παρίσι να δημιουργήσει τις συνθήκες που είναι πιθανό δημιουργήσουν τον εξής κίνδυνο: Να δώσουν στην Τουρκία την ευκαιρία να ισχυρίζεται ότι έχει δικαιοδοσία εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας ή σε υπό αμφισβήτηση περιοχές. Ανοίγει, με άλλα λόγια, τρύπα στα ελληνικά ειδικά κυριαρχικά δικαιώματα μέσω Γαλλίας ή όχι; Αυτό θα το απαντήσει το ίδιο το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Για να γίνουν καθαρές δουλειές στην υπόθεση του καλωδίου…

Έκδοση της NAVTEX

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: Εντός των επομένων ημερών, εκτός και αν τύχει κάτι άλλο, η Ελλάδα ετοιμάζει την έκδοση NAVTEX, προκειμένου να επαναρχίσουν οι υποθαλάσσιες έρευνες για το Great Sea Interconnector (GSI) που αφορά στην ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ. Οι έρευνες καλύπτουν περιοχή ανατολικά της Κρήτης και της Κάσου, με προοπτική συνέχισης προς την Κύπρο. Οι ακριβείς συντεταγμένες και οι ημερομηνίες θα καθοριστούν από τη NAVTEX, η οποία δεν καθορίζει από μόνη της τα όρια της υφαλοκρηπίδας, αλλά εκδίδεται για λόγους ασφαλείας, υποδηλώντας όμως δικαιοδοσία. Το πλοίο που θα διεξάγει τις έρευνες φέρει την ονομασία Abeille Marengo και έχει γαλλική σημαία. Από τις 27 Οκτωβρίου είναι αγκυροβολημένο στο Ηράκλειο και αναμένει την έναρξη των εργασιών. Η έκδοση της NAVTEX θα έχει ως νομική βάση την εισήγηση της ελληνικής διυπουργικής Επιτροπής Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ) και το πλοίο θα ενημερώνει τις αρμόδιες ελληνικές υπηρεσίες τουλάχιστον 72 ώρες πριν από τις εργασίες και καθημερινά κατά την εκτέλεσή τους. Αυτή είναι ελληνική διοικητική διαδικασία, χωρίς ενημέρωση προς την Τουρκία, διότι σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, η Αθήνα έχει δικαιοδοσία εφόσον η δραστηριότητα είναι εντός της δικής της υφαλοκρηπίδας, αλλά ακόμη και αν τμήμα της τίθεται υπό τουρκική αμφισβήτηση εκτός κάποιων εξαιρετικών περιπτώσεων που δεν συντρέχουν με την υφιστάμενη έρευνα.

Σημασία του έργου

Η ανωτέρω θέση τεκμαίρεται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας ως εξής: Το Abeille Marengo θα πραγματοποιήσει υποθαλάσσιες έρευνες για την προετοιμασία της πόντισης του ηλεκτρικού καλωδίου Great Sea Interconnector (GSI), που περιλαμβάνουν:Βυθομετρικές έρευνες: Χαρτογράφηση του βυθού, καταγραφή του βάθους και της μορφολογίας του.

Γεωφυσικές έρευνες: 

-Εντοπισμός πετρωμάτων, απότομων κλίσεων και άλλων εμποδίων στη διαδρομή του καλωδίου.

-Γεωτεχνικές έρευνες: Εξέταση της σύστασης και της σταθερότητας των ιζημάτων, όπου απαιτείται.

-Έλεγχος της διαδρομής: Επιβεβαίωση ότι το καλώδιο μπορεί να τοποθετηθεί με ασφάλεια στον επιλεγμένο υποθαλάσσιο διάδρομο.

Οι συγκεκριμένες εργασίες χαρακτηρίζονται από τον φορέα του έργου ως προπαρασκευαστικές έρευνες για την πόντιση καλωδίου. Ωστόσο, ο ακριβής νομικός χαρακτηρισμός κάθε δραστηριότητας έχει σημασία. Το κρίσιμο νομικό ερώτημα είναι εάν οι εργασίες του Abeille Marengo αφορούν τεχνικές έρευνες για την πόντιση υποθαλάσσιου καλωδίου ή θαλάσσια επιστημονική έρευνα (Marine Scientific Research – MSR).

Άδεια και ενημέρωση

Η διάκριση είναι καθοριστική, διότι διαφορετικά άρθρα της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS, 1982) ρυθμίζουν κάθε δραστηριότητα (Βλέπε πίνακα).

Επί του παρόντος έχουμε εργασίες έρευνας επί της υφαλοκρηπίδας, ανεξαρτήτως ποια τμήματά της τίθενται από τουρκική αμφισβήτηση. Η ελληνική ΑΟΖ δεν είναι καθορισμένη ούτε καν μονομερώς. Υπάρχει, όμως, νοητώς με βάση το ΔΔΘ. Άρα η Ελλάδα: 1) Δεν χάνει τα δικαιώματά της για την ΑΟΖ, ακόμη και αν δεν την έχει καθορίσει με την Τουρκία, μάλλον τα δικαιώματα αυτά υπερκαλύπτονται επί του παρόντος από την υφαλοκρηπίδα, που είναι ipso facto, υπάρχει και παράγει δικαιώματα εκ της φύσεώς της, χωρίς να χρειάζεται ανακήρυξη. Συμφωνία είναι δυνατό να επιβάλλεται όταν υπάρχει αμφισβήτηση από άλλο κράτος ως προς τα όρια του καθενός. 2) Με βάση το άρθρο 79 δεν υπάρχει ρητή υποχρέωση για ενημέρωση, πολλώ δε μάλλον για αίτημα άδειας.

Συναφώς επισημαίνονται τα εξής: Α) Εάν θα γίνουν γεωτρήσεις απαιτείται άδεια του κράτους που έχει νόμιμη δικαιοδοσία επί της συγκεκριμένης υφαλοκρηπίδας (άρθρο 81 UNCLOS), δηλαδή της Ελλάδας. Β) Για άλλες μορφές έρευνας, όπως η επιστημονική, είναι δυνατό να χρειαστεί, όπως το άρθρο 246, συναίνεση. Υπάρχουν περιπτώσεις που η μορφή των ερευνών είναι ζήτημα ερμηνείας. Η Τουρκία θέλει να εισπράξει συναίνεση ή άδεια για να δημιουργήσει προηγούμενο δικής της δικαιοδοσίας επί της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και επί της νοητής ΑΟΖ, που δεν έχει σήμερα, επειδή δεν έχει τα σχετικά δικαιώματα, εάν λάβει κάποιος υπόψη όσα το ΔΔΘ καθορίζει.

Αμφισβητούμενες περιοχές και επήρεια

Ερώτημα: Θα είναι διαφορετική η νομική διαδικασία για περιοχές που είναι μεν ελληνικές αλλά υπό τουρκική αμφισβήτηση; Εάν πρόκειται για ελληνική υφαλοκρηπίδα, η αρμοδιότητα ανήκει εκ των πραγμάτων στην Ελλάδα. Αυτό ισχύει ακόμη και αν το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν δημιουργεί από μόνο του δικαίωμα συναίνεσης για την Άγκυρα, ειδικώς εάν υπάρχει σαφής παραβίαση από μέρους της σε σχέση με το ΔΔΘ.

Για μη οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα, το άρθρο 83(3) προβλέπει ότι τα ενδιαφερόμενα κράτη οφείλουν:Να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για προσωρινές πρακτικές διευθετήσεις.

Να μην παρεμποδίζουν ή θέτουν σε κίνδυνο την επίτευξη τελικής συμφωνίας οριοθέτησης.

Να διασφαλίζουν ότι οι προσωρινές διευθετήσεις δεν προδικάζουν την τελική οριοθέτηση (αντίστοιχη ρύθμιση για την ΑΟΖ περιλαμβάνει το άρθρο 74(3)).

Ως προς το θέμα της συναίνεσης, αυτή δεν απαιτείται: 1) Για βυθομετρήσεις, που δεν προκαλούν αλλαγή του βυθού. 2) Για σεισμικές και γεωφυσικές επιπτώσεις. Διαφορετική είναι η περίπτωση ερευνητικών γεωτρήσεων για τις οποίες ενδέχεται να χρειάζεται συναίνεση εφόσον υπάρχει αλλαγή του βυθού. Συνεπώς, σε καμιά των περιπτώσεων που εξετάζουμε, η Ελλάδα δεν υποχρεούται είτε να ζητήσει άδεια είτε να ζητήσει συναίνεση από την Τουρκία. Ο τρόπος ενεργείας, δηλαδή η μορφή της έρευνας, θα καθοριστεί άλλωστε από τη NAVTEX. Υπάρχει βεβαίως και κάτι άλλο: Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στηρίζεται στην τουρκική θέση ότι τα νησιά της Ελλάδας, ακόμη και η Κρήτη, δεν έχουν δικαιώματα για ΑΟΖ. Και, ως εκ τούτου, η Τουρκία και η Λιβύη χάραξαν το 2019 μια θαλάσσια οριοθετική γραμμή, αντιμετωπίζοντας τις ακτές τους ως αντικείμενες, χωρίς να αποδώσουν την επήρεια που διεκδικεί η Ελλάδα για τα ενδιάμεσα ελληνικά νησιά. Η Άγκυρα θεωρεί ότι τα νησιά της Ελλάδας δεν έχουν επήρεια, δηλαδή δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη στη μέση γραμμή της οριοθέτησης ΑΟΖ ή ακόμη και υφαλοκρηπίδας επειδή αδικούν την ίδια διότι παρεμβάλλονται μεταξύ των δυο ηπειρωτικών χώρων κατά τρόπο που περιορίζουν την Τουρκία στο Αιγαίο και αλλού. Συμβαίνει, δε, αυτό παρότι το άρθρο 121, παρ. 2 του ΔΔΘ τονίζει ρητώς ότι τα νησιά, πλην εκείνων που θεωρούνται βράχοι (121 παρ. 3), έχουν δικαίωμα για ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, άρα και πλήρη επήρεια.

Ο ρόλος της Γαλλίας και η τουρκική προσφορά

Υπό αυτές λοιπόν τις συνθήκες, εάν η Γαλλία έχει ενημερώσει ή θα ενημερώσει την Τουρκία και δη γραπτώς, ανοίγει τρύπα στα ειδικά κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Και κανείς δεν ξέρει αν δεν διαβάσει τη γαλλική ενημέρωση πώς μπορεί να εκληφθεί το περιεχόμενό της, κατά πόσον δηλαδή η Άγκυρα θα το μεταφράσει ως συναίνεση μόνο ή ακόμη και ως άδεια. Επί τούτου μπορεί να ξεκινήσει μια άλλη αντιμαχία: Εάν η κίνηση της Γαλλίας ήταν αυτό που ονομάζουμε στο Διεθνές Δίκαιο αρχή της αντιφατικότητας: «Estoppel». Τι σημαίνει αυτή η αρχή; Η Τουρκία μπορεί να ισχυριστεί ότι η γαλλική γραπτή δήλωση-ενημέρωση είναι συνδεδεμένη με την Ελλάδα. Και έτσι να προβάλει τον δεύτερο συναφή ισχυρισμό: ότι η Ελλάδα τηρεί αντιφατική στάση. Ότι, δηλαδή, έχει υπαναχωρήσει από την αρχική της θέση αφού αποδέχεται έστω και σιωπηρώς τη γαλλική ενέργεια, που μπορεί να ερμηνευτεί από την Άγκυρα ως αναγνώριση δικής της δικαιοδοσίας επί αμφισβητούμενης υφαλοκρηπίδας. Εάν, η Τουρκία στηριχθεί στη νεότερη ελληνική θέση όπως η ίδια η Άγκυρα την ερμηνεύει, παρέχοντας διευκολύνσεις που θα έπρεπε να δοθούν από την Ελλάδα, και η Ελλάδα αντιδράσει, τότε η Τουρκία μπορεί να επιχειρήσει να θεμελιώσει την αρχή της estoppel. Δηλαδή να πει ότι, με τη γαλλική γραπτή δήλωση είχε αλλάξει η αρχική ελληνική. Άρα η Άγκυρα θα μπορούσε να προβαλει τον ισχυρισμμο οτι είχε δεχθεί η ίδια μέσω Γαλλίας μορφή τουρκικής δικαιοδοσίας. Εφόσον εν συνεχεία η Ελλάδα αντιδράσει, η στάση της θα ήταν δυνατόν να θεωρηθεί απο την Τουρκία ως αντιφατική. Γιατί; Διότι η Τουρκία θα ηταν δυνατον να ισχυριστει τα εξης: Η Αθηνα έχει ήδη προβεί σε αμεσες ή έμμεσες δράσεις (γαλλική ενημερωση) ή σε αδράνεια (σιωπηρή αποδοχή) και μετά από όλα αυτά υπαναχωρησε εκ νεου, κακή τη πίστη, για να πλήξει τα δικαιώματα της Άγκυρας και να αποκτήσει όφελος μαζί με τη Γαλλία από το καλώδιο. Υπάρχει επί τούτου σχετική υπόθεση στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, στην υπόθεση Delimitation of the Maritime Boundary in the Gulf of Maine Area (Canada/United States), 1984, που αναγνώρισε ότι τα ίδια πραγματικά περιστατικά μπορούν να εξεταστούν τόσο υπό το πρίσμα της acquiescence όσο και του estoppel.

Ούτως ή άλλως, το θέμα της αμφισβήτησης των ελληνικών κυριαρχικών και ειδικών κυριαρχικών δικαιωμάτων δεν τελειώνει εδώ. Γιατί; Διότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο μοιάζει με την κατοχή της Κύπρου και το ψευδοκράτος. Είναι μεν παράνομο κατά το ΔΔΘ, αλλά επί του πεδίου η Τουρκία κρατεί και τις δυο περιπτώσεις ως «ανοικτή πληγή» και προστατεύει αυτό το de facto καθεστώς διά της ισχύος της. Και προχωρεί σε παροχή δώρων προς την Αίγυπτο για να την δελεάσει, έτσι ώστε να την φέρει κοντά με την προσδοκία ανατροπής της μερικώς καθορισθείσας ΑΟΖ της με την Ελλάδα και της ΑΟΖ της με την Κύπρο.

Τα ξένα κόλλυβα…

Πώς η Άγκυρα επιχειρεί να το πράξει; Με την προσφορά περί των 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων πρόσθετης περιοχής από αυτήν που το ΔΔΘ καθορίζει για την Αίγυπτο. Σημειώνεται ότι μέρος αυτής της προσφοράς ανήκει στη νοητή ΑΟΖ της Ελλάδας και σε εκείνη της Κύπρου. Έτσι, η Άγκυρα επιδιώκει όπως αλλάξει η Αίγυπτος στρατόπεδο και παυθεί των δικαιωμάτων της από τμήματα του τουρκολιβυκού μνημονίου, που με βάση το ΔΔΘ τής ανήκουν, εφόσον θα λάβει τα τουρκικά ανταλλάγματα… με ξένα κόλλυβα. Στο θέμα της Κύπρου, η Τουρκία αντιμετωπίζει ένα σοβαρό πρόβλημα: Δεν είναι μόνο το γεγονός ότι η Αίγυπτος καθόρισε ΑΟΖ με την Κύπρο, αλλά το ότι υπάρχει και η σύνδεση μεγάλων συμφερόντων, που αφορούν τη μεταφορά φυσικού αερίου προς το Ιντκού και από εκεί στην Ευρώπη. Βεβαίως, υπάρχει πάντα η επιλογή του μερικού καθορισμού ΑΟΖ της Τουρκίας με την Αίγυπτο, όπως συνέβη και στην περίπτωση Ελλάδας - Αιγύπτου, οπότε το σκηνικό θα περιπλεχθεί.

Η Θαλάσσια Φιλία και τα διπλά ΜΟΕ…

Ούτως ή άλλως, μπορεί μεν η Αίγυπτος να μην απάντησε στην τουρκική προσφορά, όμως διαφώνησε με την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Πλην, όμως, προχωρεί τις επόμενες μέρες - από τις 2 ώς τις 9 Νοεμβρίου - σε κοινή άσκηση με την Άγκυρα, που φέρει την επωνυμία Θαλάσσια Φιλία (“Dostluk Denizi”). Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του τουρκικού Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, της 27ης Οκτωβρίου του 2026, η άσκηση θα διεξαχθεί στην περιοχή της Αλεξάνδρειας με τα Πολεμικά Ναυτικά της Τουρκίας και της Αιγύπτου. Αντικείμενο της άσκησης είναι οι επιχειρήσεις επιφανείας και η εκπαίδευση μονάδων υποβρύχιων καταστροφών (SAT). Η Τουρκία θα συμμετάσχει με την κορβέτα TCG Burgazada (F-513), που θα βρίσκεται στην Αλεξάνδρεια από την 1 έως τις 3 Νοεμβρίου. Η άσκηση αποτελεί συνέχεια της επαναπροσέγγισης Άγκυρας–Καΐρου, που είχε σηματοδοτηθεί τον Σεπτέμβριο του 2025, όταν οι δύο χώρες πραγματοποίησαν την πρώτη κοινή ναυτική τους άσκηση έπειτα από 13 χρόνια. Τις ίδιες περίπου ημέρες, από τις 5 έως τις 5 Νοεμβρίου, θα πραγματοποιηθεί στην Τουρκία επίσκεψη από τον Διοικητική της Ελληνικής Τακτικής Αεροπορίας και την αντιπροσωπία του στο πλαίσιο του σχεδιασμού Μέτρων Οικοδόμησης Ελλάδας - Τουρκίας. Και δεν είναι μόνο αυτά που συντρέχουν την ίδια χρονική στιγμή. Είναι και η επίσκεψη της Εκπροσώπου του ΓΓ του ΟΗΕ στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, που συναντήθηκε ήδη με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη χθες, ενώ αύριο συναντάται με τον κατοχικό ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν, προκειμένου να προετοιμάσει μια κοινή συνάντηση μαζί τους στις 9 του μήνα, για να εξετάσουν πώς μπορεί να συνεχιστούν οι προσπάθειες επανέναρξης των συνομιλιών.

Πρόκειται για χάρτη που δείχνει τα όρια των ΑΟΖ της Κύπρου, της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Αιγύπτου και άλλων κρατών στη βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.

Ο χάρτης αποτυπώνει με πράσινο διάγραμμα την Αιγυπτιακή ΑΟΖ όπως προκύπτει από τη συμφωνία με την Ελλάδα.

Η Τουρκία επιδιώκει να κατανείμειτην Κυπριακή και Ελληνική ΑΟΖ, εάν καταφέρει να φέρειτην Αίγυπτο με τα νερά της. Θέλει για την ίδια το 41% της Κυπριακής ΑΟΖ και προσφέρειτο 17% στην Αίγυπτο. Ταυτοχρόνως, θεωρεί ότι η Ελλάδα θα πρέπει να χάσει περίτο 16% από την ΑΟΖ της. Από αυτό το ποσοστό, η Τουρκία λαμβάνειτο 14% και η Αίγυπτος το 2%.

Ο χάρτης δείχνει την πορεία του ηλεκτρικού καλωδίου από την Κύπρο στην Ελλάδα. Είναι πρόδηλον ότι η πορεία του διέρχεται από περιοχές, τις οποίες η Τουρκία θέτει υπό αμφισβήτηση, και δη από την περιοχή της Κρήτης, όπου υπάρχει και ο παράνομος χώρος του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Πηγή: simerini.sigmalive.com

Υπάρχει μια βολική αυταπάτη η οποία συντηρείται εδώ και χρόνια στην Αθήνα και την Λευκωσία: ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας αποτελεί αδιαπέραστο τείχος και ότι οι σύμμαχοι –αργά ή γρήγορα– θα επιβάλουν την τάξη.

Οι τελευταίες εξελίξεις, ωστόσο, έρχονται να διαλύσουν αυτό το ουτοπικό συννεφάκι. Όσοι επιλέγουν να κλείνουν τα μάτια μπροστά στη μεγάλη εικόνα, περιοριζόμενοι σε πανηγυρικές ανακοινώσεις για διπλωματικές επαφές υψηλού επιπέδου, πέφτουν για πολλοστή φορά από τα σύννεφα. Δεν πρόκειται για μεμονωμένα γεγονότα. Πρόκειται για τα κομμάτια ενός παζλ που συναρμολογείται μεθοδικά πίσω από κλειστές θύρες. Και το τελικό αποτέλεσμα φέρει τον δυσοίωνο τίτλο: εταιρική συνεκμετάλλευση δίχως προηγούμενη οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.

Δημοσίευμα της Εστίας (25/10/2026) ρίχνει φως στα άκρως ανησυχητικά τεκταινόμενα και για να κατανοήσει κανείς τι ακριβώς κυοφορείται, αρκεί να συνδέσει τις παρακάτω τελείες:

-Η έμμεση ομολογία της Ουάσινγκτον: Κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του 2025 ο υπουργός Εσωτερικών των ΗΠΑ Νταγκ Μπέργκαμ ήταν αποκαλυπτικός και εμμέσως πλην σαφώς επιβεβαίωσε ότι η Chevron θα προχωρήσει στην εκμετάλλευση/συνεκμετάλλευση υδρογονανθράκων, χωρίς να υπάρξει προηγούμενη συμφωνία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών. Συγκεκριμένα όταν ερωτήθηκε εάν «είναι η αμερικανική κυβέρνηση έτοιμη να υποστηρίξει τις αμερικανικές εταιρείες;» όπως η Chevron, δεδομένου ότι «υπάρχουν πολλές διαφορές, αντιπαραθέσεις και αμφισβητήσεις στα [ελληνικά κυριαρχικά] δικαιώματα στη Μεσόγειο Θάλασσα», ο Ντ. Μπέργκαμ διευκρίνισε ότι «εμείς κινηθήκαμε έξυπνα και μείναμε εκτός της διαπραγμάτευσης. Δεν είναι δική μας δουλειά. Αλλά, όταν πρέπει να εμπλακούμε σε αυτές τις συζητήσεις, το κάνουμε.» Σε παλαιότερα σημειώματά μας από το 2023 (1, 2) γράφαμε ότι κυοφορείται «εταιρική συνεκμετάλλευση» ακόμη και χωρίς προηγούμενη οριοθέτηση. Μετάφραση; Οι ενεργειακοί κολοσσοί και τα αμερικανικά συμφέροντα βιάζονται να τρυπήσουν τον βυθό. Εφόσον η οριοθέτηση αργεί, θα εφαρμοστεί φόρμουλα για να προχωρήσουν οι εξορύξεις χωρίς αυτήν.

-Η ακαδημαϊκή «νομιμοποίηση»: Η συγκυρία κυκλοφορίας του νέου βιβλίου υπό τον τίτλο «Ελευθερία των Θαλασσών» του ομότιμου καθηγητή Χρήστου Ροζάκη –γνωστό για τις θέσεις του περί συνεκμετάλλευσης– δεν είναι τυχαία. Ένα βιβλίο το οποίο λειτουργεί ως θεωρητικό/ακαδημαϊκό άλλοθι υπέρ των εξορύξεων από ιδιωτικές εταιρείες με τη συμμετοχή ακόμη και οντοτήτων που δεν έχουν αναγνωριστεί από τον ΟΗΕ όπως το ψευδοκράτος αλλά και κρατών που δεν έχουν υπογράψει την UNCLOS, όπως η Τουρκία. Ο ορυκτός πλούτος βαφτίζεται «κοινός τοις πάσιν» (κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας), ανοίγοντας τον δρόμο για έναν διαμοιρασμό με τη «μεζούρα» της ισχύος.

-Η αποχαλίνωση του τουρκολιβυκού άξονα: Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων, οι ρηματικές διακοινώσεις κατά των ελληνικών γεωτρήσεων νότια της Κρήτης και η Διεθνής Διάσκεψης Blue COP31 στην Αττάλεια δείχνουν ότι η Άγκυρα δεν περιμένει –ή μάλλον έχει πάρει το πράσινο φως–. Δημιουργεί νέα διπλωματικά τετελεσμένα, έχοντας στο πλευρό της μια Λιβύη που λειτουργεί πλέον ως προτεκτοράτο της.

Με αυτά τα δεδομένα λοιπόν κατά νου, δύσκολα κανείς αποφεύγει τους συνειρμούς και τα συμπεράσματα στο τί συμβαίνει παρασκηνιακά εδώ και καιρό και πλέον εκτελείται μπροστά στα μάτια μας. Όταν το διεθνές σύστημα αναζητά εσπευσμένα τρόπους για να αντιμετωπίσει τις ελλείψεις σε ενέργεια, τα σύνορα και τα κυριαρχικά δικαιώματα των ηττοπαθών και των «δεδομένων» μετατρέπονται σε διαπραγματεύσιμες λεπτομέρειες. Τόση αξία έχουμε στα μάτια των «μεγάλων συμμάχων». Ο πυρήνας αυτής της πολιτικής είναι στην ουσία η υποκατάσταση της διεθνούς νομιμότητας από τη λογική της αγοράς.

Η ιδέα είναι απλή και άκρως δελεαστική για τα μεγάλα κέντρα αποφάσεων: αντί οι ναρκοθετημένες περιοχές όπως η Ανατολική Μεσόγειος να παραμένουν «αδρανείς» –επειδή οι ιθαγενείς δεν συμφωνούν στα θαλάσσια σύνορα–, ανατίθεται στις πολυεθνικές (πχ Chevron) η εξόρυξη. Τα έσοδα διανέμονται σε κράτη και σε «οντότητες» όπως το ψευδοκράτος μέσω μηχανισμών του ΟΗΕ. Με άλλα λόγια:

-Πρώτον, παρακάμπτεται η αρχή της μέσης γραμμή, η επήρεια των νησιών (Κρήτη, Κάρπαθος, Ρόδος, Καστελόριζο) και ο Χάρτης της Σεβίλλης.

-Δευτέρον, νομιμοποιούνται de facto τα τετελεσμένα του τουρκολιβυκού μνημονίου, αφού η συνεκμετάλλευση προϋποθέτει συναινέσεις εκεί που δεν υπάρχουν σαφώς αναγνωρισμένες δικαιοδοσίες.

-Τρίτον, η Κυπριακή Δημοκρατία εξισώνεται με το παράνομο μόρφωμα των κατεχομένων, αποδεχόμενη έμμεσα μια λύση δύο κρατών μέσω της πίσω πόρτας της ενέργειας.

Ο υποθαλάσσιος πλούτος στα ανοικτά της Κύπρου και των Δωδεκανήσων δεν αποτελεί «κοινό αγαθό» για να το μοιραστούν οι Τούρκοι, οι Αιγύπτιοι και οι Λίβυοι με τη μεσολάβηση ξένων ενεργειακών κολοσσών και υπό αμερικανική υψηλή επιστασία. Η αποδοχή μιας τέτοιας φόρμουλας ισοδυναμεί με γεωστρατηγική αυτοχειρία στην καλύτερη των περιπτώσεων.

Η ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ –σαν άλλο κερασάκι στην τούρτα–, μετά την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, ήρθε να προσγειώσει όσους πίστεψαν στα επικοινωνιακά παιχνίδια περί αμερικανικής προστασίας και επιβολής δικαιοσύνης.

Η Ουάσινγκτον δεν πείρε θέση για τη νομιμότητα του μνημονίου όπως κάνει για παράδειγμα σε παρόμοιες περιπτώσεις κατάφορης καταπάτησης κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Νότια Σινική Θάλασσα από την Κίνα. Δεν καταδίκασε την στάση της Άγκυρας. Αντιθέτως, κρατά τις γνωστές «ίσες αποστάσεις», καλώντας την Αθήνα και την Άγκυρα να «τα βρουν».

Αυτό είναι το βαθύ κράτος της αμερικανικής διπλωματίας εν δράσει: η ροή ενέργειας προηγείται της δικαιοσύνης. Εφόσον η οριοθέτηση καθυστερεί, η λύση που προωθείται είναι η «διευθέτηση» μέσω ακραίων συμβιβασμών και πιέσεων. Σε προηγούμενη ανάλυση γράφαμε ότι: «Το Διεθνές Δίκαιο φαίνεται να έχει αντικατασταθεί από το «Δίκαιο του Ισχυρού». Το δε Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) επιχειρείται να καταστεί «νεκρό γράμμα», παντελώς ανίκανο να προστατεύσει έναντι της επιβουλής των αναθεωρητικών δυνάμεων». Και μάλιστα προειδοποιούσαμε ότι: «Η παραδοχή ότι η Τουρκία αντιμετωπίζεται πλέον από την Ουάσιγκτον ως ένας αναντικατάστατος «Περιφερειακός Κόμβος», καθώς και η επικράτηση του κυνικού δόγματος της «ειρήνης μέσω των ροών» στη Μέση Ανατολή, καθιστούν τη μέχρι πρότινος ελληνική στρατηγική του «προβλέψιμου συμμάχου» ξεπερασμένη και επικίνδυνη.»

Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η πίεση για την εταιρική συνεκμετάλλευση δεν είναι θεωρητική. Έχει πλέον περάσει στο στάδιο της εφαρμογής. Για την Αθήνα και την Λευκωσία ο χρόνος δεν δουλεύει υπέρ τους. Οι «λύσεις πακέτο» των ξένων αποσκοπούν στην απώλεια κυριαρχικών δικαιωμάτων –ή/και κυριαρχίας– με πρόσχημα την σταθερότητα και το κέρδος. Και η αλήθεια είναι ότι η μυστική διπλωματία της κυβέρνησης Μητσοτάκης, όχι απλά δεν προσπαθεί να αποτρέψει την διαφαινόμενη γεωστρατηγική καταστροφή που μας ετοιμάζουν αλλά αντιθέτως ραδιουργεί παρασκηνιακά για να την προωθήσει.  

Αν οι ιθύνοντες συνεχίσουν να θεωρούν ότι τα σύνορα και η κυριαρχία είναι διαπραγματεύσιμα, το τίμημα αργά ή γρήγορα θα κληθεί να το πληρώσει η ίδια η κοινωνία. Και τότε, καμία τεχνική φόρμουλα «συνεκμετάλλευσης εξπρές» δεν θα μπορεί να καλύψει το κενό της εθνικής ασφάλειας. Διότι όταν αυτόβουλα αποποιήσαι τον πυρήνα των δικαιωμάτων σου, αργά ή γρήγορα θα χρειαστεί να αποφασίσεις εάν και πώς θα υπερασπιστείς την γη που με θυσίες και αίμα σου παραδόθηκε. 

Φόρμουλα συνεκμετάλλευσης χωρίς Δίκαιο της Θάλασσας!

Μανώλης Κοττάκης 

Η ιδέα ότι ιδιωτικές εταιρείες μπορούν να εξορύξουν και να διανείμουν κέρδη σε κράτη και στον ΟΗΕ, χωρίς να έχει λυθεί το ζήτημα της οριοθετήσεως, είναι ελκυστική για την διεθνή αγορά ενέργειας, αλλά σίγουρα βλαπτική με στενούς όρους εθνικού συμφέροντος

Πρόταση-σοκ από τον υποψήφιο για την Ακαδημία Αθηνών Χρήστο Ροζάκη στο νέο του βιβλίο για την «Ελευθερία των Θαλασσών».– Επαναφέρει στον διάλογο την πρόνοια για κοινές εξορύξεις ιδιωτικών εταιρειών στην ανοικτή θάλασσα, καθώς, σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες, μπορούν να πραγματοποιηθούν με την συμμετοχή κρατών και «οντοτήτων» (ψευδοκράτος), αλλά και κρατών που δεν έχουν αναγνωρίσει το Δίκαιο της Θάλασσας (Τουρκία, Ισραήλ, ΗΠΑ) – «Κοινό τοις πάσιν» για την ανθρωπότητα ο ορυκτός πλούτος της Μεσογείου – Γιατί η πρόταση ταιριάζει με την κατάσταση που επικρατεί στις μη οριοθετημένες περιοχές μεταξύ Ελλάδος, Κύπρου, Ισραήλ, Συρίας, Αιγύπτου, Λιβύης και Τουρκίας – Η Διάσκεψη της Αττάλειας και η πρόσκληση Χριστοδουλίδη στην Τουρκία.

Ο χρόνος έκδοσης ενός νομικού βιβλίου, το οποίο δίκην επιτομής διατρέχει περιληπτικώς αλλά με ευκρίνεια σε 130 σελίδες κρίσιμες έννοιες του Διεθνούς Δικαίου, έχει πάντοτε την σημασία του. Όχι μόνον γιατί ο συγγραφέας του βιβλίου, που κυκλοφορεί εδώ και μερικές ημέρες από τον εκδοτικό οίκο «Σιδέρη» (έτος ιδρύσεως 1891), είναι ο ομότιμος καθηγητής Χρήστος Ροζάκης, ο οποίος εγγράφει υποθήκες για να εκλεγεί μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, ούτε επειδή είναι τακτικός συνομιλητής του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και μοιράζεται τις σκέψεις του μαζί του. Έχει σημασία, λόγω της συγκυρίας. Σε μια εποχή κατά την οποία η Ευρώπη «διψά» για ενέργεια, ενώ στην Μεσόγειο έχει ξεσπάσει –με αφορμή το τουρκολιβυκό μνημόνιο– διαμάχη κρατών για την οριοθέτηση περιοχών που σήμερα θεωρούνται από τον διεθνή παράγοντα «διαφιλονικούμενες» (άρα, θα απαιτηθεί χρόνος για διαπραγματεύσεις και συμφωνίες), έρχεται ο κ. Ροζάκης και επαναφέρει από το «οπλοστάσιο» της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας και των αποφάσεων του ΟΗΕ μία ξεχασμένη πρόβλεψη: την συνεκμετάλλευση-εξπρές του ορυκτού πλούτου του διεθνούς βυθού από ιδιωτικές εταιρείες, μετά από συμφωνία των κρατών χωρίς προηγούμενη οριοθέτηση. Με την φόρμουλα της Σύμβασης που ορίζει ότι ο υποθαλάσσιος ορυκτός πλούτος είναι «κοινός τοις πάσιν» στην ανθρωπότητα, και άρα ο διαμοιρασμός του μπορεί να γίνει με την λογική της ισχύος και των συμβιβασμών, και όχι με βάση στην εθνική δικαιοδοσία ποίου κράτους υπάρχουν τα περισσότερα κοιτάσματα. Διανομή με την μεζούρα, λοιπόν!

Η κρίσιμη χρονική συγκυρία

Η εν λόγω φόρμουλα έχει το «πλεονέκτημα» ότι σε αυτήν την διαπραγμάτευση μπορούν να συμμετάσχουν «οντότητες» που δεν έχουν αναγνωριστεί από τον ΟΗΕ, όπως το ψευδοκράτος, χωρίς προηγούμενη επίλυση του Κυπριακού, καθώς και κράτη που δεν έχουν αναγνωρίσει και δεν έχουν υπογράψει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, όπως οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και η Τουρκία! Θα θέλαμε να θεωρήσουμε απλή σύμπτωση το κεφάλαιο αυτό του νέου βιβλίου του κυρίου καθηγητού, αλλά, επειδή αν και δεν ταιριάζει πλήρως με τον τίτλο του βιβλίου, που πραγματεύεται την «Ελευθερία των Θαλασσών και τους Περιορισμούς της», αλλά, αντιθέτως, πίπτει στην τρέχουσα επικαιρότητα, θεωρούμε ότι έχει στόχο. Την στιγμή που κυκλοφορεί το βιβλίο Ροζάκη από τις εκδόσεις «Σιδέρη», συμβαίνουν τα εξής:

■ Από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου συγκαλείται στην Αττάλεια της Τουρκίας η Διεθνής Διάσκεψη Blue COP31, «με την προσδοκία να θέσει τις θάλασσες και τους ωκεανούς στο επίκεντρο της κλιματικής δράσης». Σύμφωνα με την καθηγήτρια Στέλλα Κυβέλου, «η ατζέντα της Προεδρίας περιλαμβάνει την ανθεκτικότητα θαλάσσιων και παράκτιων περιοχών, τον γαλάζιο άνθρακα, την ανταλλαγή δεδομένων και την σχετική χρηματοδότηση. Διαμορφώνεται ένα πεδίο συζητήσεων με σημαντικές προεκτάσεις για την θαλάσσια πολιτική και την θαλάσσια διακυβέρνηση οι οποίες εκτείνονται στο επίπεδο της θαλάσσιας λεκάνης της Ανατολικής Μεσογείου». Είναι δε σημαντικό ότι σε αυτήν την Διάσκεψη, που θα γίνει σε τουρκικό έδαφος, προσεκλήθη και θα παραστεί για πρώτη φορά, παρά το βέτο που ήγειραν οι Τούρκοι, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης. Οι συμμαχίες του στην Δύση είναι ισχυρές. Η πρόταση του Προέδρου Ερντογάν περί Διεθνούς Διασκέψεως χωρών της Μεσογείου για διαμοιρασμό του πλούτου της εξακολουθεί να παραμένει στο τραπέζι – διατυπώθηκε και κατά την τελευταία επίσκεψη του Πρωθυπουργού στην Άγκυρα.

■ Επικυρώθηκε με απόφαση της λιβυκής Βουλής το τουρκολιβυκό μνημόνιο, που αμφισβητεί την επήρεια της Κρήτης, του Καστελλορίζου και της Γαύδου στις μελλοντικές οριοθετήσεις. Είναι πικρό να αντιμετωπίζουμε την πραγματικότητα, αλλά με βάση το Δίκαιο των Συνθηκών το μνημόνιο (που είναι ήδη κατατεθειμένο στα αποθετήρια των χαρτών του ΟΗΕ, χωρίς αντίρρηση από τον διεθνή οργανισμό), από απόψεως τύπων, προσέλαβε πλέον κάποια στοιχεία εγκυρότητας. Από απόψεως ουσίας, προφανώς, και δεν είναι έγκυρο, γιατί η Τουρκία δεν έχει αντικείμενες ακτές με την Λιβύη, και αυτό παραβιάζει κατάφωρα το Διεθνές Δίκαιο. Για να το ανατρέψουμε, όμως, πρέπει να ολοκληρώσουμε την οριοθέτηση της ΑΟΖ με την Αίγυπτο, ο ΥΠΕΞ της οποίας συναντήθηκε προχθές με τον Τούρκο ομόλογό του κ. Φιντάν.

■ Η Λιβύη αμφισβήτησε με ρηματική διακοίνωσή της –απειλώντας με διακοπή διπλωματικών σχέσεων με την Ελλάδα– την θέση ότι οι γεωτρήσεις της Chevron νοτίως της Κρήτης είναι σε αμφισβητούμενη περιοχή. Την στιγμή μάλιστα που τόσο η ίδια όσο και η Τουρκία έχουν υπογράψει συμβάσεις με την Chevron για εξορύξεις στο Λιβυκό πέλαγος και στην Κασπία. Ενώ, σύμφωνα με το Bloomberg, οι Τούρκοι μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού σχεδιάζουν εξορύξεις φυσικού αερίου ανατολικά της Κρήτης.

Οι δύο λύσεις

Είναι ηλίου φαεινότερον ότι ο ξένος παράγων, που σήμερα επείγεται για την εξόρυξη, εκμετάλλευση και πώληση των ορυκτών καυσίμων της Μεσογείου και βιάζεται, έχει δύο λύσεις:

■ Η πρώτη είναι η προσφυγή των κρατών που έχουν διαφορές για τις θαλάσσιες ζώνες σε διεθνή διαιτησία (διμερή ή πολυμερή) από δικαστές του Δικαστηρίου της Χάγης, χωρίς να δεσμεύονται όμως στην κρίση τους από το Δίκαιο της Θάλασσας (μέση γραμμή, επήρειες νησιών, υφαλοκρηπίδες νησιών και ΑΟΖ). Η ιδέα έχει κατατεθεί από τον ειδικό απεσταλμένο του Προέδρου Τράμπ, Ρίτσαρντ Γκρενέλλ, και δεν έχει απορριφθεί, μολονότι ο κ. Γκρενέλλ έχει κάποια προβλήματα στις ΗΠΑ με κατηγορίες για υπεξαίρεση 5 εκατ. δολλαρίων από ΜΚΟ.

■ Η δεύτερη ιδέα, με δημιουργική φαντασία, κατατίθεται σήμερα, χωρίς να συνδέεται ευθέως με την κατάσταση στην Μεσόγειο (είναι προσεκτικός ο καθηγητής), από τον Χρήστο Ροζάκη. Στο κεφάλαιο του βιβλίου του για την εξέλιξη της έννοιας του διεθνούς βυθού (σελ. 89-109), ο οποίος είναι το υποθαλάσσιο τμήμα του εδάφους και του υπεδάφους που δεν ανήκει στην αιγιαλίτιδα ζώνη, την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα (πέρα από τα όρια της εθνικής δικαιοδοσίας), αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:

► Γίνεται πρώτα αναδρομή του πως καθιερώθηκε με αποφάσεις του ΟΗΕ και διεθνείς συμβάσεις ο όρος «κοινό τοις πάσιν» (κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας), που προβλέπει τον διαμοιρασμό του ορυκτού πλούτου στην ανοικτή θάλασσα σε περιοχές που δεν είναι οριοθετημένες ως εθνικής δικαιοδοσίας. Η σχετική πρωτοβουλία ανελήφθη το 1967 από πρέσβυ μεσογειακού κράτους. Τον Μαλτέζο Pardo.

► Δίδει τον ορισμό των εννοιών «κοινή», «κληρονομιά», της «ανθρωπότητας». Και τούτο, διότι ένα μέρος των κερδών από την εξόρυξη υδρογονανθράκων μπορεί να αποδίδεται, μέσω του ΟΗΕ, σε υποανάπτυκτα κράτη, ανεξαρτήτως της γεωγραφικής τους θέσης (παράκτια ή μη).

► «(…) αναγνωρίζονται ως δικαιούχοι του παραγόμενου πλούτου και μη αναγνωρισμένες από τον ΟΗΕ και όχι μόνο κρατικές οντότητες» (στον ορισμό θα μπορούσαν να περιληφθούν το ψευδοκράτος, η Παλαιστίνη και η Συρία).

► Με βάση το άρθρο 133 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, ως πόροι προς συνεκμετάλλευση ορίζονται «όλοι οι υπό στερεά, υγρή ή αεριώδη κατάσταση ορυκτοί πόροι in situ, περιλαμβανομένων και των πολυμεταλλικών κονδύλων».

► Υπάρχει πρόβλεψη για εκείνα τα κράτη που προτιμούν «η Αρχή Διαχείρισης Βυθού του ΟΗΕ να δίνει στην ιδιωτική πρωτοβουλία να εκμεταλλεύεται τον πλούτο των διεθνών βυθών και να αποδίδει τμήμα των κερδών στην Αρχή του ΟΗΕ».

► Εκτός από τα μέλη της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, η Συμφωνία της Νέας Υόρκης ορίζει ότι «προσωρινά μέρη μπορεί να είναι και άλλα κράτη που δεν είναι μέλη της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας».

Οι λαοί δεν είναι fund

Είναι ξεκάθαρο από τις αναφορές που κάνει ο καθηγητής ότι ομάς κρατών σε περιοχές που δεν έχουν οριοθετηθεί και ανήκουν στην ανοικτή θάλασσα μπορεί να προχωρήσει στην εμπορική εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων, με το επιχείρημα ότι ανήκουν στην ανθρωπότητα και όχι στις δικαιοδοσίες τους, πραγματικές ή μη. Θα πρόκειται όμως για διανομή με βάση την ισχύ και τους συσχετισμούς, και όχι με βάση τους αληθινούς κανόνες της Διεθνούς Δικαιοσύνης. Η ιδέα ότι ιδιωτικές εταιρείες μπορούν να εξορύξουν και να διανείμουν κέρδη σε κράτη και στον ΟΗΕ, χωρίς να έχει λυθεί το ζήτημα της οριοθετήσεως, είναι ελκυστική για την διεθνή αγορά ενέργειας, αλλά σίγουρα βλαπτική με στενούς όρους εθνικού συμφέροντος. Ο υποθαλάσσιος ορυκτός πλούτος που υπάρχει στα ανοικτά της Κύπρου, εκεί που με βάση τον Χάρτη της Σεβίλλης ενώνονται οι δυνητικές ΑΟΖ μας, ή ανοικτά νησιών της Δωδεκανήσου, Ρόδου, Κάσου και Καστελλορίζου, στην Μεσόγειο (εκεί που δεν έχουμε οριοθετήσει την επέκτασή μας στα 12 μίλια), είναι δικός μας. Δεν είναι κοινός ούτε με τους Τούρκους, ούτε με τους Αιγυπτίους, ούτε με τους Λιβανέζους, ούτε με τους Παλαιστινίους, ούτε με άλλα κράτη της περιοχής. Οι χώρες δεν είναι εταιρείες, οι λαοί δεν είναι fund.

[iEpikaira: Περισσότερα ΕΔΩ!]

Πηγή: estianews.gr

Ελεύθερον λάκτισμα

Μανώλης Κοττάκης 

Η Λιβύη και η Αίγυπτος ήταν παραδοσιακά δύο χώρες με τις οποίες οι σχέσεις μας ήταν στο παρελθόν τόσο στέρεες και είχαν τέτοιο βάθος ώστε οι αξιωματικοί τους στο Πολεμικό Ναυτικό και στον Στρατό Ξηράς εκπαιδεύονταν στις ημέτερες Στρατιωτικές Σχολές.

Αυτό που έγινε προχθές λοιπόν με την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την Βουλή της Βεγγάζης και αυτό που επίκειται με την απώλεια της κυριότητας 15 αιώνων στο Σινά αύριο-μεθαύριο ξεπερνά κατά πολύ την ουσία των θεμάτων –είναι αναμφισβήτητα μεγάλες εθνικές ήττες–, πρόκειται για διακύβευμα κατά πολύ μεγαλύτερο: Για το πόσο υπολογίζουν οι παλιοί φίλοι το μπόι μας. Για το πως αξιολογούν οι σύμμαχοι το «κύρος» μας.

Η απάντηση είναι λυπηρή: Καθόλου πλέον. Μας κοροϊδεύουν ανοικτά. Μας περιπαίζουν. Κάνουν πλάκα. Ο υπουργός Εξωτερικών υπερηφανευόταν μέχρι προσφάτως ότι οι Λίβυοι αναγνωρίζουν την ελληνική μέση γραμμή με τα οικόπεδα των γεωτρήσεων που ανακοίνωσαν, ενώ ήταν υπερήφανος που είχαν αρχίσει οι…. συνομιλίες μαζί τους σε επίπεδο υφυπουργών για την οριοθέτηση ΑΟΖ και θαλασσίων ζωνών. Εκ των πραγμάτων αποδεικνύεται ότι οι Λίβυοι προσέγγιζαν τις συνομιλίες με την ελληνική αντιπροσωπεία υπό την υφυπουργό Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου με φιλοπαίγμονα διάθεση, ως χρόνο αναψυχής. Κέρδιζαν χρόνο, κέρδιζαν ενδεχομένως και άλλα οφέλη και στην πραγματικότητα μας δούλευαν «ψιλό γαζί».

Πως συμβιβάζονται τώρα οι θαλάσσιες ζώνες που ονειρευόμασταν προ μηνών με το επικυρωθέν τουρκολιβυκό μνημόνιο που δεν αναγνωρίζει επήρεια ούτε στην Κρήτη ούτε σε κρίσιμα άλλα νησιά του Αιγαίου στα Δωδεκάνησα; Καμαρώνετε, κύριε Γεραπετρίτη; Δυστυχώς, η διαχείριση της βαριάς ήττας είναι χειρότερη και από την ίδια την ήττα! Τα ψέματα είναι πιο θλιβερά και από το ανυπόστατο μνημόνιο. Ο υπουργός των Εξωτερικών επετέθη χθες στον Αντώνη Σαμαρά με το επιχείρημα ότι έκανε μόνο κριτική κατά της Κυβερνήσεως και δεν αποδοκίμασε την Λιβύη για την επικύρωση. Πλέον του γεγονότος ότι ο ελληνικός λαός… Μητσοτάκη εψήφισε και όχι Χάφταρ για να του ζητείται ο λόγος που δεν τον «στόλισε».

Ο κύριος υπουργός δεν άκουσε ποτέ, δύο χρόνια τώρα, και τους δύο Πρωθυπουργούς που τον προειδοποιούσαν διαρκώς (ο ένας μάλιστα διεγράφη για χάρη του) ότι «με τον πειρατή δεν κάνεις διάλογο»; Τώρα που ο πειρατής του πήρε την ταυτότητα, του φταίει ο αγγελιοφόρος και όχι ο πειρατής; Ζήτησε επίσης τον λόγο ο κύριος Γεραπετρίτης από τον Μεσσήνιο για την παράλειψη της καταδίκης με το επιχείρημα ότι ακόμη και η Πρόεδρος της Κομμισσιόν φον ντερ Λάυεν και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αποδοκίμασαν «με βαθιά λύπη» την επικύρωση της συμφωνίας Τουρκίας και Λιβύης. Πράγματι!

«Λυπήθηκαν» τόσο πολύ αυτοί οι δύο ώστε «επέβαλαν» στην Τουρκία για χάρη της Ελλάδος… κυρώσεις ανάλογες με αυτές της Ουκρανίας! Τέτοια «λύπη». Καμμία κύρωση δεν επέβαλαν προφανώς, μας δουλεύουν και αυτοί. Με πρώτη την Ούρσουλα, που υποδύεται την τεθλιμμένη χήρα, με ύφος βαρυπενθούσας και μη. Βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος, μέχρι και ο κύριος Καιρίδης, απέδωσαν χθες την ήττα Γεραπετρίτη στην Λιβύη στον χρηματισμό βουλευτών της λιβυκής Βουλής «με βαλίτσες».

Υπονοώντας την γείτονα. Πριν το πεί αυτό ο οιοσδήποτε για να απαλύνει την ένταση της απογοητεύσεως του κόσμου για το ηχηρό χαστούκι, δεν ρωτά τι κάναμε και εμείς στο παρασκήνιο στο πρόσφατο παρελθόν, με συνέπεια οι Λίβυοι που τα ακούνε αυτά να κρατούν το στομάχι τους σήμερα από τα τρανταχτά γέλια, που πιαστήκαμε… κορόιδα; Επί τέλους όλα έχουν ένα όριο όταν καταγγέλλεται υποκριτικώς η «συναλλακτική διπλωματία». Σέβομαι την πατρίδα μας και δεν προχωρώ περισσότερο.

Να μην ξεχνάμε άλλως τε ότι έχουμε τόσο «πρόσωπο» στην Λιβύη ώστε προ έτους οι σύμμαχοί μας, που στο μεταξύ είχαν γαζώσει κομβόι ανθρωπιστικής βοήθειας του Ελληνικού Στρατού με αποτέλεσμα νεκρούς (τόσο φίλοι), έδιωξαν άκομψα με τις κλωτσιές τον Έλληνα υπουργό Μεταναστεύσεως Θάνο Πλεύρη όταν προσπάθησε να επισκεφτεί με Ευρωπαίους συναδέλφους του την Βεγγάζη για το μεταναστευτικό. Τέτοιο «εκτόπισμα» έχει η χώρα. Τέτοιου «σεβασμού» τυγχάνει. Σε σημείο ελευθέρου λακτίσματος. Να μας έχουν εγγεγραμμένους προς λάκτισμα στα παλαιότερα των υποδημάτων τους.

Εκτός όμως από την Λιβύη, χάσαμε και την Αίγυπτο από το οπτικό μας πεδίο. Μεθαύριο θα ανακοινωθεί η τελική συμφωνία για το νέο νομικό καθεστώς της Μονής Αγίας Αικατερίνης του Σινά και, δυστυχώς για τον κύριο υπουργό, θα υπάρξει ένα μέτρο σύγκρισης για την επιτυχία ή την αποτυχία του, όσους και αν εμπλέξει στην εξίσωση για να τον αποθεώσουν, να θολώσουν τα νερά και να κρύψουν την μεγάλη ήττα που συμβαίνει επί των ημερών του και επί αυτής της Κυβερνήσεως.