Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΛΕΓΕΤΑΙ: που οδηγεί η κατάσταση;
Yourvibe
The New York Times: Η Ευρώπη φλέγεται και αυτό δεν πρόκειται να σταματήσει
Άντον Γέγκερ (Anton Jäger)●29 Οκτωβρίου 2026
Συλλογική δράση, «υπερπολιτικοποίηση» και η αίσθηση μιας γενιάς ότι το μέλλον της έχει ακυρωθεί.
Πριν από δεκαπέντε περίπου χρόνια, το περιοδικό Time ανακήρυξε «τον διαδηλωτή» πρόσωπο της χρονιάς.
Από την Καλιφόρνια μέχρι το Κάιρο, το εβδομαδιαίο περιοδικό παρουσίασε περισσότερους από 100 ανθρώπους που συμμετείχαν σε δημόσιες διαδηλώσεις κατά τη διάρκεια του 2011. Ένας από αυτούς φωτογραφήθηκε φορώντας μια μαύρη και πορτοκαλί αντιασφυξιογόνα μάσκα, ενώ από έναν άλλον, που μιλούσε αραβικά, το περιοδικό κατάφερε να καταλάβει τις λέξεις «Facebook» και «Twitter». Όλοι μαζί συνέθεταν τη συλλογική μορφή που αναδείχθηκε σε ήρωα της χρονιάς.
Σήμερα, η επιλογή του Time μοιάζει ταυτόχρονα επίκαιρη και μακρινή. Καθώς ένα νέο κύμα διαμαρτυριών συγκλονίζει τη Δύση, ελάχιστα έχουν απομείνει από τον ρομαντισμό με τον οποίο το περιοδικό αντιμετώπιζε τότε τη λαϊκή εξέγερση. Η απελπισία, αντί για τον ενθουσιασμό, κυριαρχεί πλέον στον τρόπο με τον οποίο οι δυτικοί σχολιαστές προσεγγίζουν τις διαδηλώσεις, καθώς οι νεότερες γενιές πολιτών βγαίνουν στους δρόμους σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Παρότι οι σημερινές κινητοποιήσεις εκδηλώνονται σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές, παρουσιάζουν έναν αξιοσημείωτο συγχρονισμό. Στη Γαλλία, οι μαθητικές και φοιτητικές διαδηλώσεις έχουν δώσει τη θέση τους σε πιο βίαιες εξεγέρσεις, ενώ νέοι άνθρωποι έχουν καταλάβει πλατείες στη Μαδρίτη και τη Λισαβόνα. Στην Αλβανία, αντικυβερνητικοί διαδηλωτές έβαλαν φωτιά στο Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας, ενώ σε ιταλικές πόλεις η αστυνομία προετοιμάστηκε για συγκρούσεις με διαδηλωτές.
Σε αντίθεση με τους αγανακτισμένους πολίτες που παρουσίαζε το Time το 2011, οι σημερινοί διαδηλωτές δεν εντάσσονται εύκολα σε σαφείς πολιτικές κατηγορίες.
Στην Αριστερά, οι διοργανωτές έχουν πάρει αποστάσεις από όσους εκμεταλλεύτηκαν τις πορείες τους για να επιδοθούν σε ανεξέλεγκτες λεηλασίες. Στη Δεξιά, σχολιαστές παρουσιάζουν τους διαδηλωτές ως εξτρεμιστές ή ως νέους με μεταναστευτική καταγωγή, οι οποίοι υποτίθεται ότι επιδιώκουν να γκρεμίσουν τη Δύση, λεηλατώντας το ένα κατάστημα πολυτελείας μετά το άλλο.
Αυτές οι ερμηνείες δύσκολα πείθουν.
Αντίθετα, οι διαδηλώσεις φαίνεται να αποτελούν μια εντελώς σύγχρονη μορφή ανεπίσημης πολιτικής δράσης, χαρακτηριστική της εποχής της «υπερπολιτικοποίησης» στην οποία ζούμε.
Καθώς αντιστέκονται στην προσπάθεια τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς να τις ενσωματώσουν πολιτικά, εκφράζουν ένα αίσθημα αδιεξόδου που διαπερνά ολόκληρη τη νέα γενιά.
Οι διαδηλώσεις έχουν θέσει την Ευρώπη σε κατάσταση έντονης ανησυχίας. Ωστόσο, με δεδομένες τις συνθήκες που τις τροφοδοτούν, φαίνεται πως είναι καταδικασμένες να επαναλαμβάνονται.
Η παρατεταμένη κρίση του δημοκρατικού καπιταλισμού
Λίγους μήνες αφότου το Time επέλεξε το πρόσωπο της χρονιάς, ο Γερμανός κοινωνιολόγος Βόλφγκανγκ Στρέεκ (Wolfgang Streeck) έδωσε μια διάλεξη στη Φρανκφούρτη σχετικά με αυτό που αποκάλεσε «την καθυστερημένη κρίση του δημοκρατικού καπιταλισμού».
Στη διάλεξή του περιέγραψε μια βαθιά δυσλειτουργία του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού κράτους, η οποία είχε αρχίσει να διαμορφώνεται από τα τέλη του 20ού αιώνα.
Μέσα σε ένα περιβάλλον διαρκώς μειούμενων ρυθμών ανάπτυξης, υποστήριξε ότι οι κυβερνήσεις βρίσκονταν παγιδευμένες ανάμεσα στα οδοφράγματα των διαδηλωτών και στις απαιτήσεις των αγορών ομολόγων, χωρίς να διαφαίνεται κάποια αποτελεσματική λύση.
Η διάγνωση του Στρέεκ δεν έχει χάσει σχεδόν τίποτα από την επικαιρότητά της το 2026.
Αν μη τι άλλο, η κρίση που είχε εντοπίσει φαίνεται να έχει βαθύνει ακόμη περισσότερο.
Ύστερα από μια περίοδο πιο χαλαρής νομισματικής πολιτικής τη δεκαετία του 2010, τα επιτόκια αυξάνονται και πάλι σε ολόκληρη τη Δύση, ανεβάζοντας το κόστος δανεισμού των κυβερνήσεων.
Οι Ευρωπαίοι πολίτες, που επιθυμούν μεγαλύτερες δημόσιες δαπάνες και καλύτερες υπηρεσίες, είναι πιθανό να απογοητευτούν.
Αντί γι’ αυτό, η λιτότητα —η οποία ποτέ δεν τερματίστηκε πλήρως— φαίνεται πως ετοιμάζεται να επιστρέψει με όλη της την ένταση.
Στην πραγματικότητα, στο σύνολο των πιέσεων που είχε περιγράψει ο Στρέεκ έχουν πλέον προστεθεί και άλλες.
Το 2011, τα ευρωπαϊκά κράτη δεν αντιμετώπιζαν ακόμη την πίεση να εξασφαλίσουν επιπλέον πόρους για επανεξοπλισμό, ενώ οι εχθροπραξίες στην Ουκρανία απείχαν ακόμη τρία χρόνια.
Ο ισραηλινοαμερικανικός πόλεμος εναντίον του Ιράν, με όλες τις πληθωριστικές του συνέπειες, έμοιαζε τότε με ένα ζοφερό υποθετικό σενάριο.
Οι κλιματικές κρίσεις και ο κινεζικός ανταγωνισμός φαίνονταν ακόμη ασαφείς και μακρινοί, παρά άμεσοι και πιεστικοί.
Αυτό που ο ιστορικός Άνταμ Τουζ (Adam Tooze) έχει ονομάσει «πολυκρίση» —το σύνολο των αλληλεπικαλυπτόμενων κρίσεων που καταδιώκουν σήμερα τα ευρωπαϊκά πολιτικά συστήματα— δεν είχε ακόμη διαμορφωθεί πλήρως.
Η νέα μορφή των διαδηλώσεων στην ψηφιακή εποχή
Το ίδιο το ρεπερτόριο των διαμαρτυριών έχει επίσης αλλάξει.
Το 2011, οι ενθουσιώδεις υποστηρικτές των νέων μέσων κοινωνικής δικτύωσης έσπευσαν να χαρακτηρίσουν τις εξεγέρσεις στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική «επαναστάσεις του Facebook», θεωρώντας ότι επρόκειτο κυρίως για εξεγέρσεις που οργανώθηκαν μέσω του διαδικτύου.
Ο χαρακτηρισμός αυτός φαινόταν τότε επιφανειακός. Έμοιαζε περισσότερο με ένα διαφημιστικό τέχνασμα των τεχνολογικών εταιρειών, που επιθυμούσαν να προβάλλουν τα δημοκρατικά τους διαπιστευτήρια, παρά με μια πιστή περιγραφή της πραγματικότητας.
Πάνω απ’ όλα, αποσιωπούσε το γεγονός ότι τα εργατικά συνδικάτα και τα τοπικά δίκτυα των γειτονιών είχαν διαδραματίσει εξίσου σημαντικό ρόλο στην κινητοποίηση των πολιτών με εκείνον των ψηφιακών πλατφορμών.
Σήμερα, όμως, ο χαρακτηρισμός αυτός μοιάζει λιγότερο επιφανειακός.
Το αριστερό κόμμα του Ζαν-Λικ Μελανσόν, η «Ανυπότακτη Γαλλία», κατάφερε να κινητοποιήσει δεκάδες χιλιάδες μαθητές και εκπαιδευτικούς, οδηγώντας ουσιαστικά σε παράλυση το σύστημα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας.
Ωστόσο, μεγάλο μέρος της κινητοποίησης ξεκίνησε έξω από τα επίσημα δίκτυα της Αριστεράς, με πρωτοβουλίες που οργανώθηκαν μέσω του TikTok ή εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων.
Το ίδιο συμβαίνει και στις Βρυξέλλες, όπου οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν τον ρυθμό των διαδικτυακών καλεσμάτων για συγκεντρώσεις.
Το καθοριστικό στοιχείο είναι ότι η σημερινή γενιά διαδηλωτών δεν είναι αρχάρια σε αυτές τις πλατφόρμες, αλλά έχει μεγαλώσει μέσα σε αυτές, έχοντας διαμορφώσει την κοινωνική της εμπειρία στο διαδίκτυο.
Ως αποτέλεσμα, πολλοί διαδηλωτές δρουν έξω από την επιρροή και τον έλεγχο των παραδοσιακών οργανώσεων, όπως τα συνδικάτα και τα πολιτικά κόμματα.
Αυτό αναμφίβολα προσδίδει στις διαδηλώσεις ζωντάνια και μαζικότητα, αλλά ταυτόχρονα οδηγεί σε έλλειψη πειθαρχίας και συντονισμού.
Για έναν εξωτερικό παρατηρητή γίνεται ολοένα δυσκολότερο να διακρίνει ποιοι συμμετέχουν πραγματικά στις κινητοποιήσεις και ποιοι όχι, κάτι που αντανακλά τον πολύ πιο αποκεντρωμένο χαρακτήρα αυτών των κινημάτων.
Ακόμη και πιο οργανωμένες ομάδες, όπως τα «Κίτρινα Γιλέκα» στη Γαλλία, που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις του περασμένου Σαββατοκύριακου, χαρακτηρίζονται από χαλαρές οργανωτικές δομές και έλλειψη επιχειρησιακής συνοχής.
Μια γενιά χωρίς προοπτική για το μέλλον
Επιπλέον, η στροφή προς τις ταραχές και τις λεηλασίες υποδηλώνει ότι οι στόχοι αυτών των κινητοποιήσεων σχετίζονται πλέον λιγότερο με την κατοχύρωση κοινωνικών δικαιωμάτων ή τη διεκδίκηση δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών.
Σύμφωνα με αναλυτές όπως ο Ιβάν Κράστεφ (Ivan Krastev), στο υπόβαθρο αυτών των εξεγέρσεων βρίσκεται μια ευρύτερη αίσθηση ότι δεν υπάρχει μέλλον — ένα συναίσθημα που διακρίνεται επίσης στις ευρωπαϊκές ανησυχίες για τη μετανάστευση και τη δημογραφική παρακμή.
Μέσα σε αυτό το ζοφερό περιβάλλον, οι ταραχές εκφράζουν μια νοοτροπία μηδενικού αθροίσματος: οι συμμετέχοντες θεωρούν ότι η δημιουργία μιας διαρκούς συλλογικής δύναμης είναι απίθανη και ότι η άμεση δράση προσφέρει περισσότερες πιθανότητες να πετύχουν κάτι.
Αυτή η απελπισία επιτείνεται από μια αγορά εργασίας στην οποία τα πανεπιστημιακά πτυχία μοιάζουν να έχουν χάσει την αξία τους, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να ανατρέψει ριζικά τη δομή της εργασιακής ζωής στην Ευρώπη.
Ενώ οι μαζικές κινητοποιήσεις του 20ού αιώνα πραγματοποιούνταν με την ελπίδα ενός καλύτερου μέλλοντος, ο χρονικός ορίζοντας των σημερινών διαδηλώσεων έχει περιοριστεί σε πολύ πιο άμεσους στόχους: περισσότερη χρηματοδότηση ή την απόκτηση αγαθών μέσω της αρπαγής τους.
«Tout comprendre, c’est tout pardonner» — «Το να κατανοείς τα πάντα σημαίνει να συγχωρείς τα πάντα», όπως λένε οι Γάλλοι.
Ωστόσο, μπροστά σε τόσο ζοφερές προοπτικές, ένας ορισμένος νεανικός μηδενισμός δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί παράλογος.
Γιατί οι διαμαρτυρίες δεν πρόκειται να σταματήσουν
Οι πολιτικές προβλέψεις έχουν πάντοτε κάτι από την αμφίβολη αξιοπιστία της αστρολογίας.
Ακόμη κι αν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια εξέλιξη παρόμοια με εκείνη της Σερβίας, οι σημερινές αναταραχές στην Ευρώπη αναμφίβολα θα έχουν βραχυπρόθεσμες συνέπειες.
Ίσως ωθήσουν τη γαλλική κοινή γνώμη προς τα δεξιά ή μετακινήσουν τους Ισπανούς ψηφοφόρους προς τα αριστερά.
Ωστόσο, ανεξάρτητα από τις συνέπειες που θα έχουν οι διαδηλώσεις στο επίπεδο της επίσημης πολιτικής, οι βαθύτερες συνθήκες που τις προκαλούν δύσκολα θα υποχωρήσουν.
Η δημοσιονομική περιστολή, η ψηφιακή αποδιοργάνωση και το πένθος για ένα μέλλον που μοιάζει να έχει ακυρωθεί δεν πρόκειται να εξαφανιστούν σύντομα.
Και είναι εξίσου δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι θα εξαφανιστούν και οι διαδηλωτές.
Πηγή: The New York Times απόδοση anixneuseis.gr
ΕΕ
εξεγέρσεις
σχόλιο iΕpikaira
.jpg)
.png)
