7day crisis monitor

48h World Events: #0

Scanning open sources...

24h Aegean Report

STATUS: STABLE
Update:
Loading...

7day Greece-Turkey: #0

SEARCHING: Crisis Events!

Ο κόσμος έχει αλλάξει: Οι προβλέψεις από το εξώφυλλο του Economist για το 2027

Ο κόσμος έχει αλλάξει, αλλά δεν έχει γίνει ακόμη πολυπολικός

Το εξώφυλλο του Economist για τον κόσμο του 2027 (σχολιάστηκε εδώ) και τα δεδομένα του Global Power Shift Index (δημοσιεύτηκαν εδώ) περιγράφουν την ίδια εικόνα: η αμερικανική πρωτοκαθεδρία υποχωρεί, αλλά δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η νέα κατανομή της παγκόσμιας ισχύος.

Επιμέλεια iEpikaira

Υπάρχει κάτι ενδιαφέρον στο φετινό εξώφυλλο του Economist. Απεικονίζει έναν κόσμο γεμάτο πολέμους, πολιτικές αναταράξεις, οικονομικές πιέσεις, τεχνολογικούς ανταγωνισμούς και κοινωνικές ανατροπές. Από τον Τραμπ και το Ιράν έως την Κίνα, την τεχνητή νοημοσύνη και την ευρωπαϊκή ακροδεξιά, όλα μοιάζουν να βρίσκονται σε κίνηση. Θα μπορούσε κανείς εύκολα να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ζούμε ήδη σε έναν πολυπολικό κόσμο, όπου η αμερικανική ηγεμονία έχει τελειώσει και νέες δυνάμεις έχουν πάρει τη θέση της.
Figure 1. The Economist cover: The World Ahead of 2027. Source: economist.com

Μόνο που τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.

Σύμφωνα με το Global Power Shift Index (GPSI), το οποίο καταγράφει τις τάσεις 73 χωρών σε πέντε παράγοντες ισχύος (την οικονομία, τη στρατιωτική ικανότητα, την ενέργεια, τη διπλωματία και την τεχνολογία), η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Η αμερικανική πρωτοκαθεδρία υποχωρεί ενώ η απόσταση από την Κίνα έχει περιοριστεί. Ωστόσο, η ιεραρχία των κρατών έχει μεταβληθεί πολύ λιγότερο από όσο θα περίμενε κανείς. Οι ΗΠΑ και η Κίνα εξακολουθούν να βρίσκονται στην ανώτατη βαθμίδα ισχύος.
Figure 2. The gap is closing at the summit — not across the system. Evolution of GPSI scores for the United States, China and India, compared with the average score of a fixed group of seven countries: Russia, France, the United Kingdom, Germany, Israel, Norway and Canada. These countries occupied positions 4–10 in the GPSI ranking on 9 June 2026. Thin lines represent daily observations; thick lines show trailing seven-day averages. Note: The data presented in the dashboard is restricted. The GPSI_History_Workbook is not publicly distributed. Access may be granted on a case-by-case basis, subject to the publisher’s discretion. Requests: iepikaira@gmail.com

Με άλλα λόγια, η παλαιά τάξη πραγμάτων αμφισβητείται, αλλά δεν έχει αντικατασταθεί ακόμη.

Το πρώτο κοινό σημείο μεταξύ του των δύο αναλύσεων –GPSI και World Ahead of 2027– είναι η τάση της Αμερικής. Το Economist μιλά για το τελευταίο κεφάλαιο του Τραμπ και προειδοποιεί ότι δεν θα αποχωρήσει ήσυχα από το πολιτικό προσκήνιο. Παράλληλα, η εμπειρία του πολέμου με το Ιράν έχει κλονίσει την εμπιστοσύνη των συμμάχων και έχει επηρεάσει την εικόνα της αμερικανικής αποτρεπτικής ισχύος. Το GPSI καταγράφει την ίδια τάση από διαφορετική γωνία. Η απόσταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα περιορίζεται (fig.1), όχι επειδή η Κίνα πραγματοποιεί ένα θεαματικό άλμα, αλλά κυρίως επειδή η αμερικανική πορεία παρουσιάζει μεγαλύτερη φθορά.

Αυτή η διάκριση είναι σημαντική. Μια υπερδύναμη δεν χάνει την πρωτοκαθεδρία της μόνο όταν κάποιος άλλος γίνεται ισχυρότερος. Τη χάνει και όταν οι δεσμεύσεις της πολλαπλασιάζονται, όταν το κόστος διατήρησης της επιρροής της αυξάνεται και όταν δεν μπορεί να μετατρέπει τους διαθέσιμους πόρους της σε πολιτικά αποτελέσματα. Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή στρατιωτική, οικονομική και τεχνολογική ισχύ. Αδυνατεί όμως πλέον, να βρίσκεται παντού, να διαχειρίζεται ταυτόχρονα όλες τις κρίσεις και να θεωρεί δεδομένο ότι οι σύμμαχοί της θα ακολουθούν πάντα τις επιλογές της.

Η Κίνα είναι ο μεγάλος ωφελημένος αυτής της εξέλιξης, αλλά και εδώ χρειάζεται προσοχή. Το GPSI δείχνει μια πιο σταθερή τάση ισχύος για την Κίνα (fig.2). Το Πεκίνο δεν χρειάζεται να εκτοπίσει τις ΗΠΑ για να βελτιώσει τη θέση του. Αρκεί να μπορεί να αντιστέκεται στην αμερικανική πίεση, να προστατεύει τα συμφέροντά του και να αυξάνει το κόστος κάθε αμερικανικής πρωτοβουλίας. Αυτό ακριβώς συμβαίνει σε πεδία όπως η τεχνολογία, η ενέργεια και η διπλωματία. Αλλά άλλο πράγμα είναι να είσαι ο βασικός ανταγωνιστής της Αμερικής και άλλο να μπορείς να αναλάβεις τη θέση της ως δύναμης που οργανώνει το διεθνές σύστημα.

Κάπου εδώ καταρρέει και η συζήτηση περί τρίτου πόλου. Ούτε η Ρωσία, ούτε η Ινδία διαθέτουν την οικονομική, τεχνολογική και στρατηγική εμβέλεια των δύο πρώτων. Ούτε ο Παγκόσμιος Νότος αποτελεί ενιαίο γεωπολιτικό στρατόπεδο. Δεν έχουν ούτε τις ίδιες προτεραιότητες ούτε τα ίδια συμφέροντα. Το ότι διαφωνούν με την Ουάσιγκτον δεν σημαίνει ότι συμφωνούν μεταξύ τους.

Το ίδιο και ακόμη περισσότερο ισχύει για την Ευρώπη, όπου οι αποκλίνουσες τάσεις είναι ακόμη πιο φανερές. Η Ευρώπη διαθέτει περιορισμένους οικονομικούς πόρους, τεχνολογία, βιομηχανική βάση και στρατιωτικές δυνατότητες. Αυτό που όμως κυριολεκτικά την καθηλώνει είναι η πολιτική συνοχή για να τα μετατρέψει σε ενιαία στρατηγική. Δεν μπορείς να μιλάς για στρατηγική αυτονομία όταν δυσκολεύεσαι να συμφωνήσεις ακόμη και για τις βασικές προτεραιότητές σου.

Υπάρχει και μια ακόμη σύγκλιση μεταξύ των προβλέψεων του World Ahead of 2027 και του GPSI που αξίζει να εστιάσουμε. Το Economist τοποθετεί την τεχνητή νοημοσύνη, τις δορυφορικές υποδομές, την ενέργεια και τα οπλικά συστήματα στην ίδια εικόνα. Δεν είναι τυχαίο. Η ισχύς δεν μετριέται πλέον μόνο με τον αριθμό των στρατιωτών, των πολεμικών πλοίων ή των αεροσκαφών. Μετριέται και με την πρόσβαση σε τεχνολογία αιχμής, ενεργειακές πηγές, κρίσιμες πρώτες ύλες και δίκτυα. Το GPSI εντοπίζει ακριβώς αυτή τη σύγκλιση, αξιολογώντας πέντε διαφορετικές διαστάσεις εθνικής ισχύος. Η τεχνολογία ενισχύει την οικονομία, η οικονομία χρηματοδοτεί την άμυνα, η ενέργεια στηρίζει τη βιομηχανία και η διπλωματία εξασφαλίζει πρόσβαση σε αγορές και συνεργασίες.

Ακόμη και η περίπτωση της Τουρκίας και της Ουκρανίας φωτίζει μια πλευρά της μετάβασης του διεθνούς συστήματος. Και οι δύο έχουν βελτιώσει επιμέρους στοιχεία της στρατηγικής τους θέσης σύμφωνα με το GPSI. Η Ουκρανία αξιοποίησε την ανάπτυξη μη επανδρωμένων συστημάτων. Η Τουρκία εκμεταλλεύεται τη γεωγραφική της θέση, την αμυντική της βιομηχανία και τις σχέσεις της με ανταγωνιστικές δυνάμεις. Δεν έγιναν ασφαλώς, παγκόσμιοι πόλοι. Απέκτησαν όμως μεγαλύτερα περιθώρια ελιγμών σε ένα περιβάλλον όπου οι παραδοσιακές ισορροπίες γίνονται λιγότερο δεσμευτικές.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα. Στην παρούσα συγκυρία δεν περνάμε αυτομάτως από έναν αμερικανοκεντρικό κόσμο σε έναν πολυπολικό. Περνάμε σε μια ασταθή περίοδο, όπου η Αμερική δυσκολεύεται να επιβάλει τις επιλογές της, η Κίνα αποκτά μεγαλύτερη επιρροή και οι περιφερειακές δυνάμεις βρίσκουν περισσότερο χώρο να κινηθούν. Αυτό μπορεί να κάνει τις διεθνείς σχέσεις πιο ανταγωνιστικές, πιο συναλλακτικές και λιγότερο προβλέψιμες.

Για την Ελλάδα, η διαπίστωση αυτή έχει συγκεκριμένο αντίκτυπο. Δεν μπορούμε να στηρίζουμε την ασφάλειά μας στην υπόθεση ότι η αμερικανική ηγεσία θα έχει πάντοτε την ίδια διάθεση ή την ίδια δυνατότητα παρέμβασης. Ούτε πρέπει να συγχέουμε την ενίσχυση των περιφερειακών μας συνεργασιών με την εξασφάλιση μόνιμων δεσμεύσεων τρίτων. Χρειαζόμαστε ισχυρές συμμαχίες, αλλά και δικές μας δυνατότητες, διπλωματική ευελιξία και στρατηγικό σχεδιασμό.

Το παλιό διεθνές σύστημα χάνει μέρος της ισχύος του πριν επέλθουν οι νέες ισορροπίες. Αυτό προκύπτει από τη σύγκλιση των παρατηρήσεων του World Ahead of 2027 και τα ευρήματα του GPSI. Αυτή η διαπίστωση είναι πολύ πιο ανησυχητική από την υπόθεση ότι ζούμε ήδη σε έναν πολυπολικό κόσμο. Γιατί σε μια περίοδο μετάβασης, όπου κανείς δεν μπορεί να επιβάλει εύκολα τους κανόνες, ούτε είναι σε θέση να τους αντικαταστήσει, οι κρίσεις γίνονται συχνότερες και τα περιθώρια λάθους μικρότερα. Αυτό μας λέει το Economist, και καλό είναι να το λάβουμε σοβαρά υπόψη σε συλλογικό αλλά και ατομικό επίπεδο... 
×
×
Kρίσιμα γεγονότα 7 ημερών