Η πρώτη επίσκεψη του Ρώσου προέδρου στο αμφισβητούμενο Ιτούρουπ επαναφέρει στο προσκήνιο μια εδαφική διαμάχη 80 ετών και στέλνει μήνυμα για τη στρατιωτική παρουσία της Μόσχας στον βορειοδυτικό Ειρηνικό
Νέα σοβαρή ένταση στις ήδη επιβαρυμένες σχέσεις Ρωσίας και Ιαπωνίας προκάλεσε η πρώτη επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στο Ιτούρουπ, το μεγαλύτερο από τα τέσσερα νησιά των νότιων Κουρίλων τα οποία ελέγχει η Μόσχα, αλλά διεκδικεί το Τόκιο.
Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στις 13 Αυγούστου 2026 και επιβεβαιώθηκε από το Κρεμλίνο. Η Ιαπωνία αποκαλεί το νησί Ετορόφου και το θεωρεί τμήμα των «Βόρειων Εδαφών» της.
Ο Πούτιν επισκέφθηκε σχολείο, νοσοκομείο και μονάδα επεξεργασίας αλιευμάτων, όπου δοκίμασε τοπικό χαβιάρι, ενώ συναντήθηκε με κατοίκους και αξιωματούχους της περιφέρειας Σαχαλίνης. Πίσω από το φαινομενικά καθημερινό πρόγραμμα, όμως, η παρουσία του Ρώσου προέδρου είχε ισχυρό πολιτικό και γεωστρατηγικό συμβολισμό.
Ήταν η πρώτη φορά κατά τη μακρά παραμονή του στην εξουσία που ο Πούτιν επισκεπτόταν προσωπικά την αμφισβητούμενη νησιωτική περιοχή. Η κίνηση ερμηνεύεται ως επίδειξη ρωσικής κυριαρχίας και ως απάντηση στη σκληρότερη στάση που έχει υιοθετήσει η Ιαπωνία απέναντι στη Μόσχα μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Το γεγονός καλύφθηκε από τα διεθνή πρακτορεία Reuters, Associated Press και AFP.
«Απολύτως απαράδεκτη» επίσκεψη
Η αντίδραση της Ιαπωνίας ήταν άμεση. Η πρωθυπουργός Σανάε Τακαΐτσι χαρακτήρισε την επίσκεψη «απολύτως απαράδεκτη», προειδοποιώντας ότι θα έχει αρνητικές συνέπειες στις διμερείς σχέσεις.
Ο υπουργός Εξωτερικών Τοσιμίτσου Μοτέγκι κάλεσε τον Ρώσο πρεσβευτή στο υπουργείο και υπέβαλε επίσημη διαμαρτυρία. Το Τόκιο επανέλαβε ότι το Ετορόφου, όπως και τα άλλα τρία επίμαχα νησιά, αποτελεί «αναπόσπαστο τμήμα της Ιαπωνίας, τόσο ιστορικά όσο και βάσει του διεθνούς δικαίου».
Η επίσημη ιαπωνική θέση αφορά τα νησιά:Ετορόφου, που η Ρωσία αποκαλεί Ιτούρουπ
Κουνασίρι, ή Κουνασίρ
Σικόταν
τη συστάδα μικρών νησιών Χαμπομάι
Το ιαπωνικό υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζει ότι τα τέσσερα νησιά δεν αποτελούν τμήμα των Κουρίλων από τις οποίες η Ιαπωνία παραιτήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά ιστορικά ιαπωνικά εδάφη που καταλήφθηκαν παράνομα.
Η Μόσχα απορρίπτει αυτήν την ερμηνεία. Υποστηρίζει ότι η κυριαρχία της στα νησιά αποτελεί νόμιμο και οριστικό αποτέλεσμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο πρώην πρόεδρος και νυν αντιπρόεδρος του ρωσικού Συμβουλίου Ασφαλείας Ντμίτρι Μεντβέντεφ απάντησε στη διαμαρτυρία δηλώνοντας ότι τα νησιά θα παραμείνουν ρωσικό έδαφος.
Μια εκκρεμότητα από το 1945
Η εδαφική διένεξη χρονολογείται από τις τελευταίες ημέρες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Σοβιετική Ένωση κήρυξε τον πόλεμο στην Ιαπωνία και κατέλαβε την αλυσίδα των Κουρίλων. Οι Ιάπωνες κάτοικοι των τεσσάρων νότιων νησιών εκτοπίστηκαν τα επόμενα χρόνια.
Η Ιαπωνία και η Σοβιετική Ένωση αποκατέστησαν τις διπλωματικές τους σχέσεις με την Κοινή Διακήρυξη του 1956. Το κείμενο προέβλεπε ότι, μετά την υπογραφή συνθήκης ειρήνης, η Μόσχα θα παρέδιδε στην Ιαπωνία το Σικόταν και τη συστάδα Χαμπομάι. Δεν υπήρξε, όμως, συμφωνία για το Ιτούρουπ και το Κουνασίρ.
Εξαιτίας αυτής της διαφωνίας, Ρωσία και Ιαπωνία δεν έχουν υπογράψει μέχρι σήμερα επίσημη συνθήκη ειρήνης που να διευθετεί οριστικά τις εκκρεμότητες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Για χρόνια, ο πρώην Ιάπωνας πρωθυπουργός Σίνζο Άμπε προσπάθησε να καλλιεργήσει προσωπική σχέση με τον Πούτιν, ελπίζοντας σε έναν συμβιβασμό. Οι συνομιλίες δεν απέδωσαν.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Ιαπωνία συντάχθηκε με τις κυρώσεις της G7. Η Ρωσία απάντησε διακόπτοντας τις διαπραγματεύσεις για τη συνθήκη ειρήνης και παγώνοντας τα κοινά οικονομικά προγράμματα στις Κουρίλες. Reuters
Γιατί τα νησιά έχουν στρατηγική σημασία
Η διαμάχη δεν αφορά μόνο το εθνικό γόητρο ή την ιστορική μνήμη. Τα νησιά βρίσκονται ανάμεσα στη χερσόνησο Καμτσάτκα και στο ιαπωνικό Χοκάιντο και χωρίζουν τη Θάλασσα του Οχότσκ από τον Ειρηνικό Ωκεανό.
Για τη Ρωσία, η αλυσίδα των Κουρίλων λειτουργεί ως στρατηγική πύλη προς τον ανοικτό Ειρηνικό. Τα περάσματά της είναι σημαντικά για τις κινήσεις του ρωσικού Στόλου του Ειρηνικού, ενώ η Θάλασσα του Οχότσκ αποτελεί προστατευμένη ζώνη επιχειρήσεων για ρωσικά υποβρύχια στρατηγικών πυρηνικών όπλων.
Η Μόσχα έχει ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή με παράκτια πυραυλικά συστήματα, εγκαταστάσεις επιτήρησης και στρατιωτικές ασκήσεις. Το 2022 ανέπτυξε κινητά συστήματα παράκτιας άμυνας σε νησί της αλυσίδας, ενώ συνέχισε τις ασκήσεις και τα επόμενα χρόνια. Reuters
Τα νησιά διαθέτουν επίσης πλούσια αλιευτικά πεδία και πιθανά ενεργειακά και μεταλλευτικά αποθέματα. Το Ιτούρουπ έχει σημαντική βιομηχανία αλιευμάτων, αλλά και κοιτάσματα ρηνίου, ενός σπάνιου μετάλλου που χρησιμοποιείται σε προηγμένες βιομηχανικές και αεροδιαστημικές εφαρμογές.
Γιατί πήγε τώρα ο Πούτιν
Η χρονική στιγμή δεν θεωρείται τυχαία. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε δύο ημέρες πριν από την επέτειο της 15ης Αυγούστου, όταν η Ιαπωνία τιμά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Παράλληλα, συνοδεύτηκε από δραστηριότητες του ρωσικού Στόλου του Ειρηνικού και συσκέψεις για την ασφάλεια των ανατολικών συνόρων της Ρωσίας.
Η κίνηση στέλνει πολλαπλά μηνύματα:
-Προς την Ιαπωνία, ότι η Μόσχα δεν προτίθεται να συζητήσει εδαφικές παραχωρήσεις.
-Προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, ότι η Ρωσία θεωρεί την περιοχή τμήμα της αντιπαράθεσής της με το αμερικανικό σύστημα συμμαχιών στην Ασία.
-Προς την Κίνα, ότι η Μόσχα επιθυμεί να εμφανιστεί ως σταθερός εταίρος στην αμφισβήτηση της δυτικής επιρροής στον Ειρηνικό.
-Προς το εσωτερικό της Ρωσίας, ότι ο Πούτιν υπερασπίζεται εδάφη που παρουσιάζονται ως κεκτημένα της σοβιετικής νίκης το 1945.
Την ίδια περίοδο, Μόσχα και Πεκίνο προειδοποιούν από κοινού εναντίον της «αναθεώρησης των αποτελεσμάτων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου» και της ενίσχυσης των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Ιαπωνίας.
Ένας ακόμη πονοκέφαλος για το Τόκιο
Η αντιπαράθεση εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ιαπωνία αισθάνεται αυξανόμενη πίεση από τρεις πυρηνικές δυνάμεις: την Κίνα, τη Ρωσία και τη Βόρεια Κορέα.
Το Τόκιο αυξάνει τις αμυντικές του δαπάνες, προμηθεύεται αμερικανικούς πυραύλους Tomahawk και ενισχύει τη στρατιωτική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Μόσχα, από την πλευρά της, κατηγορεί την Ιαπωνία ότι απομακρύνεται από τον μεταπολεμικό αμυντικό της προσανατολισμό και μετατρέπεται σε προκεχωρημένο φυλάκιο της Ουάσιγκτον.
Η επίσκεψη Πούτιν δεν αλλάζει επί τόπου τον έλεγχο των νησιών· η Ρωσία τα διοικεί αδιαλείπτως εδώ και οκτώ δεκαετίες. Αλλά μεταβάλλει το πολιτικό κλίμα. Περιορίζει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια διαλόγου και μετατρέπει μια παλιά εδαφική διαφορά σε ενεργό μέτωπο της νέας γεωπολιτικής αντιπαράθεσης στον Ειρηνικό.
Το μήνυμα του Κρεμλίνου είναι ότι για τη Μόσχα το ζήτημα έχει κλείσει. Για το Τόκιο, όμως, η παρουσία του Ρώσου προέδρου στο Ετορόφου αποτελεί όχι μόνο διπλωματική πρόκληση, αλλά και υπενθύμιση ότι μία από τις τελευταίες άλυτες διαφορές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου επιστρέφει στο επίκεντρο μιας ολοένα πιο στρατιωτικοποιημένης Ασίας.
Προσπελάστηκε: anixneuseis.gr
.png)
