Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία όπου οι βέβαιες παραδοχές δεκαετιών καταρρέουν μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα. Για χρόνια, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούσαν το απόλυτο παράδειγμα μιας μικρής χώρας που κατάφερε να καταστεί δυσανάλογα σημαντική στην παγκόσμια σκακιέρα. Ένα υβριδικό μοντέλο, υφασμένο ανάμεσα σε έναν διεθνή κόμβο ενέργειας/εμπορίου/ναυτιλίας/χρηματοπιστωτικών ροών/τεχνολογίας και μια χώρα με άρτια εκπαιδευμένες και παρεμβατικές ένοπλες δυνάμεις.
Επιμέλεια iEpikaira
Το Αμπού Ντάμπι όπως και το Ντουμπάι οικοδόμησαν μια στρατηγική «συνδεσιμότητας». Η λογική ήταν απλή: αν γίνεις ο απαραίτητος ενδιάμεσος κρίκος στις μεγάλες δυνάμεις, αν διαπλέξεις τα συμφέροντά σου με την Ουάσιγκτον, το Πεκίνο, το Νέο Δελχί, αλλά ταυτόχρονα διατηρείς ανοιχτούς διαύλους και μπίζνες με την Τεχεράνη, τότε κανείς δεν θα έχει συμφέρον να σε αγγίξει. Η πρόσφατη, όμως, σύγκρουση των ΗΠΑ/Ισραήλ με το Ιράν, διέλυσε αυτή την –εκ του αποτελέσματος αποδειχθήσα– αυταπάτη με βίαιο τρόπο.
Όταν τα τύμπανα του πολέμου ηχούν στη γειτονιά σου, κανένας εμπορικός πύργος δεν είναι υπεράνω της τροχιάς των πυραύλων.
Πόσο αντέχει, λοιπόν, ένα οικονομικό θαύμα όταν μετατρέπεται σε πεδίο βολής;
Η κατάρρευση ενός δόγματος
Oι ελίτ των Εμιράτων λειτουργούσαν με την πεποίθηση ότι η εμπορική αλληλεξάρτηση με το Ιράν, σε συνδυασμό με την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας και την ιστορική ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ μέσω των «Συμφωνιών του Αβραάμ», συνιστούσαν μια αδιαπέραστη ασπίδα.
Όταν όμως η σύγκρουση οξύνθηκε, η Τεχεράνη δεν δίστασε. Οι ιρανικοί πύραυλοι και τα drones δεν στόχευσαν μόνο στρατιωτικές υποδομές, αλλά χτύπησαν την ίδια την καρδιά της εμιρατιανής οικονομίας: τα λιμάνια, τα ενεργειακά δίκτυα, τα τουριστικά θέρετρα και τα χρηματοπιστωτικά κέντρα. Το μήνυμα της Τεχεράνης ήταν αιχμηρό και απροκάλυπτο:
«Δεν μπορείτε να προσφέρετε διευκολύνσεις στους συμμάχους σας για να μας στραγγαλίζουν, κι εσείς να συνεχίζετε να εισπράττετε μερίσματα ειρήνης και παγκόσμιου εμπορίου».
Στην Αθήνα, στις Βρυξέλλες και στην Ουάσιγκτον, πολλοί «έπεσαν από τα σύννεφα». Δεν θα έπρεπε. Η ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα όπου η οικονομική διασύνδεση θεωρήθηκε εγγύηση ειρήνης, για να αποδειχθεί τελικά ένας γυάλινος πύργος.
Πίσω από τις αστραφτερές βιτρίνες, τις έξυπνες πόλεις και τα κλιματιζόμενα σαλόνια, η περιοχή παραμένει αυτό που ήταν πάντα. Άμμος, αίμα, πετρέλαιο, αυτοκρατορικές φαντασιώσεις και καπνός από οβίδες. Οι χαρτογιακάδες της Δύσης πίστεψαν πως οι αλυσίδες εφοδιασμού θα κατέπνιγαν τα αρχαία μίση. Έκαναν λάθος.
Θυμηθείτε την Ευρώπη των παραμονών του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου ή, πιο πρόσφατα, την αφελή πεποίθηση της Γερμανίας ότι το φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο θα συνέχιζε να ρέει επ' αόριστον. Η γεωστρατηγική πραγματικότητα συχνά επισκιάζει τους οικονομικούς υπολογισμούς.
Η «ρωγμή» και οι τριγμοί
Σαν να μην έφτανε ο ιρανικός εφιάλτης, το Αμπού Ντάμπι βρέθηκε αντιμέτωπο με μια δεύτερη, εξίσου επικίνδυνη γεωπολιτική μεταβλητή: τη βαθιά ρωγμή στις σχέσεις του με τη Σαουδική Αραβία. Ρωγμή η οποία ήταν και ένας από τους λόγους που οδήγησε στην έξοδο των ΗΑΕ από τον OPEC. Η συμμαχία του Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ (MbZ) με τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (MbS) έχει μετατραπεί πλέον σε έναν ανταγωνισμό περιφερειακής ηγεμονίας.
Παράλληλα, στην επιφάνεια βγήκε και η λεπτή ισορροπία στο εσωτερικό της ομοσπονδίας των Εμιράτων. Από τη μία πλευρά, το Αμπού Ντάμπι –ο πολιτικός και στρατιωτικός γίγαντας με τον τεράστιο πλούτο των υδρογονανθράκων– που βλέπει τον κόσμο μέσα από το πρίσμα της σκληρής ασφάλειας. Από την άλλη, το Ντουμπάι –ο εξωστρεφής εμπορικός κόμβος– που ζει από την ανοιχτή οικονομία, τη φιλοξενία και την ουδετερότητα.
Όταν η κρίση βάθυνε, το Αμπού Ντάμπι χρειάστηκε για άλλη μια φορά να λειτουργήσει ως το οικονομικό και στρατιωτικό αποκούμπι του Ντουμπάι. Όμως η αμφιβολία είχε ήδη φωλιάσει. Η εμπιστοσύνη χτίζεται σε δεκαετίες, αλλά καταστρέφεται μέσα σε λίγα λεπτά.
Κριτική στις «γυάλες»
Εδώ εντοπίζεται και μια αλήθεια που πολλοί προσπερνούν με επιπολαιότητα. Στα ΗΑΕ, μόνο το 10% του πληθυσμού είναι ντόπιοι πολίτες. Το υπόλοιπο 90% είναι ένας στρατός ξένων εργαζομένων: από υψηλόβαθμα στελέχη επιχειρήσεων και τεχνοκράτες της Δύσης, μέχρι τη μεσαία τάξη των υπηρεσιών και τους εκατοντάδες χιλιάδες ανειδίκευτους εργάτες από την Ασία.
Όταν οι πύραυλοι αρχίζουν να πέφτουν και τα αεροδρόμια να παραλύουν, οι πλούσιοι βρίσκουν τρόπο να προστατέψουν τα κεφάλαιά τους και την ζωή τους. Ποιος πληρώνει τη νύφη; Οι χαμηλότερες τάξεις, οι άνθρωποι του μόχθου που επένδυσαν τις αποταμιεύσεις τους σε μια υπόσχεση διαρκούς σταθερότητας.
Όπως είδαμε στις ΗΠΑ, ή στην Ελλάδα της βαθιάς κρίσης, όταν οι ελίτ ζουν στις αυτάρεσκες «γυάλες» τους και αγνοούν την αγωνία των λαϊκών στρωμάτων, το αντισυστημικό κύμα δεν αργεί να ξεσπάσει. Ακόμη και σε αυταρχικά ή ημι-αυταρχικά καθεστώτα, η απώλεια της κοινωνικής συνοχής και η αίσθηση ότι η ηγεσία προτάσσει τους τακτικισμούς της σε βάρος της ασφάλειας του πολίτη, δημιουργεί ένα επικίνδυνο υπόστρωμα αστάθειας.
Η αναγκαστική «στροφή»
Απέναντι σε αυτό το υπαρξιακό σοκ, το Αμπού Ντάμπι αντιλαμβανόμενο γοργά ότι το παλιό μοντέλο της «αμέριμνης συνδεσιμότητας» και της αμερικανικής ομπρέλας ασφαλείας, πέθανε, προχωρά σε μια βαθιά στρατηγική αναπροσαρμογή: την λογική της «Οχυρωμένης Συνδεσιμότητας» (Fortified Connectivity).
Τι σημαίνει αυτό;
- Εγχώρια αμυντική βιομηχανία: Τα Εμιράτα δεν αρκούνται πλέον στην αγορά οπλικών συστημάτων. Επενδύουν επιθετικά στην παραγωγή οπλικών συστημάτων και κυβερνο-ασφάλειας.
- Εναλλακτικοί διάδρομοι και εφεδρείες: Δημιουργία παράλληλων εφοδιαστικών αλυσίδων, αποθεμάτων ενέργειας και τροφίμων, ώστε ο αποκλεισμός ενός λιμανιού ή μιας θαλάσσιας οδού να μην παραλύει τη χώρα.
- Πολυμερής διπλωματία χωρίς ιδεοληψίες: Διατήρηση των σχέσεων με τις ΗΠΑ, αλλά παράλληλη εμβάθυνση των δεσμών με την Κίνα, την Ινδία και την ομάδα των BRICS+.
Η «αφασία»
Πού βρίσκεται η Ευρώπη σε όλο αυτό το τοπίο; Εκεί που βρίσκεται πάντα. Στα σκονισμένα ράφια και τα έδρανα των Βρυξελλών, διαπιστευμένοι χαρτογιακάδες με κοστούμια ραμμένα στα μέτρα τους, σκύβουν πάνω από πλαστικοποιημένους χάρτες. Εκδίδουν αποστειρωμένα ανακοινωθέντα για την «ανάγκη αποκλιμάκωσης», εξαπολύοντας διπλωματικά πυροτεχνήματα που σβήνουν πριν καν φτάσουν στον ουρανό του Λεβάντε. Αγνοούν –ή προσποιούνται πως αγνοούν– ότι η αποτροπή δεν είναι μια αφηρημένη έννοια.
Οι «μανδαρίνοι των Βρυξελλών» συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν τη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο με όρους νομικών κειμένων, κανονισμών και ευχολογίων. Λησμονούν ότι η Ευρώπη είναι ο καταναλωτής και ο κύριος αποδέκτης των θαλάσσιων και ενεργειακών διαδρόμων που διέρχονται από την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο. Αν η συνδεσιμότητα των Εμιράτων και του Κόλπου εν γένει δεν ανανήψει, το πλήγμα στην ευρωπαϊκή οικονομία θα είναι πολυεπίπεδο σε αλυσίδες εφοδιασμού/ενεργειακό κόστος/εμπόριο/τρόφιμα/ευημερία.
Το δίδαγμα
Η δοκιμασία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων δεν είναι ένα μεμονωμένο επεισόδιο στη Μέση Ανατολή. Είναι ο καθρέφτης του νέου, ασταθούς κόσμου που αναδύεται. Ένας κόσμος όπου η οικονομική ευμάρεια, η τεχνολογική υπεροχή και τα εντυπωσιακά επιτεύγματα δεν αρκούν για να εγγυηθούν την επιβίωση, αν δεν συνοδεύονται από σκληρή ισχύ, αποτρεπτική ικανότητα, κοινωνική συνοχή και πολιτική βούληση.
Το μάθημα για το Αμπού Ντάμπι –αλλά και για χώρες που βρίσκονται πάνω σε ρήγματα των γεωπολιτικών πλακών, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος– γράφτηκε πάνω σε φλεγόμενα συντρίμμια. Η ιστορική αρχή παραμένει πάντα ίδια: Η εμπιστοσύνη στους ξένους προστάτες είναι μια ψευδαίσθηση που την κρίσιμη/χειρότερη στιγμή γίνεται αντιληπτή. Οι πρόγονοί μας αν μιλούσαν θα έκραζαν: Μην εναποθέτετε την επιβίωσή σας σε συνθήκες και ευκαιριακές α λα καρτ συμμαχίες, σχεδιασμένες σε ημέρες ευημερίας. Στη σύγχρονη σκακιέρα, ο μόνος εγγυητής της ύπαρξής μας είναι πρώτα η ετοιμότητά μας να ματώσουμε και μετά τα όπλα που διαθέτουμε. Όλα τα άλλα, είναι απλώς λόγια παρηγοριάς για τους ηττημένους πριν μπουν στον χορό του πολέμου...
.png)
