Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα σηματοδότησε τη μετάβαση σε μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα δεν ήταν απλώς ακόμα μία ετήσια συνάντηση των ηγετών της Συμμαχίας, καθώς αποτέλεσε ίσως το πιο χαρακτηριστικό στιγμιότυπο της μετάβασης της Δύσης σε μια νέα εποχή, κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες του Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζουν τη διατλαντική σχέση όχι ως στρατηγική κοινότητα αξιών αλλά ως σχέση συναλλαγής. Την ίδια στιγμή η Ευρώπη δείχνει να εγκαταλείπει σταδιακά τη λογική της απόλυτης εξάρτησης από την Ουάσινγκτον, ενώ η Τουρκία του Ερντογάν αξιοποιεί την κρίση εμπιστοσύνης για να αναβαθμίσει τον δικό της γεωπολιτικό ρόλο.
Η εικόνα της Συνόδου ήταν αποκαλυπτική. Ο Τραμπ επανέφερε σχεδόν όλα τα γνωστά ζητήματα που προκαλούν ένταση στις σχέσεις με τους Ευρωπαίους συμμάχους: επέκρινε τις χαμηλές αμυντικές δαπάνες ορισμένων χωρών, κατηγόρησε τους συμμάχους ότι δεν στήριξαν τις αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, επανέφερε ακόμα και το θέμα της Γροιλανδίας, ενώ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω μείωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη. Παρότι στο τέλος της Συνόδου μίλησε για «ενότητα», η πολιτική του παραμένει σταθερά προσανατολισμένη στη μείωση του αμερικανικού κόστους για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίστηκαν ιδιαίτερα ψύχραιμοι απέναντι στις νέες απειλές του Αμερικανού προέδρου. Ο πρόεδρος της Πολωνίας Κάρολ Ναβρότσκι δήλωσε στο CNBC ότι είναι βέβαιος πως οι αμερικανικές δυνάμεις θα παραμείνουν στη χώρα του. «Είμαι βέβαιος ότι οι Αμερικανοί στρατιώτες θα παραμείνουν στην Πολωνία. Μαζί με τις πολωνικές ένοπλες δυνάμεις θα διασφαλίσουν την ασφάλεια της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και των συνόρων του ΝΑΤΟ» ανέφερε, προσθέτοντας ότι η Πολωνία επιθυμεί τη δημιουργία μόνιμης αμερικανικής στρατιωτικής βάσης στο έδαφός της.
Ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας Γιόνας Γκαρ Στέρε εκτίμησε ότι δεν βλέπει πιθανότητα πλήρους αποχώρησης των αμερικανικών στρατευμάτων από την Ευρώπη. Ανάλογη ήταν και η τοποθέτηση του πρωθυπουργού της Εσθονίας Κρίστεν Μίχαλ, ο οποίος δήλωσε ότι ο Τραμπ έχει διαβεβαιώσει πως οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υπερασπιστούν τις χώρες της Βαλτικής και την Πολωνία απέναντι σε ενδεχόμενη ρωσική επιθετικότητα. Το ζήτημα των αμυντικών δαπανών αποτέλεσε το βασικό σημείο αντιπαράθεσης της Συνόδου. Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες αναγνώρισαν ότι οι αμερικανικές πιέσεις συνέβαλαν στην αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών, αλλά τόνισαν ότι ο βασικός λόγος είναι η αυξανόμενη απειλή που συνιστά η Ρωσία.
Η αλλαγή αυτή δεν οφείλεται μόνο στις προσωπικές ιδιαιτερότητες του Αμερικανού προέδρου. Εδράζεται στη σταδιακή αναγνώριση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μεταφέρουν πλέον το στρατηγικό τους βάρος προς τον Ινδο-Ειρηνικό και τον ανταγωνισμό με την Κίνα. Η Ευρώπη αντιλαμβάνεται ότι ακόμα και εάν οι ΗΠΑ παραμείνουν στο ΝΑΤΟ, η αμερικανική προσοχή δεν θα είναι πλέον αποκλειστικά στραμμένη στη ρωσική απειλή. Η ευρωπαϊκή ασφάλεια μετατρέπεται σταδιακά σε ευρωπαϊκή ευθύνη. Αυτή η πραγματικότητα εξηγεί γιατί η συζήτηση για τον «ευρωπαϊκό πυλώνα του ΝΑΤΟ» αποκτά πλέον ουσιαστικό περιεχόμενο. Δεν πρόκειται για τη δημιουργία ευρωπαϊκού στρατού, αλλά για την ανάπτυξη κοινών δυνατοτήτων, ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, κοινές προμήθειες και μεγαλύτερη επιχειρησιακή αυτονομία μέσα στη Συμμαχία.
Ηδη η μεταβίβαση σημαντικών διοικητικών αρμοδιοτήτων του ΝΑΤΟ σε ευρωπαϊκές χώρες αποτελεί ένδειξη αυτής της μεταβολής. Ο Τραμπ, βεβαίως, δεν αποχωρεί από το ΝΑΤΟ. Αντίθετα, χρησιμοποιεί τη Συμμαχία ως εργαλείο πίεσης. Η συνεχής απειλή αποχώρησης αμερικανικών στρατευμάτων λειτουργεί ως διαπραγματευτικός μοχλός ώστε οι Ευρωπαίοι να αυξήσουν τις στρατιωτικές τους δαπάνες και, κυρίως, να συνεχίσουν να αγοράζουν αμερικανικά οπλικά συστήματα. Εδώ όμως αναδεικνύεται και η βασική αντίφαση της αμερικανικής πολιτικής.
Eξάρτησή
Η Ουάσινγκτον ζητεί μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία, αλλά επιθυμεί αυτή να παραμείνει εξαρτημένη από την αμερικανική αμυντική βιομηχανία. Η Ευρώπη, αντίθετα, επιδιώκει σταδιακά να αποκτήσει δική της παραγωγική βάση, περιορίζοντας τη στρατηγική εξάρτησή της. Αυτή η σύγκρουση αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία εξαιτίας της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Ο Τραμπ περίμενε ότι οι Ευρωπαίοι θα στηρίξουν πιο ενεργά τις επιχειρήσεις κατά του Ιράν, ωστόσο η ανταπόκριση ήταν περιορισμένη. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιθυμούν να αποτρέψουν την απόκτηση πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη, αλλά δεν εμφανίζονται πρόθυμες να εμπλακούν στρατιωτικά σε έναν νέο πόλεμο. Αντίθετα, θεωρούν ότι η προτεραιότητά τους παραμένει η αποτροπή της Ρωσίας και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας.
Τι κερδίζει ο… "αναντικατάστατος" Ερντογάν
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο μεγάλος κερδισμένος της Συνόδου φαίνεται να είναι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η επιλογή της Αγκυρας ως τόπου διεξαγωγής δεν ήταν απλώς συμβολική. Η Τουρκία εμφανίστηκε ως αναντικατάστατος παίκτης τόσο για τη Συμμαχία όσο και για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τη Ρωσία, συμμετέχει ενεργά στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ελέγχει κρίσιμες θαλάσσιες διόδους και διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη του ΝΑΤΟ. Ο Ερντογάν εκμεταλλεύεται συστηματικά τον νέο συσχετισμό δυνάμεων και δέχεται τις φιλοφρονήσεις του Τραμπ και τις υποσχέσεις για τα F-35. Από τη μία πλευρά παρουσιάζεται ως απαραίτητος σύμμαχος της Δύσης και από την άλλη διατηρεί στρατηγική αυτονομία έναντι τόσο της Ουάσινγκτον όσο και των Βρυξελλών. Η Τουρκία αποφεύγει να ταυτιστεί πλήρως με τις αμερικανικές επιλογές έναντι του Ιράν, διατηρεί τις σχέσεις της με τη Μόσχα και ταυτόχρονα διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η συγκυρία προσφέρει στην Αγκυρα και οικονομικά οφέλη. Η ευρωπαϊκή ανάγκη για ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας δημιουργεί νέες προοπτικές συνεργασίας με την τουρκική αμυντική βιομηχανία, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αναπτύξει σημαντικές δυνατότητες, ιδιαίτερα στον τομέα των μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Παράλληλα, η γεωγραφική θέση της Τουρκίας καθιστά τη χώρα απαραίτητο κόμβο τόσο για τις επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ όσο και για τους ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους που συνδέουν την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο.
Πηγή: dimokratia.gr
.png)
