iEpikaira

Ενισχύονται επικίνδυνα οι πιθανότητες ενός λάθους υπολογισμού

Το αεροδρόμιο του Ριάντ κλείνει έπειτα από φονικές πυραυλικές επιθέσεις. Ρωσία – Ουκρανία ανταλλάσσουν πολύνεκρα πλήγματα. Η Πολωνία προειδοποιεί για τον κίνδυνο επιθέσεων εντός της ΕΕ. Η Κίνα αρχίζει εξαήμερες στρατιωτικές ασκήσεις με πραγματικά πυρά κατά μήκος των ακτών της.

Όλα αυτά μέσα σε μία εβδομάδα. Για τον Γκίντεον Ράχμαν, επικεφαλής σχολιαστή διεθνών υποθέσεων των Financial Times, η παράθεσή τους αποτυπώνει μια βαθύτερη αλλαγή: περιοχές που επί δεκαετίες θεωρούσαν την ειρήνη δεδομένη βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με την προοπτική ή την πραγματικότητα του πολέμου.

Το ερώτημα που θέτει στην ανάλυσή του είναι ευθύ: Υπνοβατεί ο κόσμος προς έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο;

Η απάντηση ανησυχητική: Οι μηχανισμοί που θα μπορούσαν να την αποτρέψουν αποδυναμώνονται, ενώ ενισχύονται επικίνδυνα οι πιθανότητες ενός καταστροφικού λάθους υπολογισμού.

Όταν το αδιανόητο γίνεται πραγματικότητα

Ο Ράχμαν επιστρέφει στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου τον Φεβρουάριο του 2022, λίγες ημέρες πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Οι αμερικανικές και βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών ήταν κατηγορηματικές: ο Βλαντίμιρ Πούτιν επρόκειτο να επιτεθεί. Κι όμως, ορισμένοι Ευρωπαίοι και Ουκρανοί συνομιλητές εξακολουθούσαν να ελπίζουν ότι επρόκειτο για μπλόφα ή για λανθασμένη εκτίμηση.

Αυτή η συνύπαρξη γνώσης και δυσπιστίας είναι κρίσιμη για την επιχειρηματολογία του. Οι προειδοποιήσεις μπορεί να είναι σαφείς, αλλά η πεποίθηση ότι «αυτά δεν συμβαίνουν πια» να παραμένει ισχυρότερη.

Περισσότερα από τέσσερα χρόνια αργότερα, η διεθνής ατμόσφαιρα έχει μεταμορφωθεί. Η αναφορά σε έναν παγκόσμιο πόλεμο έχει περάσει στο καθημερινό λεξιλόγιο των ηγετών, οι οποίοι, ωστόσο, διαφωνούν ριζικά για το πώς μπορεί να αποτραπεί.

Τραμπ και Ζελένσκι φοβούνται διαφορετικό δρόμο προς τον ίδιο πόλεμο

Στη σύγκρουσή τους στο Οβάλ Γραφείο τον Φεβρουάριο του 2025, ο Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι διακινδυνεύει έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στη λογική του Αμερικανού προέδρου, η δυτική υποστήριξη προς την Ουκρανία μπορεί να παρασύρει τις ΗΠΑ σε άμεση αναμέτρηση με τη Ρωσία.

Ο Ζελένσκι βλέπει τον κίνδυνο από την αντίθετη κατεύθυνση: η αποτυχία αναχαίτισης της ρωσικής επιθετικότητας θα ενθαρρύνει νέες επιθέσεις και θα φέρει πιο κοντά μια γενικευμένη σύρραξη.

Η ανησυχία δεν περιορίζεται στο Κίεβο. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει προειδοποιήσει τους Ευρωπαίους ότι πρέπει να προετοιμαστούν για πόλεμο στην κλίμακα που γνώρισαν προηγούμενες γενιές.

Στην Ασία, ο Σι Τζινπίνγκ επικαλείται την «παγίδα του Θουκυδίδη»: τον κίνδυνο σύγκρουσης ανάμεσα σε μια κυρίαρχη και μια ανερχόμενη δύναμη. Ταυτόχρονα, όμως, σημειώνει ο Ράχμαν, η στρατιωτική ενίσχυση της Κίνας και η αυξανόμενη πίεση στην Ταϊβάν τροφοδοτούν την ένταση για την οποία προειδοποιεί.

Τα δύο όρια που δεν έχουν ακόμη ξεπεραστεί

Τι θα συνιστούσε, όμως, παγκόσμιο πόλεμο; Ο αρθρογράφος των FT θέτει δύο βασικές προϋποθέσεις: οι ισχυρότερες χώρες του κόσμου να συγκρουστούν άμεσα και η αναμέτρηση να εκτείνεται σε περισσότερες ηπείρους.

Κατά την εκτίμησή του, αυτά τα όρια δεν έχουν ακόμη ξεπεραστεί. Οι υφιστάμενοι πόλεμοι, ωστόσο, συνδέονται όλο και περισσότερο.

Η συμμετοχή Βορειοκορεατών στρατιωτών στο πλευρό της Ρωσίας έχει ήδη προσδώσει μια νέα διεθνή διάσταση στον πόλεμο της Ουκρανίας. Παράλληλα, ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν διασταυρώνεται με την ουκρανική σύγκρουση: η Τεχεράνη θεωρείται ότι έχει λάβει ρωσική βοήθεια για τον εντοπισμό αμερικανικών στόχων, ενώ η Ουκρανία έχει προσφέρει τεχνογνωσία αντιμετώπισης drones στις χώρες του Κόλπου.

Στην Ευρώπη, οι δολιοφθορές, οι εμπρησμοί και οι άλλες μορφές υβριδικών επιχειρήσεων που αποδίδονται στη Ρωσία αυξάνουν τον κίνδυνο ακούσιας κλιμάκωσης.

Το όριο ανάμεσα στην ειρήνη και στον πόλεμο γίνεται έτσι ολοένα πιο δυσδιάκριτο.

Ο «άξονας» των αντιπάλων της Δύσης

Ρωσία, Κίνα, Ιράν και Βόρεια Κορέα δεν αποτελούν έναν απολύτως ενιαίο συνασπισμό. Οι δεσμοί τους, όμως, είναι πραγματικοί και ενισχύονται.

Η Μόσχα και η Πιονγιάνγκ υπέγραψαν το 2024 συνθήκη αμοιβαίας άμυνας. Βλαντίμιρ Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ έχουν διακηρύξει μια εταιρική σχέση «χωρίς όρια» ανάμεσα σε Ρωσία και Κίνα, ενώ η κινεζική οικονομική και τεχνολογική υποστήριξη έχει βοηθήσει τη Μόσχα να αντέξει τις δυτικές κυρώσεις.

Κοινό τους στοιχείο, κατά τον Ράχμαν, είναι η αμφισβήτηση της διεθνούς τάξης ασφαλείας υπό αμερικανική ηγεσία.

Η Ρωσία θέλει να περιορίσει το ΝΑΤΟ. Η Κίνα επιδιώκει να ανατρέψει την αμερικανική πρωτοκαθεδρία στον Ειρηνικό. Το Ιράν έχει επιτεθεί σε αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή. Η Βόρεια Κορέα απειλεί τη Νότια Κορέα, η οποία στηρίζεται στην αμερικανική προστασία.

Η πιθανότητα συντονισμένων κρίσεων στην Ευρώπη και στην Ασία περιπλέκει ακόμη περισσότερο τους σχεδιασμούς της Δύσης.

Γιατί πολλαπλασιάζονται οι συγκρούσεις

Η ανάλυση των FT συνδέει την αύξηση της πολεμικής βίας με τη μετατόπιση της παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος.

Το 1989, οι χώρες της G7 αντιπροσώπευαν περίπου τα δύο τρίτα της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής. Το 2022, το μερίδιό τους είχε υποχωρήσει περίπου στο 43%. Αντίστοιχη ήταν η σχετική υποχώρησή τους στις παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες.

Η μεταβολή αυτή έχει διευρύνει τα περιθώρια δράσης δυνάμεων που επιθυμούν να αναθεωρήσουν την υφιστάμενη τάξη. Παράλληλα, η απογοήτευση των Αμερικανών από τους πολέμους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν ενίσχυσε την πολιτική πίεση για περιορισμό των διεθνών στρατιωτικών δεσμεύσεων.

Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον στο οποίο περισσότεροι ηγέτες εμφανίζονται διατεθειμένοι να δοκιμάσουν τα όρια των αντιπάλων τους. Σύμφωνα με την καταμέτρηση του International Crisis Group που επικαλείται το άρθρο, στον κόσμο βρίσκονται σε εξέλιξη 65 συγκρούσεις, οι περισσότερες από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι «σφαίρες επιρροής»

Ένας ακόμη παράγοντας είναι η επιστροφή της αντίληψης ότι η ισχύς νομιμοποιεί τις διεκδικήσεις.

Ο Ράχμαν εντάσσει σε αυτό το πλαίσιο τόσο τις εδαφικές φιλοδοξίες της Ρωσίας και της Κίνας όσο και τις δηλώσεις Τραμπ για τη Γροιλανδία και τον Καναδά.

Πίσω από αυτή την προσέγγιση βρίσκεται μια θεωρία: αν οι μεγάλες δυνάμεις αναγνωρίσουν η μία τη σφαίρα επιρροής της άλλης, μπορούν να αποφύγουν τη μεταξύ τους σύγκρουση.

Ο σχολιαστής των FT απορρίπτει αυτή τη λογική ως επισφαλή. Πρώτον, επειδή αγνοεί τη βούληση των μικρότερων χωρών. Η Ουκρανία έχει ήδη αποδείξει ότι μια χώρα μπορεί να αντισταθεί στρατιωτικά στην υποταγή της σε έναν ισχυρότερο γείτονα.

Δεύτερον, επειδή τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων δεν χωρίζονται σε καθαρές γεωγραφικές ζώνες. Η Ταϊβάν έχει κρίσιμη σημασία για την παγκόσμια βιομηχανία προηγμένων ημιαγωγών. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αποδεχθεί την επιστροφή κρατών-μελών της στη ρωσική σφαίρα επιρροής.

Το πιο επικίνδυνο ερώτημα

Στον πυρήνα της ανάλυσης βρίσκεται η αξιοπιστία της αποτροπής.

Επί δεκαετίες, η αμερικανική στρατιωτική ισχύς, οι συμμαχικές δεσμεύσεις και ο φόβος πυρηνικής αναμέτρησης περιόριζαν τον κίνδυνο άμεσης σύγκρουσης μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.

Σήμερα, όμως, ο Ράχμαν θέτει ένα ερώτημα που δεν έχει αυτονόητη απάντηση: θα πολεμούσαν οι ΗΠΑ του Τραμπ για να υπερασπιστούν τις χώρες της Βαλτικής, την Πολωνία, την Ιαπωνία ή τη Βρετανία;

Η αβεβαιότητα μπορεί να ενθαρρύνει έναν αντίπαλο να αναλάβει ένα ρίσκο που διαφορετικά θα απέφευγε.

Εδώ βρίσκεται και η ιστορική προειδοποίηση. Το 1914, η Γερμανία υποτίμησε την πιθανότητα βρετανικής επέμβασης για το Βέλγιο. Το 1939, ο Χίτλερ πίστεψε ότι η Βρετανία και η Γαλλία θα υποχωρούσαν ξανά, παρά την εγγύηση ασφαλείας προς την Πολωνία. Και στις δύο περιπτώσεις, ο υπολογισμός αποδείχθηκε λανθασμένος.

Σήμερα, ο Πούτιν πρέπει να σταθμίσει την αξιοπιστία του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ και ο Σι την πιθανότητα αμερικανικής αντίδρασης σε επίθεση στην Ταϊβάν.

Ο κίνδυνος, καταλήγει ο Ράχμαν, είναι κάποιος να θεωρήσει μια εγγύηση ασφαλείας κενή περιεχομένου — και να ανακαλύψει το λάθος του αφού έχει αρχίσει ο πόλεμος.

Πηγή: naftemporiki.gr

Νότης Μαριάς*

Την περίφημη «Παγίδα του Θουκυδίδη» και τις θέσεις του κινέζου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ είχαμε την ευκαιρία να αναλύσουμε τηλεοπτικά (https://www.youtube.com/watch?v=-owuCurOp2I) στις 18/5/2026 με αφορμή την συνάντηση Σι Τζινπίνγκ-Τράμπ στο Πεκίνο στις 14 Μαΐου 2026.

Όμως η πρόσφατη νέα επίκληση της «Παγίδας του Θουκυδίδη» από τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ, κατά τη διάρκεια της επίσημης συνάντησής του με τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο στις 24 Σεπτεμβρίου 2026 έφερε την ελληνική κλασική ιστορία και τη διαχρονική σημασία της ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματικής σκηνής.

Απευθυνόμενος στον Αμερικανό ομόλογό του, ο Κινέζος ηγέτης έθεσε ξανά το πλέον καθοριστικό ερώτημα για το μέλλον του πλανήτη: μπορούν η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες να ξεπεράσουν τη λεγόμενη «Παγίδα του Θουκυδίδη» και να διαμορφώσουν ένα νέο παράδειγμα σχέσεων μεταξύ των μεγάλων χωρών;

Για να κατανοήσουμε τη βαρύτητα αυτής της τοποθέτησης, οφείλουμε να αναλύσουμε επιστημονικά τη θεωρία που εγκαθίδρυσε στη διεθνή βιβλιογραφία ο διαπρεπής Αμερικανός καθηγητής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, Γκράχαμ Άλισον, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο το Πεκίνο την αποκωδικοποιεί και την εφαρμόζει στη σύγχρονη γεωπολιτική σκακιέρα.

Ο Γκράχαμ Άλισον, μια εξέχουσα προσωπικότητα των διεθνών σχέσεων που διετέλεσε πρύτανης του Kennedy School του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και σύμβουλος σε αμερικανικές κυβερνήσεις, βάσισε το αφήγημά του σε μια συγκεκριμένη, εμβληματική φράση του Θουκυδίδη από την ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου που έχει ως εξής: «Η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που αυτή ενστάλλαξε στη Σπάρτη έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο».

Το σχήμα αυτό περιγράφει μια κλασική νομοτέλεια των διεθνών σχέσεων. Από τη μία πλευρά υπάρχει μια κραταιά, κυρίαρχη δύναμη –εν προκειμένω η Αρχαία Σπάρτη– και από την άλλη μια νέα, ραγδαία ανερχόμενη δύναμη, η Αρχαία Αθήνα, η οποία αμφισβητεί την υφιστάμενη ισχύ της πρώτης Αυτό το δυναμικό κενό και ο φόβος απώλειας της πρωτοκαθεδρίας είναι που οδηγούν τις δυνάμεις σε σύγκρουση.

Βασιζόμενος σε αυτό το αξίωμα, ο Άλισον έθεσε το κυρίαρχο ερώτημα: υπό ποιους όρους και προϋποθέσεις δύο μεγάλες χώρες μπορούν να καταλήξουν σε πόλεμο όταν η μία αμφισβητεί την κυριαρχία της άλλης;

Η επιστημονική συνεισφορά του Άλισον κρυσταλλώθηκε στο διάσημο βιβλίο του «Σε τροχιά πολέμου: Μπορούν οι ΗΠΑ και η Κίνα να αποφύγουν την Παγίδα του Θουκυδίδη;» Ο καθηγητής μελέτησε 16 ιστορικές περιπτώσεις των τελευταίων 500 ετών, όπου μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβήτησε την κυρίαρχη.

Τα στατιστικά δεδομένα της έρευνας προκαλούν δέος: στις 12 περιπτώσεις η κατάληξη ήταν ο πόλεμος, ενώ μόνο σε 4 περιπτώσεις η σύγκρουση αποφεύχθηκε.

Οι 12 ιστορικές περιπτώσεις όπου η «παγίδα» λειτούργησε και οδηγηθήκαμε σε αιματηρές αναμετρήσεις και Πολέμους:

1.Γαλλία εναντίον Αψβούργων (Πρώτο μισό 16ου αιώνα).

2.Αψβούργοι εναντίον Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (16ος–17ος αιώνας).

3.Αψβούργοι εναντίον Σουηδίας (Πρώτο μισό 17ου αιώνα).

4.Ολλανδική Δημοκρατία εναντίον Αγγλίας (Μέσα έως τέλη 17ου αιώνα).

5.Γαλλία εναντίον Μεγάλης Βρετανίας (Τέλη 17ου έως μέσα 18ου αιώνα).

6.Ηνωμένο Βασίλειο εναντίον Γαλλίας (Τέλη 18ου έως αρχές 19ου αιώνα).

7.Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο εναντίον Ρωσίας (Μέσα 19ου αιώνα).

8.Γαλλία εναντίον Γερμανίας (Τέλη 19ου αιώνα).

9.Κίνα και Ρωσία εναντίον Ιαπωνίας (Τέλη 19ου έως αρχές 20ού αιώνα).

10.Ηνωμένο Βασίλειο (με συμμάχους) εναντίον Γερμανίας (Αρχές 20ού αιώνα).

11.Σοβιετική Ένωση και Δυτικοί Σύμμαχοι εναντίον Γερμανίας και Ιαπωνίας (Μέσα 20ού αιώνα).

12.ΗΠΑ εναντίον Ιαπωνίας (Μέσα 20ού αιώνα).

Τις 4 περιπτώσεις στις οποίες σύμφωνα με τον Άλισον αποφεύχθηκε ο πόλεμος αλλά και την αμείλικτη σημερινή πραγματικότητα των ανταγωνισμών για την πρωτοκαθεδρία στο παγκόσμιο σύστημα θα αναλύσουμε την επόμενη εβδομάδα.

Η Ιστορία προειδοποιεί για τον μεγαλύτερο κίνδυνο: όχι έναν πόλεμο που κάποιος επιλέγει, αλλά εκείνον στον οποίο οι αντίπαλοι παρασύρονται

Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr

Πριν από 2.500 χρόνια ήταν η ανερχόμενη Αθήνα και η κυρίαρχη Σπάρτη. Σήμερα είναι η Κίνα και οι ΗΠΑ. Ο Σι Τζινπίνγκ δηλώνει ότι η σύγκρουση δεν είναι αναπόφευκτη.

Η Ιστορία όμως προειδοποιεί για τον μεγαλύτερο κίνδυνο: όχι έναν πόλεμο που κάποιος επιλέγει, αλλά εκείνον στον οποίο οι αντίπαλοι παρασύρονται.

Ανάμεσα στις προσεκτικά διατυπωμένες δηλώσεις, τις φιλοφρονήσεις και τις εκκλήσεις για συνεργασία που συνόδευσαν την επίσκεψη του Σι Τζινπίνγκ στην Ουάσιγκτον, αυτή ίσως ήταν η φράση με το μεγαλύτερο βάρος.

Γιατί ο Κινέζος πρόεδρος δεν μιλούσε απλώς για δασμούς, σπάνιες γαίες, τεχνητή νοημοσύνη ή ακόμη και για την Ταϊβάν. Έθετε στον Ντόναλντ Τραμπ το θεμελιώδες ερώτημα που βρίσκεται πίσω από σχεδόν κάθε αντιπαράθεση Ουάσιγκτον και Πεκίνου:

Μπορεί μια ανερχόμενη υπερδύναμη να συνυπάρξει με την κυρίαρχη δύναμη του διεθνούς συστήματος χωρίς η μεταξύ τους αντιπαλότητα να καταλήξει σε πόλεμο;

Το ερώτημα είναι σύγχρονο. Η προειδοποίηση όμως έρχεται από την Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ.

Τι πραγματικά είπε ο Θουκυδίδης

Ο όρος «παγίδα του Θουκυδίδη» δεν ανήκει στον ίδιο τον αρχαίο ιστορικό. Καθιερώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2010 από τον καθηγητή του Harvard Γκράχαμ Άλισον, ο οποίος χρησιμοποίησε μία από τις διασημότερες παρατηρήσεις της «Ιστορίας του Πελοποννησιακού Πολέμου» για να περιγράψει ένα επαναλαμβανόμενο πρόβλημα των διεθνών σχέσεων.

Ο Θουκυδίδης έγραψε ότι η πραγματική αιτία του πολέμου ήταν «η άνοδος της δύναμης των Αθηνών και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη».

Σε αυτή τη μικρή φράση βρίσκεται όλη η λογική της «παγίδας».

Δεν απαιτείται η μία δύναμη να επιθυμεί εξαρχής την καταστροφή της άλλης. Αρκεί η ισορροπία ισχύος να μεταβάλλεται τόσο γρήγορα ώστε η άνοδος της μίας να γεννά φόβο στην άλλη. Ο φόβος οδηγεί σε καχυποψία, η καχυποψία σε εξοπλισμούς και συμμαχίες, αυτά με τη σειρά τους ενισχύουν τον φόβο του αντιπάλου και κάποια στιγμή ακόμη και μια σχετικά περιορισμένη κρίση μπορεί να γίνει ο σπινθήρας.

Αθήνα και Σπάρτη δεν οδηγήθηκαν στον Πελοποννησιακό Πόλεμο εν μία νυκτί. Προηγήθηκαν χρόνια αυξανόμενης δυσπιστίας, ανταγωνιστικών συμμαχιών και συγκρούσεων συμφερόντων.

Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Κίνα τόσο ελκυστική – αλλά και τόσο επικίνδυνη.

Από την Αθήνα και τη Σπάρτη στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο

Όταν ο Άλισον εξέτασε τις μεγάλες μεταβολές ισχύος των τελευταίων πέντε αιώνων, κατέγραψε 16 περιπτώσεις στις οποίες μια ανερχόμενη δύναμη απείλησε να εκτοπίσει μια κυρίαρχη. Στη δική του ταξινόμηση, οι 12 κατέληξαν σε πόλεμο.

Η μεθοδολογία και ακόμη και η επιλογή ορισμένων από αυτές τις περιπτώσεις έχουν αμφισβητηθεί από άλλους ιστορικούς και πολιτικούς επιστήμονες. Η αναλογία επομένως δεν αποτελεί ιστορικό νόμο ούτε μαθηματική πρόβλεψη.

Περιγράφει όμως ένα υπαρκτό δίλημμα. Και δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει σήμερα πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα από τη σχέση ΗΠΑ–Κίνας.

Η Κίνα δεν είναι πλέον απλώς η μεγάλη αναδυόμενη οικονομία των αρχών του αιώνα. Είναι παγκόσμια βιομηχανική δύναμη και κινεζικές επιχειρήσεις πρωταγωνιστούν από τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τις μπαταρίες και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έως τα drones, τις τηλεπικοινωνίες, τη ρομποτική και ολοένα περισσότερο την τεχνητή νοημοσύνη.

Παράλληλα, το Πεκίνο ελέγχει κρίσιμους κρίκους παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων και διαθέτει σημαντική επιρροή στην αγορά σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών.

Οι ΗΠΑ, από την άλλη πλευρά, εξακολουθούν να διαθέτουν πλεονεκτήματα τεράστιας κλίμακας: στρατιωτική ισχύ, παγκόσμιες συμμαχίες, κεφαλαιαγορές, κορυφαία πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, προηγμένους ημιαγωγούς και πρωταγωνιστικό ρόλο στην αιχμή της AI.

Δεν έχουμε λοιπόν μια απλή διαδοχή μιας υπερδύναμης από μία άλλη.

Έχουμε δύο γίγαντες με διαφορετικές πηγές ισχύος, οι οποίοι είναι ταυτόχρονα ανταγωνιστές και βαθιά αλληλεξαρτώμενοι.

«Μπορούμε να την αποφύγει»

Εδώ αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον η επιλογή των λέξεων του Σι.

Στη συνάντησή του με τον Τραμπ τον περασμένο Μάιο, ο Κινέζος πρόεδρος είχε θέσει ουσιαστικά το ερώτημα εάν οι δύο χώρες μπορούν να αποφύγουν την παγίδα.

Στην Ουάσιγκτον πήγε ένα βήμα παραπέρα: «Η παγίδα του Θουκυδίδη μπορεί να ξεπεραστεί».

Και περιέγραψε τον ανταγωνισμό που επιθυμεί ως «μια κούρσα στην οποία ο ένας προσπαθεί να φτάσει τον άλλο» και όχι ως «πάλη στην οποία ο ένας πρέπει να νικήσει και ο άλλος να χάσει».

Δεν είναι η πρώτη φορά που επικαλείται τον Θουκυδίδη. Το κάνει εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Ήδη από το 2014 υποστήριζε ότι οι μεγάλες δυνάμεις πρέπει να συνεργαστούν για να αποφύγουν τις καταστροφικές εντάσεις που γεννά η άνοδος μιας νέας δύναμης.

Η επιμονή αυτή εξυπηρετεί ταυτόχρονα και μια κινεζική στρατηγική αφήγηση: το Πεκίνο παρουσιάζει τον εαυτό του ως ισότιμο συνομιλητή της Ουάσιγκτον και την άνοδό του ως πραγματικότητα την οποία οι ΗΠΑ πρέπει να αποδεχθούν χωρίς να επιχειρούν να την ανακόψουν.

Για την Ουάσιγκτον, όμως, το ερώτημα τίθεται διαφορετικά: πώς μπορεί να διαχειριστεί την αυξανόμενη κινεζική ισχύ χωρίς να εγκαταλείψει τα δικά της συμφέροντα, τις συμμαχίες της και τη θέση της στον Ινδοειρηνικό.

Και εκεί αρχίζουν τα δύσκολα.

Ταϊβάν: Ο πιο επικίνδυνος σπινθήρας

Εάν υπάρχει ένα σημείο στο οποίο η «παγίδα του Θουκυδίδη» παύει να αποτελεί ακαδημαϊκή συζήτηση και αποκτά στρατιωτική διάσταση, αυτό είναι η Ταϊβάν.

Για το Πεκίνο αποτελεί κόκκινη γραμμή. Για τις ΗΠΑ βρίσκεται στο επίκεντρο μιας εξαιρετικά περίπλοκης στρατηγικής ισορροπίας δεκαετιών.

Στην Ουάσιγκτον ο Σι ζήτησε από τις ΗΠΑ να αντιταχθούν στην ανεξαρτησία της Ταϊβάν. Ο Τραμπ δεν τοποθετήθηκε δημόσια επί του ζητήματος στο πλαίσιο της συνόδου, ενώ νωρίτερα μέσα στον μήνα η κυβέρνησή του είχε εγκρίνει μεγάλο πακέτο πώλησης όπλων προς την Ταϊβάν.

Αυτό είναι ακριβώς το είδος του πεδίου στο οποίο ένας λανθασμένος υπολογισμός αποκτά τεράστια σημασία.

Μια στρατιωτική άσκηση που ερμηνεύεται ως προετοιμασία επίθεσης. Ένα επεισόδιο στη θάλασσα ή στον αέρα. Μια πολιτική δήλωση στην Ταϊπέι. Μια αμερικανική κίνηση που το Πεκίνο θεωρεί υπέρβαση μιας κόκκινης γραμμής.

Οι μεγάλοι πόλεμοι δεν αρχίζουν πάντοτε επειδή κάποιος αποφάσισε ότι θέλει έναν μεγάλο πόλεμο.

AI, chips και σπάνιες γαίες: Ο πόλεμος χωρίς όπλα

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη σύγκρουση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Δεν διεξάγεται με πυραύλους αλλά με ημιαγωγούς, αλγορίθμους, εξαγωγικούς περιορισμούς, κρίσιμα ορυκτά και βιομηχανική πολιτική.

Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται πλέον στην καρδιά του ανταγωνισμού. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να διατηρήσουν το τεχνολογικό τους προβάδισμα. Η Κίνα επενδύει τεράστιους πόρους ώστε να μειώσει την εξάρτησή της από δυτικές τεχνολογίες και ταυτόχρονα χρησιμοποιεί το δικό της πλεονέκτημα σε κρίσιμες πρώτες ύλες και εφοδιαστικές αλυσίδες.

Το παράδοξο είναι ότι η AI μπορεί ταυτόχρονα να αποτελέσει πεδίο σκληρού ανταγωνισμού και ένα από τα λίγα πεδία αναγκαστικής συνεργασίας.

Ο Σι μίλησε στην Ουάσιγκτον για τεχνητή νοημοσύνη «υπό ανθρώπινο έλεγχο» και για ευθύνη των δύο χωρών να τη διαχειριστούν προς όφελος της ανθρωπότητας.

Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα κρύβεται ένα πραγματικό κοινό συμφέρον: ορισμένοι κίνδυνοι από ισχυρά συστήματα AI, κυβερνοεπιθέσεις ή αυτόνομα οπλικά συστήματα δεν γνωρίζουν σύνορα.

Ακόμη και μέσα στον ανταγωνισμό, επομένως, χρειάζονται κανόνες.

Το πραγματικό μάθημα του Ψυχρού Πολέμου

Υπάρχει άλλωστε ένα ιστορικό προηγούμενο που δείχνει ότι η σκληρή αντιπαλότητα δύο υπερδυνάμεων δεν οδηγεί υποχρεωτικά σε άμεσο πόλεμο μεταξύ τους.

Οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση έφτασαν επανειλημμένα επικίνδυνα κοντά στη σύγκρουση. Πολέμησαν μέσω τρίτων, εξοπλίστηκαν μέχρι τα όρια της αμοιβαίας καταστροφής και βρέθηκαν στην Κρίση των Πυραύλων της Κούβας αντιμέτωπες με την πιθανότητα πυρηνικού πολέμου.

Κι όμως δεν πολέμησαν απευθείας. Σημαντικό μέρος αυτής της ισορροπίας βασίστηκε τελικά σε κάτι πολύ λιγότερο θεαματικό από τις συνόδους κορυφής: μηχανισμούς επικοινωνίας, κανόνες, συμφωνίες ελέγχου εξοπλισμών και τη σταδιακή κατανόηση των κόκκινων γραμμών του αντιπάλου.

Γι’ αυτό ίσως μία από τις ουσιαστικότερες προτάσεις του Σι στην Ουάσιγκτον ήταν και η λιγότερο εντυπωσιακή: συχνότερη επικοινωνία μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων και ισχυρότεροι μηχανισμοί πρόληψης κρίσεων.

Η Ιστορία δεν είναι πεπρωμένο

Υπάρχει τέλος ένα πρόβλημα με την ίδια την έκφραση «παγίδα του Θουκυδίδη».

Μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι ΗΠΑ και Κίνα βρίσκονται πάνω σε ράγες που οδηγούν αναπόφευκτα στη σύγκρουση. Δεν βρίσκονται.

Ακόμη και στη μελέτη του Άλισον υπάρχουν μεταβάσεις ισχύος που δεν κατέληξαν σε πόλεμο. Η άνοδος των ΗΠΑ απέναντι στη Βρετανία αποτελεί το γνωστότερο παράδειγμα. Ούτε ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Σοβιετικής Ένωσης εξελίχθηκε σε απευθείας πολεμική αναμέτρηση των δύο υπερδυνάμεων.

Και ο κόσμος του 21ου αιώνα διαφέρει ριζικά από εκείνον της Αθήνας και της Σπάρτης.

Υπάρχουν πυρηνικά όπλα. Παγκόσμιες αγορές. Εφοδιαστικές αλυσίδες που συνδέουν τους αντιπάλους. Πολυεθνικές επιχειρήσεις με συμφέροντα και στις δύο πλευρές του Ειρηνικού. Και μια οικονομική αλληλεξάρτηση που σημαίνει ότι μια πραγματική σύγκρουση ΗΠΑ–Κίνας δύσκολα θα μπορούσε να έχει έναν καθαρό «νικητή».

Αυτό δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο. Αλλά αλλάζει το ερώτημα. Το κρίσιμο τεστ μετά την Ουάσιγκτον δεν είναι εάν Τραμπ και Σι μπορούν να ανταλλάσσουν θερμά λόγια ή εάν μια εμπορική εκεχειρία μπορεί να παραταθεί για ακόμη δύο μήνες. Είναι εάν οι δύο χώρες μπορούν να δημιουργήσουν αρκετές δικλίδες ασφαλείας ώστε η αναπόφευκτη αντιπαλότητά τους να μη μετατραπεί σε ανεξέλεγκτη σύγκρουση.

Γιατί ίσως αυτό είναι και το πιο ουσιαστικό μάθημα του Θουκυδίδη. Η Αθήνα και η Σπάρτη δεν καταστράφηκαν επειδή υπήρχε κάποιος μεταφυσικός νόμος που απαιτούσε να πολεμήσουν. Καταστράφηκαν μέσα σε ένα σύστημα φόβου, καχυποψίας, συμμαχιών και λανθασμένων υπολογισμών που περιόριζε σταδιακά τις επιλογές τους.

Δυόμισι χιλιάδες χρόνια αργότερα, Ουάσιγκτον και Πεκίνο έχουν ένα πλεονέκτημα που εκείνες δεν είχαν: γνωρίζουν ήδη την Ιστορία.

Πηγή: naftemporiki.gr

Ο αμερικανικός στρατός έφτασε πολύ κοντά στο σημείο να κάνει νηοψία σε ένα κινεζικό πλοίο στη Μέση Ανατολή, νωρίτερα αυτή τη χρονιά, βασιζόμενος σε μια λανθασμένη έκθεση των υπηρεσιών πληροφοριών, που είχε συνταχθεί με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης, μετέδωσε σήμερα το τηλεοπτικό δίκτυο CNN.

Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών υποστήριζαν ότι το πλοίο μετέφερε εξαρτήματα που σχετίζονταν με πυρηνικά όπλα και λόγω αυτού του ισχυρισμού οι αμερικανικές δυνάμεις ετοιμάστηκαν να το αναχαιτίσουν.

Το CNN επικαλείται στο ρεπορτάζ του τέσσερις ανώνυμες πηγές.

Η επιχείρηση ακυρώθηκε αφού διαπιστώθηκε ότι ένα chatbot Τεχνητής Νοημοσύνης, που χρησιμοποιούσε ένας αναλυτής, έκανε λανθασμένη αναγνώριση του φορτίου του πλοίου.

Μία από τις πηγές του καναλιού είπε ότι η έκθεση των υπηρεσιών πληροφοριών ήταν «εντελώς λανθασμένη» αλλά «κόντεψε να προκαλέσει πόλεμο».

Το CNN δεν διευκρίνισε τι μετέφερε το πλοίο, ούτε ποιος ήταν ο προορισμός του.

Ο αμερικανικός στρατός δεν απάντησε σε ένα ερώτημα του Γαλλικού Πρακτορείου για το θέμα αυτό.

Η πληροφορία του CNN έρχεται σε μια περίοδο που πολλαπλασιάζονται οι προειδοποιήσεις για τους κινδύνους που σχετίζονται με την ΤΝ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και πολλοί Ρεπουμπλικάνοι επαναλαμβάνουν ωστόσο ότι δεν επιθυμούν τη ρύθμιση του τομέα, επισήμως για να μην αποκτήσει το πάνω χέρι η Κίνα.

Πηγή: militaire.gr

Αθανάσιος Πλατιάς*

Η φύση της διεθνούς πολιτικής και του πολέμου δεν άλλαξαν, ούτε εξαφανίστηκαν οι παραδοσιακοί μηχανισμοί της ισχύος και της εξισορρόπησης. Αυτό που άλλαξε είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν

Ο όρος «πολυκρίση» χρησιμοποιήθηκε τα τελευταία χρόνια για να περιγράψει τη συνύπαρξη πολλών κρίσεων που αλληλεπιδρούν και ενισχύουν η μία την άλλη. Το πρόβλημα σήμερα είναι βαθύτερο. Οι κρίσεις δεν είναι πλέον παρεκκλίσεις από την κανονικότητα. Είναι η νέα κανονικότητα. Ο πλανήτης έχει εισέλθει σε μια περίοδο διαρκούς και επιταχυνόμενης γεωπολιτικής και γεωοικονομικής αστάθειας.

Οι εκδηλώσεις αυτού του φαινομένου είναι ήδη ορατές. Ο πόλεμος στην Ουκρανία βρίσκεται στο πέμπτο έτος του χωρίς ορατή διέξοδο. Οχι μόνο δεν βρισκόμαστε κοντά στο τέλος του πολέμου, αλλά αντίθετα αυξάνονται οι ενδείξεις γεωγραφικής και λειτουργικής κλιμάκωσής του. Η Ουκρανία κλιμακώνει πλήττοντας σε μεγάλο γεωγραφικό βάθος ενεργειακές, βιομηχανικές και στρατιωτικές υποδομές της Ρωσίας. Η Μόσχα, από την πλευρά της, κλιμακώνει εντατικοποιώντας τις επιθέσεις εναντίον της Ουκρανίας, χωρίς όμως να μπορεί να επιτύχει αποφασιστικό πολιτικό αποτέλεσμα.

Το πρόβλημα για τη Ρωσία είναι ότι το «στρατηγικό βάθος» της Ουκρανίας δεν βρίσκεται στο ουκρανικό έδαφος. Βρίσκεται στην Ευρώπη, η οποία παρέχει όπλα, οικονομικούς πόρους, πληροφορίες και διπλωματική υποστήριξη. Αυτό δημιουργεί ισχυρό κίνητρο στη Μόσχα να διευρύνει το γεωγραφικό πεδίο της αναμέτρησης, αυξάνοντας το κόστος για τις χώρες που στηρίζουν το Κίεβο, χωρίς ταυτόχρονα να περάσει το κατώφλι της στρατιωτικής σύγκρουσης με χώρες του ΝΑΤΟ. Κάτι τέτοιο θα δοκίμαζε μεν τη συνοχή της Ατλαντικής Συμμαχίας αλλά θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Ετσι βλέπουμε επιθέσεις στους κόμβους διοικητικής υποστήριξης που συνδέουν την Ουκρανία με ευρωπαϊκές χώρες (όπως πρόσφατα στα σύνορα Ουκρανίας – Ρουμανίας), υβριδικές επιθέσεις, κυβερνοεπιθέσεις και προσπάθειες διατάραξης μεταφορικών και επικοινωνιακών δραστηριοτήτων. Ταυτόχρονα η Μόσχα μεταφέρει τεχνογνωσία παραγωγής υπερηχητικών πυραύλων στο Ιράν για να αυξήσει το κόστος στις ΗΠΑ. Τέλος, αναζητεί τρόπους να στείλει το ηχηρό μήνυμα (signaling) ότι είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα. Ολα αυτά προοιωνίζονται περαιτέρω κλιμάκωση.

Κλιμάκωση έχουμε και στον Περσικό Κόλπο. Ο εξάμηνος πόλεμος έχει ήδη περιορίσει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, έχει επηρεάσει τις θαλάσσιες μεταφορές στην Ερυθρά Θάλασσα και έχει αναδιατάξει τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές. Ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν δείχνει πώς μια περιφερειακή σύγκρουση μπορεί εύκολα να επεκταθεί γεωγραφικά και να αποκτήσει παγκόσμιες διαστάσεις.

Τα παραπάνω δεν αποτελούν μια σειρά άσχετων γεγονότων. Πίσω τους βρίσκονται βαθύτερες μεταβολές στη δομή και τη λειτουργία του διεθνούς συστήματος.

Η πρώτη είναι η διάχυση και ανακατανομή της ισχύος. Η συγκέντρωση ισχύος στα χέρια των ΗΠΑ μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Η άνοδος της κινεζικής ισχύος αποτελεί τη σημαντικότερη έκφραση αυτής της μεταβολής και έχει οδηγήσει σε έναν νέο, σφοδρό γεωπολιτικό και γεωοικονομικό ανταγωνισμό. Το πεδίο αυτού του ανταγωνισμού βρίσκεται στην περιφέρεια της Ευρασίας (Rimland): από τη Βαλτική και τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο, την Ερυθρά Θάλασσα, τον Περσικό Κόλπο και τις θάλασσες της Ανατολικής Ασίας. Ολες οι θαλάσσιες περιοχές γύρω από την Ευρασία «έχουν πάρει φωτιά». [iEpikaira: Περισσότερα ΕΔΩ και ΕΔΩ και ΕΔΩ!] Ταυτόχρονα, ισχύς διαχέεται προς μεσαίες δυνάμεις όπως η Ινδία, η Τουρκία, η Ινδονησία και η Βραζιλία, αλλά και προς μικρότερους κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες. Εδώ η γεωπολιτική μεταβολή συναντά την τεχνολογική. Drones, εμπορικοί δορυφόροι, φτηνοί αισθητήρες, όπλα εξαιρετικής ακριβείας στόχευσης και τεχνητή νοημοσύνη έχουν μειώσει το κόστος απόκτησης σημαντικών στρατιωτικών δυνατοτήτων.

Αυτό δεν σημαίνει εξίσωση ισχύος. Οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία εξακολουθούν να διαθέτουν πολύ μεγαλύτερη συνολική ισχύ από τους υπόλοιπους δρώντες. Η τεχνολογική διάχυση όμως επιτρέπει σε έναν ασθενέστερο δρώντα να επιβάλλει δυσανάλογο κόστος σε έναν ισχυρότερο. Οι Χούθι δεν χρειάζεται να ελέγχουν την Ερυθρά Θάλασσα για να διαταράξουν τη ναυσιπλοΐα. Αρκεί να αυξήσουν το ρίσκο διέλευσης. Το ίδιο ισχύει και για το Ιράν: δεν χρειάζεται να κυριαρχεί στον Περσικό Κόλπο για να αυξήσει το κόστος και το ρίσκο διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ. Η Ουκρανία δεν χρειάζεται να αποκτήσει αεροπορική υπεροχή για να πλήττει κρίσιμες ρωσικές υποδομές σε μεγάλο γεωγραφικό βάθος.

Αλλάζει ταυτόχρονα και η οικονομία του πολέμου. Φτηνά drones αναγκάζουν αμυνόμενους να χρησιμοποιούν πανάκριβα συστήματα προστασίας. Οπλα εξαιρετικής ακριβείας στόχευσης μπορούν πλέον να παραχθούν σε μεγάλους αριθμούς, να δημιουργήσουν κορεσμό στις αντίπαλες άμυνες και να εξαντλήσουν τα αποθέματα κάθε αμυνόμενου. Η τεχνητή νοημοσύνη προσθέτει μια ακόμη διάσταση: επιτρέπει την ενοποίηση αισθητήρων, πληροφοριών, επικοινωνιών, διαδικασιών επιλογής στόχων και οπλικών συστημάτων. Ο ανταγωνισμός δεν διεξάγεται πλέον ανάμεσα σε μεμονωμένα οπλικά συστήματα αλλά ανάμεσα σε ολόκληρες στρατιωτικές αρχιτεκτονικές: ποιος συλλέγει καλύτερα πληροφορίες, ποιος τις επεξεργάζεται ταχύτερα και ποιος τις αξιοποιεί αποτελεσματικότερα.

Η δεύτερη βαθιά μεταβολή αφορά την ίδια τη διεθνή τάξη. Οι ΗΠΑ λειτούργησαν επί δεκαετίες ως ο βασικός πυλώνας της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Σήμερα, όμως, δεν μπορούν να υποστηρίξουν τις δεσμεύσεις που συσσώρευσαν στην περίοδο της ηγεμονίας τους. Δεν επαρκούν οι διαθέσιμοι πόροι για να υποστηρίξουν ταυτόχρονα συμμαχίες στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και στην Ασία. Για αυτό προσπαθούν να απεγκλωβιστούν από τις δεσμεύσεις τους στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή ώστε να επικεντρωθούν στην Ανατολική Ασία όπου βρίσκεται ο κύριος ανταγωνιστής τους, η Κίνα. [iEpikaira: Περισσότερα ΕΔΩ!]

Ο πόλεμος στον Κόλπο κατέστησε ορατούς τους αμερικανικούς περιορισμούς σε αποθέματα πυρομαχικών, οπλικών συστημάτων, διαθεσιμότητας στρατιωτικών δυνάμεων και γενικότερα δυνατότητας ταυτόχρονης παρουσίας σε πολλά μέτωπα. Για να συγκεντρώσουν δυνάμεις στον Κόλπο, έπρεπε να τις αποσύρουν από το κύριο μέτωπο, την Ανατολική Ασία.

Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον αμφισβητεί πλευρές της μεταπολεμικής τάξης που η ίδια οικοδόμησε. Οι ιμπεριαλιστικές πολιτικές της στη Βενεζουέλα, ο εμπορικός πόλεμος κατά του Καναδά και οι απειλές για κατάληψη της Γροιλανδίας ενισχύουν την αβεβαιότητα για τον χαρακτήρα της αμερικανικής ισχύος. Οι ΗΠΑ έχουν πλέον μετατραπεί σε πηγή αστάθειας στο διεθνές σύστημα και συμπεριφέρονται στους συμμάχους τους ως να ήταν δορυφόροι. Ετσι δεν πρέπει να αιφνιδιάζει κανένα ότι οι σύμμαχοί τους αντιδρούν αναζητώντας εναλλακτικές διευθετήσεις ασφαλείας. Η Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν μπορεί να διαβαστεί μέσα από αυτό το πρίσμα. Η ίδια λογική εξηγεί τη συζήτηση για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και την αναζήτησή πυρηνικών επιλογών από Νότια Κορέα, Ιαπωνία και Πολωνία. Η αβεβαιότητα για την αξιοπιστία των συμμαχιών ενισχύει τη λογική της αυτοβοήθειας.

Η τρίτη μεταβολή είναι η εργαλειοποίηση της οικονομικής αλληλεξάρτησης. Η παγκοσμιοποίηση αναπτύχθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η λογική της οικονομικής αποτελεσματικότητας υπερίσχυε της γεωπολιτικής λογικής. Αυτό άλλαξε με την άνοδο της Κίνας και την επιστροφή του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων. Η διασύνδεση των οικονομιών μετατράπηκε έτσι σε πεδίο αντιπαράθεσης. Χρηματοπιστωτικά δίκτυα, τεχνολογία, σπάνιες γαίες, ενέργεια, λιμάνια, ναυτιλία, θαλάσσιες διαδρομές και εφοδιαστικές αλυσίδες αποτελούν πλέον εργαλεία γεωοικονομικού πολέμου. Οι ΗΠΑ οπλοποιούν την κυριαρχία τους στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, στην τεχνολογία και στην ενέργεια. Η Κίνα με τη σειρά της οπλοποιεί τη βιομηχανική της παραγωγή, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τις σπάνιες γαίες.

Η φύση της διεθνούς πολιτικής και του πολέμου δεν άλλαξαν, ούτε εξαφανίστηκαν οι παραδοσιακοί μηχανισμοί της ισχύος και της εξισορρόπησης. Αυτό που άλλαξε είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν. Η διάχυση της ισχύος, η τεχνολογική επανάσταση, η εργαλειοποίηση της αλληλεξάρτησης και η μειωμένη ικανότητα της ηγεμονικής δύναμης να οργανώνει μόνη της τη διεθνή τάξη δημιουργούν πολλαπλά σημεία τριβής, περισσότερους δρώντες ικανούς να προκαλέσουν αναταραχή και περισσότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων μια τοπική κρίση μπορεί να μεταδοθεί σε όλον τον πλανήτη.

Αυτός είναι ο λόγος που η πολυκρίση έχει μετατραπεί σε μόνιμη κρίση.

*Ομότιμος καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων. tovima.gr

Η 18η Σύνοδος Κορυφής των BRICS, η οποία ολοκληρώθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2026 στο Νέο Δελχί της Ινδίας, πραγματοποιήθηκε σε μια από τις πλέον ταραχώδεις και μεταβατικές περιόδους της σύγχρονης παγκόσμιας ιστορίας. Με το παγκόσμιο σύστημα να δοκιμάζεται από ραγδαία κλιμακούμενες στρατιωτικές συγκρούσεις, διευρυνόμενες οικονομικές ανισότητες και ακραίο τεχνολογικό ανταγωνισμό, η Σύνοδος αποτέλεσε ορόσημο. Υπό την ινδική προεδρία, η οποία επικεντρώθηκε στο τετράπτυχο «Ανθεκτικότητα, Καινοτομία, Συνεργασία και Βιωσιμότητα», οι ηγέτες κλήθηκαν να αποδείξουν ότι η πρόσφατη διεύρυνση της ομάδας δεν έχει αλλοιώσει τη δυνατότητά της να διαμορφώνει κοινές θέσεις, παρά τους υφιστάμενους περιορισμούς.

Γεώργιος Κουτσούμης, Αναλυτής Μέσης Ανατολής

Η ταχεία αναδιάταξη των συμμαχιών στη Μέση Ανατολή φέρνει την Αίγυπτο στο επίκεντρο του ελληνικού στρατηγικού ενδιαφέροντος. Το Κάιρο επιχειρεί να διατηρήσει την αυτονομία των κινήσεών του, παραμένοντας εκτός της «Συμφωνίας της Μέκκας», ενώ ταυτόχρονα εμβαθύνει την εξομάλυνση των σχέσεών του με την Τουρκία και διατηρεί ανοικτούς διαύλους με τη Σαουδική Αραβία, το Ισραήλ και το Ιράν. Για την Αθήνα, η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία υπό το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής επαναπροσέγγισης Τουρκίας-Ισραήλ, ιδιαίτερα σε μια μετα-Νετανιάχου περίοδο.

Ο ρόλος του εμπορικού λιμανιού του Πειραιά δεν αφορά το... μέλλον - Είναι ήδη βασικός κόμβος της κινεζικής Πρωτοβουλίας «Ζώνη και Δρόμος» και μέρος υφιστάμενων εμπορικών ροών Ασίας - Ευρώπης

Θα μπορούσε η Ελλάδα να θέσει σε κίνδυνο μια υφιστάμενη εμπορική θέση για έναν διάδρομο που παραμένει στα χαρτιά; Και πόσο ρεαλιστικό είναι να ανταλλάξει το υπαρκτό με μια αβέβαιη προοπτική; Τα ερωτήματα αυτά αφορούν τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC) και τον ρόλο του Πειραιά.

Του Εμμανουήλ Μπέζα*

Ο IMEC ανακοινώθηκε στη Σύνοδο του G20 στο Νέο Δελχί, το 2023, από την Ινδία, τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και Ευρωπαίους εταίρους, και θεωρήθηκε όχι μόνο γεωπολιτική κίνηση της ανερχόμενης Ινδίας, αλλά και μήνυμα προς το Πεκίνο για τις σχέσεις Ουάσινγκτον – Νέου Δελχί. Τρία χρόνια αργότερα, πολλά έχουν αλλάξει.

Οι πόλεμοι στη Γάζα και στο Ιράν έχουν αναδιαμορφώσει τη Μέση Ανατολή, Κίνα και Ινδία έχουν προχωρήσει σε επαναπροσέγγιση, ενώ η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται σε εμπορική αντιπαράθεση με το Νέο Δελχί. Η πρόοδος του IMEC παραμένει περιορισμένη. Μόνο που ο Πειραιάς δεν είναι μελλοντική υπόσχεση. Είναι ήδη βασικός κόμβος της κινεζικής Πρωτοβουλίας «Ζώνη και Δρόμος» (BRI) και μέρος υφιστάμενων εμπορικών ροών Ασίας – Ευρώπης.

Κλίμακα και εύρος

Οι θεμελιώδεις διαφορές μεταξύ BRI και IMEC αφορούν το επίπεδο ανάπτυξης, την κλίμακα και το εύρος τους. Η BRI αποτελεί εδραιωμένο παγκόσμιο οικονομικό πλαίσιο περίπου 150 χωρών, με τα αντίστοιχα δίκτυα υποδομών. Από το 2013 η κινεζική δραστηριοποίηση στις χώρες της έχει φθάσει περίπου το 1,4 τρισ. δολάρια – 561 δισ. σε επενδύσεις και 837 δισ. σε κατασκευαστικές συμβάσεις. Μόνο το 2025 έφθασε στο ρεκόρ των 213,5 δισ. δολαρίων.

Στην Ελλάδα, η σημαντικότερη παρουσία της BRI εντοπίζεται στο λιμάνι του Πειραιά. Η COSCO εισήλθε μέσω της παραχώρησης των προβλητών ΙΙ και ΙΙΙ το 2009 και το 2016 απέκτησε τον έλεγχο του ΟΛΠ. Η διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων αυξήθηκε από 880.000 TEU το 2010 σε 5,65 εκατ. το 2019, προτού υποχωρήσει. Η επένδυση διεύρυνε τις λιμενικές υποδομές, εξασφάλισε περισσότερες από 3.000 άμεσες θέσεις εργασίας, σύμφωνα με τον ΟΛΠ, και υποστήριξε χιλιάδες ακόμα, συμβάλλοντας στην ανάδειξη του Πειραιά σε σημαντικό μεσογειακό κόμβο μεταφόρτωσης.

Ο IMEC βρίσκεται σε εντελώς διαφορετικό στάδιο. Υποδομές που θα μπορούσε να αξιοποιήσει υπάρχουν, αλλά ο διάδρομος δεν λειτουργεί ως ενιαία εμπορική διαδρομή. Κρίσιμες σιδηροδρομικές και διασυνοριακές συνδέσεις παραμένουν ημιτελείς, ενώ απουσιάζει κοινό πλαίσιο χρηματοδότησης, τελωνειακών διαδικασιών και λειτουργίας. Επιμέρους τμήματα υπάρχουν· ο διάδρομος όμως όχι.

Οι πρωτοβουλίες διαφέρουν, επίσης, ως προς την κλίμακα και το εύρος. Η BRI είναι ένα παγκόσμιο, πολυεπίπεδο πλαίσιο χερσαίων και θαλάσσιων διαδρόμων, ενεργειακών δικτύων, τηλεπικοινωνιών, ψηφιακών υποδομών και τεχνολογιών όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο IMEC είναι πολύ πιο περιορισμένος: ένας σχεδιαζόμενος διαπεριφερειακός διάδρομος που συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω του Κόλπου και της ανατολικής Μεσογείου, προβλέποντας ενεργειακές και ψηφιακές διασυνδέσεις. Η BRI αντιπροσωπεύει, επομένως, μια υφιστάμενη οικονομική και εφοδιαστική παρουσία στην Ελλάδα· ο IMEC, έναν πιθανό μελλοντικό διάδρομο.

Εμπόριο και χρηματοδότηση

Οι υποδομές από μόνες τους δεν αρκούν για την επιτυχία ενός εμπορικού διαδρόμου. Ποια φορτία θα τον καταστήσουν εμπορικά βιώσιμο και ποιος θα τον χρηματοδοτήσει; Για να απαντηθούν, πρέπει να συγκριθούν οι οικονομίες στον πυρήνα των δύο πρωτοβουλιών, η Κίνα για την BRI και η Ινδία για τον IMEC, η εμπορική, δηλαδή, μεταποιητική και χρηματοδοτική τους ισχύς.

Οσον αφορά το πρώτο ζήτημα, καθώς η Ευρώπη αποτελεί την αγορά προορισμού των ροών που εξετάζονται, το εμπόριο με την Ε.Ε. δείχνει το μέγεθος των φορτίων που μπορούν να τροφοδοτήσουν τους δύο διαδρόμους. Το 2025, το εμπόριο αγαθών Ε.Ε. – Κίνας ανήλθε σε 759 δισ. ευρώ, έναντι 118 δισ. ευρώ του εμπορίου Ε.Ε. – Ινδίας. Οι εισαγωγές της Ε.Ε. από την Κίνα έφθασαν τα 559 δισ. ευρώ, έναντι 70 δισ. ευρώ από την Ινδία.

Πίσω από τη διαφορά στους εμπορικούς όγκους βρίσκεται η μεταποιητική ισχύς των δύο χωρών. Σχεδόν το σύνολο των εισαγωγών της Ε.Ε. από την Κίνα αφορά μεταποιημένα προϊόντα, κυρίως ηλεκτρολογικό εξοπλισμό, μηχανήματα και οχήματα. Η Ινδία αναπτύσσεται γρήγορα, αλλά δεν παράγει ακόμη συγκρίσιμους όγκους.

Αυτό δεν αποκλείει την εμπορική βιωσιμότητα του IMEC. Δεν χρειάζονται κινεζικοί όγκοι· χρειάζονται αρκετά φορτία, ιδίως υψηλής αξίας ή ευαίσθητα στον χρόνο. Εκεί βρίσκεται το κρίσιμο τεστ. Τα ινδικά προϊόντα φθάνουν ήδη στην Ευρώπη μέσω Σουέζ. Για να αλλάξουν διαδρομή, ο IMEC πρέπει να προσφέρει σαφές πλεονέκτημα σε ταχύτητα, κόστος ή αξιοπιστία έναντι της υφιστάμενης διαδρομής μέσω Σουέζ.

Σε σχέση με το δεύτερο ζήτημα, η BRI έχει καταδείξει την ικανότητα της Κίνας να κινητοποιεί κρατικά υποστηριζόμενους φορείς και τεράστιους χρηματοδοτικούς πόρους για επενδύσεις και έργα υποδομής στο εξωτερικό. Ο IMEC δεν διαθέτει ακόμη ολοκληρωμένο χρηματοδοτικό πλαίσιο ούτε δεσμευτικές υποχρεώσεις για μεγάλο μέρος των απαιτούμενων υποδομών.

Το εμπόριο αγαθών Ε.Ε. – Ινδίας έχει αυξηθεί πάνω από 80% την τελευταία δεκαετία, ενώ η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου θα μπορούσε να επιταχύνει την τάση. Ωστόσο, η θεμελιώδης διαφορά παραμένει: ενώ η BRI μπορούσε εξαρχής να στηριχθεί στην εμπορική, μεταποιητική και χρηματοδοτική ισχύ της Κίνας, μεγάλο μέρος της οικονομικής λογικής του IMEC βασίζεται σε δυνατότητες που αναμένεται να αναπτύξει η Ινδία.

Η σημασία για την Ελλάδα

Ο IMEC δεν συνιστά από μόνος του θεμελιώδη μεταβολή της ισορροπίας ισχύος στη δυτική Ασία. Πρόκειται για φιλόδοξο εμπορικό και οικονομικό εγχείρημα με γεωπολιτικές προεκτάσεις, που σήμερα στερείται βασικών προϋποθέσεων για να καταστεί πλήρως λειτουργικό στο άμεσο μέλλον.

Η Ελλάδα δεν πρέπει να θέσει σε κίνδυνο την υφιστάμενη θέση της στην BRI για έναν διάδρομο που ακόμη δεν υπάρχει. Ο Πειραιάς είναι λειτουργικό λιμάνι, με σημαντικές επενδύσεις και ενταγμένο σε καθιερωμένες εμπορικές ροές Ασίας – Ευρώπης.

Δεν πρέπει, επίσης, να γυρίσει την πλάτη στον IMEC, ούτε στην αυξανόμενη οικονομική σημασία της Ινδίας. Καθώς διευρύνονται η μεταποιητική της ικανότητα και το εμπόριο με την Ευρώπη, ιδίως μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τη Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου Ε.Ε. – Ινδίας, η Ελλάδα πρέπει να διεκδικήσει ρόλο στην αναμενόμενη διεύρυνση του εμπορίου Ινδίας – Ευρώπης. Μπορεί να ενθαρρύνει ινδικές επενδύσεις στα logistics και τη συμμετοχή μέσω άλλων ελληνικών λιμένων και μεταφορικών κόμβων, χωρίς να μετατρέψει τον Πειραιά σε πεδίο γεωπολιτικής επιλογής μεταξύ Κίνας, Ινδίας και τρίτων.

*Μηχανικός ορυκτών πόρων, γεωπολιτικός αναλυτής dimokratia.gr

Η Κίνα διευρύνει σταδιακώς την παρουσία της στον Ειρηνικό μέσω «γκρίζων ζωνών» επιχειρήσεων, από ναυτικές περιπολίες μέχρι χαρτογραφήσεις βυθού, ενισχύοντας τον έλεγχο γύρω από την Ταιβάν και προκαλώντας ανησυχία σε ΗΠΑ και συμμάχους

Tης ΣΤΕΛΛΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ

Η Κίνα έχει εντείνει τις τελευταίες εβδομάδες μια σειρά από ναυτικές και παραστρατιωτικές κινήσεις στον δυτικό Ειρηνικό, τις οποίες αναλυτές περιγράφουν ως μέρος μιάς μακροχρονίου στρατηγικής «σαλαμοποιήσεως» – δηλαδή της σταδιακής αποσπάσεως ελέγχου σε αμφισβητούμενες θαλασσίες περιοχές μέσα από μικρά, σχεδόν αόρατα βήματα, που δεν φθάνουν το όριο μιάς ανοικτής συγκρούσεως.

Σε διάστημα ολίγων εβδομάδων, κινεζικά σκάφη έχουν πραγματοποιήσει «επιχειρήσεις επιβολής νόμου» σε αποστάσεις μεγαλύτερες από ποτέ από τις ακτές της χώρας, έχουν χαρτογραφήσει τον βυθό σε ευαισθήτους περιοχές και έχουν διεξαγάγει «επιστημονικές έρευνες» εντός αμφισβητουμένων λιμνοθαλασσών που ευρίσκονται εκατοντάδες μίλια από την ηπειρωτική Κίνα.

Συμφώνως με αναλυτές, οι κινήσεις αυτές δεν είναι τυχαίες, αλλά εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική επεκτάσεως της κινεζικής παρουσίας πέραν της αποκαλουμένης «Πρώτης Νησιωτικής Αλυσίδος», μιάς γεωστρατηγικής γραμμής που εκτείνεται από την Ιαπωνία έως τις Φιλιππίνες και θεωρείται κρίσιμο όριο επιρροής μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών στον Ειρηνικό.

Για πρώτη φορά, σκάφη της κινεζικής Υπηρεσίας Θαλασσίας Ασφαλείας (MSA), μιάς πολιτικής υπηρεσίας με αρμοδιότητες επιβολής νόμου στην θάλασσα, διέσχισαν τον Δίαυλο Μπάσι ανάμεσα στις Φιλιππίνες και την Ταιβάν και ήρχισαν επιχειρήσεις χαρτογραφήσεως ανατολικώς της Ταιβάν. Αναλυτές εκτιμούν ότι πρόκειται για την πρώτη καταγεγραμμένη παρουσία τέτοιων κινεζικών σκαφών ανατολικώς της Πρώτης Νησιωτικής Αλυσίδος.

«Η Κίνα ουσιαστικώς δηλώνει ότι έχει δικαιοδοσία και στην άλλη πλευρά της Πρώτης Νησιωτικής Αλυσίδος» ανέφερε στο CNBC ο Ραίη Πάουελ από το Πανεπιστήμιο Stanford, περιγράφοντας την κίνηση ως ιδιαιτέρως σημαντική για τη γεωστρατηγική ισορροπία στην περιοχή. Η κινεζική πλευρά, μέσω κρατικών μέσων ενημερώσεως, επαρουσίασε τις επιχειρήσεις αυτές ως «νόμιμο άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων», υποστηρίζοντας ότι αποτελούν απάντηση σε ξένες αμφισβητήσεις της κινεζικής παρουσίας στην περιοχή.

Η Ταιβάν παραμένει ο κεντρικός άξονας της κινεζικής στρατηγικής. Το Πεκίνο θεωρεί το νησί αποσχισθέν έδαφος και έχει δηλώσει επανειλημμένως ότι επιδιώκει την «επανένωση», χωρίς να αποκλείει την χρήση βίας. Οι πρόσφατοι κινήσεις των κινεζικών σκαφών ερμηνεύονται από αναλυτές ως προσπάθεια δημιουργίας μιάς «κανονικότητος επιτηρήσεως» γύρω από την Ταιβάν, όπου η κινεζική παρουσία εμφανίζεται ως διοικητική και όχι στρατιωτική απειλή.

Η χρήσις πολιτικών σκαφών, όπως αυτά της MSA, θεωρείται ιδιαιτέρως σημαντική, καθώς επιτρέπει στο Πεκίνο να λειτουργεί σε μια «γκρίζα ζώνη» μεταξύ ειρήνης και πολέμου. Τα σκάφη αυτά εκτελούν καθήκοντα επιβολής κανονισμών, περιβαλλοντικού ελέγχου και ναυτικής αστυνομεύσεως, αποφεύγοντας την στρατιωτική κλιμάκωση. Ωστόσο, συμφώνως με τον Πάουελ, αυτή η στρατηγική ενδέχεται να έχει πιο μακροπρόθεσμο στόχο: την σταδιακή μετατροπή των θαλασσίων ζωνών γύρω από την Ταιβάν σε περιοχές κινεζικής «κανονιστικής δικαιοδοσίας».

Η έννοια του «salami slicing» περιγράφει ακριβώς αυτήν την διαδικασία: μικρές, επαναλαμβανόμενες κινήσεις που κάθε μία ξεχωριστά δεν προκαλεί αντίδραση, αλλά στο σύνολό τους αλλάζουν σταδιακώς το status quo. Στην πράξη, αυτό σημαίνει περιπολίες, χαρτογραφήσεις, παρουσία ερευνητικών σκαφών και περιοδικές παρενοχλήσεις εμπορικών πλοίων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κινεζικά σκάφη έχουν εκπέμψει προειδοποιήσεις σε πλοία που κατευθύνονται προς την Ταιβάν, συμφώνως με τις τοπικές Αρχές. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι το επόμενο βήμα θα μπορούσε να είναι η επιβολή ελέγχου στην ναυσιπλοία, με την Κίνα να επιχειρεί να κατευθύνει ή να εμποδίζει πλοία, πριν φθάσουν στην Ταιβάν, δημιουργώντας μια de facto θαλασσία «ζώνη ελέγχου».

Οι κινήσεις αυτές δεν περιορίζονται μόνον στο σκέλος της Ταιβάν. Στο ευρύτερο πλαίσιο, Κίνα, Ιαπωνία και Φιλιππίνες εμπλέκονται σε μια σειρά από αλληλοεπικαλυπτόμενες θαλασσίες διεκδικήσεις. Η πρόσφατος δραστηριότης της Κίνας κοντά στο Σκάρμπορο Σολ, ένα αμφισβητούμενο νησιωτικό σύμπλεγμα εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης των Φιλιππίνων, έχει προκαλέσει εντόνους αντιδράσεις στην Μανίλα. Οι Φιλιππίνες και δυτικοί σύμμαχοι έχουν καταγγείλει την κινεζική παρουσία ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου, ενώ το Πεκίνο επιμένει ότι πρόκειται για ιστορικά δικαιώματα. Παραλλήλως, οι Ηνωμένες Πολιτείες και ευρωπαικές χώρες έχουν εκφράσει ανησυχία για την «σταδιακή αποσταθεροποίηση» της περιοχής και την απειλή στην ελευθερία της ναυσιπλοίας.

Η διάστασις της «ηπίας ισχύος»

Η Μόσχα χρειάζεται χρήματα και το Πεκίνο ενέργεια

To CNN ρίχνει φως στη προσέγγιση Ρωσίας και Κίνας - Το όραμα του Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ και η επιφύλαξη της Δύσης για τα σχέδιά τους

Φως σε όσα συμβαίνουν στην ελεγχόμενη από τη Ρωσία Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή (NSR), μια παγωμένη και απροσπέλαστη για μεγάλο μέρος του έτους θάλασσα που για ένα σύντομο καλοκαιρινό διάστημα μπορεί να διασχιστεί χωρίς παγοθραυστικά, επιχειρεί να ρίξει το CNN σε ρεπορτάζ του για το πως Πεκίνο και Μόσχα έρχονται κοντά καθώς το πρώτο θέλει ενέργει και η δεύτερη χρήματα.

Η ανάλυση του αμερικανικού δικτίυου σε δεδομένα ναυτιλιακής κίνησης, τα οποία συγκέντρωσε το νορβηγικό Centre for High North Logistics, δείχνει ότι από την έναρξη της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, η διεθνής διέλευση από τη διαδρομή κυριαρχείται από έναν παίκτη: την Κίνα.

Το εμπόριο αυτό —που στηρίζει τη ρωσική πολεμική οικονομία και ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας— συνοδεύεται από την επέκταση των κινεζικών ναυτιλιακών δραστηριοτήτων στην περιοχή, καθώς και από την αυξανόμενη ανησυχία στη Δύση ότι το κινεζικό αποτύπωμα εκεί θα μπορούσε να προμηνύει μελλοντική στρατιωτική χρήση, γράφει το CNN.

Καταγράφοντας δεδομένα από κινήσεις πλοίων στη Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή το CNN παρατηρεί ότι έχει εξελιχθεί σε ταχεία οδό για την πρόσβαση της Κίνας σε καύσιμο που υπόκειται σε κυρώσεις των ΗΠΑ. «Τώρα, καθώς μια σύγκρουση υπό την ηγεσία των ΗΠΑ —αυτή τη φορά στη Μέση Ανατολή— έχει καθηλώσει δεξαμενόπλοια πετρελαίου και φυσικού αερίου και έχει περιορίσει το παγκόσμιο εμπόριο, η Κίνα και η Ρωσία προετοιμάζονται για αυτό που θα μπορούσε να είναι μια σεζόν-ρεκόρ κατά μήκος αυτής της εναλλακτικής θαλάσσιας διαδρομής».

Για την Κίνα, αυτό σημαίνει επίσης μια χρονιά-ορόσημο σε μια περιοχή όπου εδώ και καιρό επιθυμεί να διευρύνει την παρουσία της ως αυτοαποκαλούμενο «κράτος κοντά στην Αρκτική» —και όπου η τήξη των πάγων θα μπορούσε να ανοίξει μεγαλύτερες περιόδους ναυσιπλοΐας και περισσότερες διαδρομές τις επόμενες δεκαετίες.

Τα οράματα του Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ

Ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν οραματίζεται εδώ και καιρό, σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο, τη διαδρομή μήκους 3.500 μιλίων κατά μήκος των ακτών της ρωσικής Αρκτικής να μετατρέπεται σε σημαντικό εμπορικό διάδρομο και σε μοχλό επενδύσεων στα ρωσικά λιμάνια και στα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τους τελευταίους μήνες έχει υποστηρίξει ότι οι διαταραχές στο εμπόριο λόγω των συγκρούσεων γύρω από την Ερυθρά Θάλασσα και τα Στενά του Ορμούζ αποδεικνύουν ότι η εποχική διαδρομή είναι «η ασφαλέστερη, η πιο αξιόπιστη και αποτελεσματική».

Και ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ ονειρεύεται, όμως, εδώ και χρόνια έναν «πολικό δρόμο του μεταξιού» στην Αρκτική, μια παγωμένη προέκταση της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», ένα σχέδιο, που το 2018 και θα επέκτεινε την κινεζική επιρροή στην περιοχή, από τη Ρωσία έως τη Σκανδιναβία ή και πέρα από αυτήν.

Ωστόσο, οι αναμενόμενες τεράστιες κινεζικές επενδύσεις σε πολικά λιμάνια και υποδομές δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Παράλληλα, το υψηλό κόστος και οι επικίνδυνες συνθήκες κατά μήκος της διαδρομής είχαν ήδη περιπλέξει το όραμα του Πούτιν —ακόμη και πριν ο πόλεμος της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας απομακρύνει τους διεθνείς παίκτες από τη ρωσική Αρκτική.

Οι κρατικοί κινεζικοί ναυτιλιακοί και ενεργειακοί κολοσσοί επίσης έκαναν πίσω. Παρόλα αυτά, η κατάσταση έχει δημιουργήσει ένα «παράθυρο ευκαιρίας» για το Πεκίνο, σύμφωνα με τον Μαρκ Λαντέν, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Τρόμσο, ώστε να αξιοποιήσει την επιρροή του ως βασικός εταίρος που βοηθά τη Μόσχα να αναπτύξει τη διαδρομή, προκειμένου να ενισχύσει τον ρόλο του στην Αρκτική.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το Σαββατοκύριακο, μια νεοσύστατη ναυτιλιακή εταιρεία με έδρα τη Σιγκαπούρη και κινεζική διοίκηση, η Sea Legend, αναμένεται να ξεκινήσει την πρώτη τακτική, εποχική υπηρεσία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων μεταξύ Κίνας και Ευρώπης, διαφημίζοντας χρόνο διέλευσης 20 ημερών, δηλαδή περίπου τον μισό χρόνο μιας τυπικής διαδρομής μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, ενώ «αποφεύγει τους κινδύνους γεωπολιτικών διαταραχών».

Μια άλλη κινεζική εταιρεία, η New New Shipping, που δημιουργήθηκε επίσης μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, εγκαινίασε τον περασμένο μήνα μια νέα γραμμή από το κινεζικό Τιαντζίν προς το Μουρμάνσκ, το μεγαλύτερο αρκτικό λιμάνι της Ρωσίας.

Συνολικά, τουλάχιστον έξι κινεζικές ναυτιλιακές εταιρείες αναμένεται να πραγματοποιήσουν περισσότερα από 50 ταξίδια κατά μήκος της διαδρομής αυτή τη σεζόν, χρησιμοποιώντας πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, χύδην φορτίου και πολλαπλών χρήσεων, με τη συντριπτική πλειονότητα των διελεύσεων να πραγματοποιούνται μεταξύ Κίνας και Ρωσίας, σύμφωνα με τα δρομολόγια που έχει δημοσιεύσει η China Shipowners’ Association.

Όσον αφορά τα φορτία, «η Κίνα και η Ρωσία είναι πλέον οι μόνες που χρησιμοποιούν πραγματικά αυτή τη διαδρομή — τη βλέπουν ξεκάθαρα ως μέρος της στενής συνεργασίας τους», δήλωσε ο Κιελ Στόκβικ, διευθύνων σύμβουλος του Centre for High North Logistics (CHNL) στο Nord University της Νορβηγίας, το οποίο παρακολουθεί την κίνηση στη Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή.

Το εμπόριο κατά μήκος της διαδρομής παραμένει μικρό σε σύγκριση με μεγάλους θαλάσσιους διαύλους, όπως η Διώρυγα του Σουέζ, και κυριαρχείται από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, τα οποία —μαζί με κάποιους άλλους αγοραστές LNG στην Ασία— κατευθύνονται κυρίως στην Κίνα.

Οι εισαγωγές LNG της Κίνας από τη Ρωσία, μέσω όλων των διαδρομών, αυξήθηκαν κατά σχεδόν 28% σε όγκο το πρώτο εξάμηνο του έτους, καθώς οι εξαγωγές LNG από τη Μέση Ανατολή πάγωσαν λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν. Η Ευρώπη παραμένει με διαφορά ο μεγαλύτερος αγοραστής ρωσικού LNG από εγκαταστάσεις που δεν υπόκεινται σε κυρώσεις, όπως το Yamal LNG, αλλά όχι μέσω της NSR. Η επικείμενη απαγόρευση της ΕΕ στις θαλάσσιες αγορές ρωσικού LNG το 2027 θα αλλάξει αυτή την κατάσταση.

Και τα οκτώ πετρελαιοφόρα που πραγματοποίησαν πέρυσι πλήρη διέλευση της NSR με απευθείας προορισμό την Κίνα είχαν μπει στη μαύρη λίστα των ΗΠΑ επειδή μετέφεραν φορτία που υπόκεινται σε κυρώσεις, σύμφωνα με ανάλυση του CNN στα δεδομένα ναυτιλιακής κίνησης του CHNL, με βάση τους αριθμούς αναγνώρισης των πλοίων.

Παράλληλα, η εξάπλωση των λεγόμενων πλοίων του «σκιώδους στόλου», συχνά παλαιότερων πλοίων που χρησιμοποιούν τεχνικές αποφυγής εντοπισμού, αυξάνει τους περιβαλλοντικούς κινδύνους κατά μήκος της διαδρομής, σύμφωνα με ειδικούς, λόγω της ζήτησης από τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.

Αναλυτές και άνθρωποι της ναυτιλιακής βιομηχανίας υποστηρίζουν επίσης ότι κινεζικές οντότητες έχουν προμηθεύσει αθόρυβα βασικό εξοπλισμό στην εγκατάσταση Arctic LNG-2, η οποία βρίσκεται υπό αυστηρές κυρώσεις των ΗΠΑ. Οι ξένοι επενδυτές του έργου, μεταξύ των οποίων δύο κινεζικές κρατικές επιχειρήσεις, η γαλλική TotalEnergies και μια ιαπωνική κοινοπραξία, έχουν παγώσει ή αποχωρήσει από τις συμμετοχές τους.

Επιφυλακτική η ΔύσηΤις εξελίξεις κοντά στην Αρκτική παρακολουθεί η Δύση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να επικαλείται το ενδεχόμενο ρωσικά και κινεζικά πλοία να περιπολούν στα ύδατα του Βόρειου Ατλαντικού κοντά στη Γροιλανδία, προκειμένου να δικαιολογήσει την απειλή του για αναγκαστική κατάληψη από τις ΗΠΑ. Η Ουάσινγκτον έχει επίσης υπογράψει συμφωνία ναυπήγησης πλοίων με τη Φινλανδία για την επέκταση του αμερικανικού στόλου παγοθραυστικών, καθώς παρακολουθεί την επέκταση του αντίστοιχου κινεζικού.

Από την πλευρά της η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε νωρίτερα φέτος ότι η Κίνα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει για μεταφορά όπλων και οπλικών συστημάτων τις αρκτικές θαλάσσιες διαδρομές και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε τον Ιούλιο ότι η συμμαχία πρέπει να συντονιστεί για να αντιμετωπίσει έναν «τεράστιο κίνδυνο να αποκτήσουν η Ρωσία και η Κίνα ολοένα και μεγαλύτερη πρόσβαση στην Αρκτική».

Δυτικοί παρατηρητές έχουν θορυβηθεί από ενδείξεις μιας αναδυόμενης επέκτασης της συνεργασίας Ρωσίας-Κίνας στον τομέα της ασφάλειας στον απώτατο βορρά και υποστηρίζουν επίσης ότι οι κινεζικές ερευνητικές αποστολές, όπως η τρέχουσα ανάπτυξη του αυξανόμενου πολικού στόλου της χώρας στην περιοχή για μια τετράμηνη αποστολή, θα μπορούσαν να παρέχουν κρίσιμα δεδομένα στον κινεζικό στρατό.

Το Πεκίνο έχει επανειλημμένα απορρίψει αυτούς τους ισχυρισμούς, λέγοντας ότι αποσκοπούν στη διόγκωση της «κινεζικής απειλής» και στη δημιουργία διχασμού στην περιοχή. Υπερασπίζεται τις δραστηριότητές του στην Αρκτική ως «με στόχο την προώθηση της ειρήνης, της σταθερότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης», σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Το Πεκίνο έχει επίσης υπερασπιστεί εδώ και καιρό το εμπόριό του με τη στενή εταίρο του, τη Ρωσία, και απορρίπτει τις μονομερείς κυρώσεις.

Η Μόσχα, στο μεταξύ, θεωρείται ευρέως ότι παραμένει επιφυλακτική απέναντι στο ενδεχόμενο ανοίγματος της πόρτας για κινεζική εμπλοκή στον τομέα της ασφάλειας στην Αρκτική, ελπίζοντας αντίθετα ότι η Κίνα θα συνεχίσει να αγοράζει ενέργεια και να διευρύνει τον ρόλο της στην ανάπτυξη μιας επικερδούς Βόρειας Θαλάσσιας Διαδρομής.

Πηγή: protothema.gr προσπελάστηκε esxatianasxesi

Ζούμε συχνά με την ψευδαίσθηση ότι οι μεταναστευτικές κρίσεις είναι ανθρωπιστικά δράματα, κάτι σαν τα φυσικά φαινόμενα που ξεσπούν απρόβλεπτα. Πέφτουμε από τα σύννεφα όταν βλέπουμε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους να πολιορκούν τα ευρωπαϊκά σύνορα. Όμως, όποιος διαβάσει προσεκτικά τη γεωπολιτική σκακιέρα πίσω από την πρόσφατη μαζική εισβολή στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, θα συνειδητοποιήσει κάτι πολύ πιο σκοτεινό. Ο κόσμος μας περνάει μια βίαιη γεωπολιτική μετάλλαξη. Σε αυτόν τον νέο κόσμο, η ανθρώπινη απελπισία έχει μετατραπεί στο απόλυτο υβριδικό όπλο.

Αναλύοντας τα όσα αναφέρει ο Ιάσωνας Αθανασιάδης (The Cradle, 11 Αυγούστου 2026, απόδοση στα ελληνικά anixneuseis.gr), γίνεται σαφές ότι η κρίση στη Θέουτα δεν ήταν απλώς μια παραβίαση συνόρων. Ήταν ένα ωμό, υπολογισμένο μήνυμα.

Είναι να απορεί κανείς με την αφέλεια —εσκεμμένη; πολλοί αναρωτιούνται...— των ευρωπαϊκών ελίτ που αρνούνται να δουν το προφανές. Το Μαρόκο, εμφανώς υποκινούμενο, και νιώθοντας άτρωτο χάρη στις ισχυρές συμμαχίες του, εργαλειοποίησε τη δική του νεολαία για να στείλει μια προειδοποίηση στην Ισπανία. Η ισπανική κυβέρνηση τιμωρείται. Γιατί; Διότι τόλμησε να μην ευθυγραμμιστεί με τις επιταγές της Ουάσινγκτον και του Τελ Αβίβ: άσκησε κριτική για την Παλαιστίνη, δεν στήριξε τον πόλεμο κατά του Ιράν, και περιόρισε τις αγορές αμερικανικού LNG στρεφόμενη προς την Αλγερία.

Το χειρότερο που μπορεί να συμβεί δεν είναι να δεχθείς μια ασύμμετρη επίθεση. Το χειρότερο είναι να μην το συνειδητοποιείς, αποδίδοντάς την αποκλειστικά σε «δίκτυα διακινητών», όπως έκανε αμήχανα η Μαδρίτη —«damage control» ίσως να σκέφτονται κάποιοι—, κλείνοντας τα μάτια στην παρουσία πρακτόρων των μαροκινών μυστικών υπηρεσιών ανάμεσα στο πλήθος.

Η Ελλάδα, άλλωστε, έχει βιώσει αντίστοιχες καταστάσεις. Όπως επεσήμανε και η ελληνική πολιτική ηγεσία στο παρελθόν, η κρίση του 2020 στον Έβρο ήταν το «πρότυπο παράδειγμα» αυτής της τακτικής. Χώρες στα όρια της Ε.Ε., όπως η Τουρκία και το Μαρόκο, έχουν κατανοήσει πλήρως πώς να εκβιάζουν μια Ευρώπη που στερείται στιβαρής ηγεσίας και αντανακλαστικών.

Για να κατανοήσουμε το μέγεθος του διακυβεύματος, πρέπει να κοιτάξουμε τον χάρτη. Το Στενό του Γιβραλτάρ δεν είναι απλώς ένα πέρασμα. Είναι το στρατηγικό σημείο συμφόρησης (chokepoint) της Δυτικής Μεσογείου.

-Ενεργειακή Ασφάλεια: Μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία, το αμερικανικό LNG ρέει πλέον μέσω του Γιβραλτάρ, αυξάνοντας σημαντικά το αμερικανικά έσοδα.

-Θαλάσσιο Ντόμινο: Όταν κλείνουν άλλα περάσματα (όπως το Μπαμπ ελ Μαντέμπ από τους Χούθι ή το Στενό του Ορμούζ), το Γιβραλτάρ γίνεται το απόλυτο κλειδί για την παγκόσμια ναυσιπλοΐα.

-Η Κινεζική «Πίσω Πόρτα»: Η Κίνα επενδύει δισεκατομμύρια στο Μαρόκο (nearshoring), χρησιμοποιώντας τις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου του Ραμπάτ με ΗΠΑ και Ε.Ε. για να παρακάμψει τους δυτικούς δασμούς. Το Μαρόκο είναι γνωστό πεδίο τριβής Πεκίνου-Ουάσινγκτον.

Η παράδοση του ελέγχου της Θέουτα στο Μαρόκο, την οποία σιγοντάρουν εμμέσως κέντρα σε ΗΠΑ και Ισραήλ, θα σήμαινε τη δημιουργία ενός «μαροκινού διαδρόμου» που θα αφαιρούσε τον έλεγχο από την Ισπανία.

Κοιτώντας πίσω, αναρωτιέται κανείς πώς αφήσαμε τα πράγματα να φτάσουν ως εδώ. Η απάντηση κρύβεται στις Συμφωνίες του Αβραάμ (2021) και σε μια ιστορική, βαθιά σχέση μεταξύ των μυστικών υπηρεσιών του Ισραήλ (Μοσάντ) και του Μαρόκου που κρατά δεκαετίες πίσω (υπόθεση Μπεν Μπάρκα).

Σήμερα, αυτή η σχέση μεταφράζεται σε:

-Τεχνολογική Εποπτεία: Το Ισραήλ πουλάει στο Μαρόκο λογισμικά παρακολούθησης (Pegasus) και συστήματα ραντάρ, εξασφαλίζοντας «μάτια» σε όλη τη Μεσόγειο, ειδικά τώρα που η πρόσβασή του στην Ερυθρά Θάλασσα έχει μπλοκαριστεί.

-Αδιαφανή Οικονομικά Συμφέροντα: Εταιρείες με διασυνδέσεις σε ΗΠΑ και Ισραήλ νέμονται τον πλούτο της Δυτικής Σαχάρας, ειδικά τα φωσφορικά άλατα —τον νέο «χρυσό» της παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας.

-Στρατιωτική Σύμπλευση: Αμερικανική στρατιωτική χρηματοδότηση και συμμετοχή του ισραηλινού στρατού σε ασκήσεις στο Μαρόκο.

Πώς να αγνοήσει κανείς την τραγική ειρωνεία;;Την ώρα που δεκάδες χιλιάδες νέοι Μαροκινοί ρίχνονταν στη θάλασσα για να φτάσουν στη Θέουτα, λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά, στην Τετουάν γιόρταζαν την «Ημέρα του Θρόνου» —εθνική εορτή κατά την οποία οι ελίτ ανανεώνουν την αφοσίωσή τους στον βασιλιά, ο οποίος εκφωνεί ομιλία απευθυνόμενος στο έθνος, παρουσιάζοντας τις μεταρρυθμίσεις και τις επιτυχίες της χώρας.

Αυτή η γυάλα στην οποία ζουν οι ελίτ, είτε βρίσκεται στο Μαροκινό Ραμπάτ είτε στις Βρυξέλλες, είτε οπουδήποτε αλλού, κάποια στιγμή θα σπάσει. Η Ευρώπη καλείται να ανανήψει όχι με ευχολόγια, αλλά με ρεαλισμό απέναντι σε δρώντες που δεν διστάζουν να εργαλειοποιήσουν την ανθρώπινη δυστυχία ως πολιορκητικό κριό για να επαναχαράξουν τον χάρτη της Μεσογείου. Αν συνεχίσουμε να εθελοτυφλούμε απέναντι σε αυτά τα υπαρξιακά ζητήματα, η σταθερότητα που θεωρούμε δεδομένη θα εκλείψει. Μήπως τα γεγονότα της Θέουτα ήταν μόνο η αρχή για τη στρατηγική ομηρεία ολόκληρης της Μεσογείου;

ΓΡΙΒΑΣ ΚΩΣΤΑΣ

Σε προηγούμενο άρθρο στο SLpress είχαμε εξετάσει τη γεωιστορική δυναμική που διαμόρφωσε το Δίκαιο της Θάλασσας μέχρι σήμερα και πώς αυτό είναι ένα δυναμικό και συνεχώς εξελισσόμενο μέγεθος, το οποίο συνεχίζει να αλλάζει ανάλογα με τις διεθνείς εξελίξεις και τις μεταλλάξεις της στρατιωτικής ισχύος, ιδιαίτερα τη μονομαχία μεταξύ χερσαία εδραζόμενων συστημάτων προβολής ισχύος προς τη θάλασσα Ναυτικού “Βαθέων Κυανών Υδάτων” (Deep Blue Water Navy), βασισμένο σε εμβληματικά μεγάλα πολεμικά πλοία.

Σήμερα, οι μεταλλάξεις στο ισοζύγιο ισχύος, όχι μόνο μεταξύ Θάλασσας και Στεριάς, αλλά μεταξύ “παραδοσιακών” πλατφορμοκεντρικών μοντέλων μάχης και και οπλικών συστημάτων χαμηλής τεχνολογίας και κόστους, μαζικής και γρήγορης παραγωγής, θέτει νέα δεδομένα στις παγκόσμιες εξελίξεις. Αυτές οι εξελίξεις αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης μονομαχίας ιστορικών διαστάσεων, που μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή γεωπολιτικού παραδείγματος ως προς τη φύση των εγγύς υδάτων.

Από τη μία έχουμε την ομάδα των χερσαίων δυνάμεων που επιδιώκουν να μετατρέψουν μεγάλα κομμάτια των εγγύς υδάτων σε γαλάζιο έδαφος και από την άλλη έχουμε τις Ναυτικές Δυνάμεις που μάχονται να επιτύχουν την ανάσχεση αυτής της γεωπολιτικής επιχωμάτωσης και να κρατήσουν τα εγγύς ύδατα κομμάτι των ωκεανών και όχι προέκταση της στεριάς.

Και κατά την άποψη του γράφοντος αυτή η επική μονομαχία θα κριθεί, εν πολλοίς, σε δύο σημεία του πλανήτη. Το ένα είναι οι σινικές θάλασσες και οι προεκτάσεις τους στον Ειρηνικό. Και το άλλο είναι το Αιγαίο. Συγκεκριμένα, τυχόν επιτυχία της Τουρκίας να επιβάλει τη “Γαλάζια Πατρίδα”, έστω και ντε φάκτο, δια της αδράνειας και πολύ περισσότερο δια της άτυπης συνεργασίας της Ελλάδας μέσω κάποιου “συμβιβασμού”, θα αποτελέσει δυνάμει συντριπτικό πλήγμα στη γεωστρατηγική των Ναυτικών Δυνάμεων, κυρίως φυσικά των Ηνωμένων Πολιτειών, με απρόβλεπτες αρνητικές συνέπειες ως προς τη θέση και τον ρόλο της Ελλάδας στη δυτική γεωπολιτική αρχιτεκτονική.

Κινεζική κατά αμερικανικής στρατηγικής

Αναλυτικότερα, η δημόσια συζήτηση γύρω από την άνοδο της Κίνας επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στην ταχύτατη ανάπτυξη του Κινεζικού Ναυτικού και στην υποτιθέμενη επιδίωξη του Πεκίνου να αναλάβει τον ρόλο που διαδραμάτισαν άλλοτε η Βρετανική Αυτοκρατορία και αργότερα οι Ηνωμένες Πολιτείες ως κυρίαρχες Ναυτικές Δυνάμεις. Η ερμηνεία αυτή, όσο διαδεδομένη και αν είναι, ενδέχεται να βασίζεται σε μια λανθασμένη ιστορική αναλογία. Αντί να εξετάζεται η κινεζική στρατηγική μέσα από το δικό της γεωιστορικό πλαίσιο, ερμηνεύεται με βάση τα πρότυπα της δυτικής ναυτικής ιστορίας.

Η υπόθεση του παρόντος άρθρου είναι διαφορετική. Η Κίνα πιθανότατα δεν επιδιώκει να μετατραπεί σε μια νέα παγκόσμια ναυτική αυτοκρατορία δυτικού τύπου αλλά να επιδιώξει τη δημιουργία ενός εκτεταμένου θαλασσοχερσαίου χώρου απόλυτης στρατηγικής κυριαρχίας γύρω από την κινεζική επικράτεια. Με άλλα λόγια, δεν επιχειρεί πρωτίστως να κυριαρχήσει στους ωκεανούς αλλά προσπαθεί να μετατρέψει μεγάλα τμήματα των εγγύς θαλασσών της σε “γαλάζιο έδαφος”, δηλαδή σε λειτουργική προέκταση της χερσαίας ισχύος της. Ή, υπό μία έννοια, να ενώσει το έδαφός της με μια μεγάλη “ωκεάνια λίμνη” σε έναν χώρο, αποκλειστικής και αναντίρρητης κυριαρχίας.

Η δυνητική αυτή αλλαγή εδράζεται πάνω στις μεταλλάξεις στη γεωγραφία της στρατιωτικής ισχύος τα τελευταία χρόνια. Για πρώτη φορά στην ιστορία, ένα εκτεταμένο χερσαία εδραζόμενο πλέγμα αισθητήρων, πυραυλικών συστημάτων, μη επανδρωμένων μέσων και δικτύων διοίκησης και ελέγχου μπορεί να ασκεί αποφασιστική στρατιωτική επιρροή σε τεράστιες θαλάσσιες εκτάσεις. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι εγγύς θάλασσες παύουν να λειτουργούν ως προέκταση των ωκεανών και αρχίζουν να μετατρέπονται σε προέκταση της χερσαίας επικράτειας.

Αυτό ακριβώς φαίνεται να επιδιώκει η Κίνα. Το εντυπωσιακά αναπτυσσόμενο κινεζικό ναυτικό δεν πρέπει να ιδωθεί ως ένας ανεξάρτητος στόλος “βαθέων κυανών υδάτων” αλλά ως τμήμα μιας ενιαίας θαλασσοχερσαίας αρχιτεκτονικής ισχύος, στην οποία το ναυτικό, η αεροπορία, οι αντιπλοϊκοί βαλλιστικοί πύραυλοι, τα υπερ – υπερηχητικά βλήματα αερολίσθησης (HGV), τα δίκτυα αισθητήρων και οι διαστημικές υποδομές λειτουργούν ως ένα ολοκληρωμένο σύστημα – συστημάτων (system – of – systems).

Ο στόχος της Κίνας

Στόχος του δεν είναι απλώς η νίκη σε μια δυνητική μεγα – ναυμαχία με το Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά η δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο η στρατιωτική παρουσία και δράση κάθε άλλης Δύναμης, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, να καθίσταται εξαιρετικά επισφαλής. Με άλλα λόγια, επιδιώκεται η δημιουργία μιας εικόνας αναντίρρητης κινεζικής κυριαρχίας σε ένα μεγάλο κομμάτι του Ειρηνικού, η οποία θα επιτρέψει την άτυπη ενοποίηση αυτής της θαλάσσιας έκτασης με τη στεριά σε έναν και ενιαίο χώρο αδιαίρετης κινεζικής κυριαρχίας.

Εάν αυτή η ανάγνωση είναι ορθή, τότε η σημαντικότερη γεωστρατηγική μεταβολή της εποχής μας δεν είναι η άνοδος μιας νέας μεγάλης Ναυτικής Δύναμης, δηλαδή της Κίνας, αλλά η σταδιακή αντικατάσταση της λογικής του “ανοικτού ωκεανού” από τη λογική του “γαλάζιου εδάφους” και των “ωκεάνιων λιμνών”. Υπό μία έννοια θα μπορούσαμε να πούμε ότι αναφερόμαστε σε έναν πιθανό νέο κόσμο όπου θα έχουμε υβριδικές υπερ – ηπείρους αποτελούμενες από “καφέ και γαλάζιο έδαφος” και συρρικνωμένους ωκεανούς.

Υπό αυτήν την έννοια, η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση αποκτά μια διάσταση που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια της Ανατολικής Μεσογείου και θα παίξει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του μελλοντικού διεθνούς συστήματος.