iEpikaira

Δημήτρης Μηλάκας

Για δεκαετίες το ΝΑΤΟ δεν ήταν απλώς μια συμμαχία. Ήταν η αρχιτεκτονική ελέγχου της Ευρώπης: οι ΗΠΑ μέσα, η Ρωσία έξω, η Γερμανία σε πειθαρχία. Ένα σύστημα σταθερότητας που εξυπηρετούσε πρώτα την Ουάσιγκτον.

Το εν λόγω σχήμα ουδέποτε είχε να κάνει με ιδεολογία, παρ’ όλο που χρησιμοποίησε τη «φιλελεύθερη» δυτική δημοκρατία ως ιδεολογικό περίβλημα…

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν απορρίπτει αυτό το σχήμα. Το επαναδιαπραγματεύεται.

Το ΝΑΤΟ, στη δική του ανάγνωση, δεν είναι στρατηγικό εργαλείο αλλά «κακή συμφωνία». Αν οι σύμμαχοι δεν πληρώνουν και δεν ευθυγραμμίζονται, τότε η αμερικανική ομπρέλα παύει να είναι δεδομένη.

Εδώ βρίσκεται η ουσία της όψιμης αμερικανικής απειλής. Δεν πρόκειται για αποχώρηση των ΗΠΑ, είναι όρος της Ουάσιγκτον για συμμόρφωση / τυφλή υπακοή των συμμάχων. Ένα «ή συμμορφώνεστε ή αποσύρομαι».

Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διατηρήσει τον έλεγχο μειώνοντας το κόστος. Να κρατήσει την Ευρώπη εντός της σφαίρας επιρροής της αλλά με όρους πιο σκληρούς και πιο άμεσους.

Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι τέτοιες απειλές δεν λειτουργούν γραμμικά. Η Ευρώπη αρχίζει να σκέφτεται εναλλακτικές.

Η στρατηγική αυτονομία, που ήταν θεωρία, αποκτά περιεχόμενο. Και η Γερμανία, αντί να μένει «κάτω», μπαίνει στον πειρασμό να δοκιμάσει τα όρια της δικής της ισχύος.

Την ίδια στιγμή, η Ρωσία δεν χρειάζεται να κερδίσει στρατιωτικά. Της αρκεί να διαβρώσει τη συνοχή, κι αυτό αποτελεί βασικό κέρδος από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που πραγματοποιεί στην Ουκρανία.

Κάθε ρωγμή στη διατλαντική σχέση – σαν την πρόσφατη απροθυμία των Ευρωπαίων να συνδράμουν στην αμερικανική «πειρατεία» στα στενά του Ορμούζ – μειώνει την πίεση πάνω στη Μόσχα.

Το «έξω» η Ρωσία από την Ευρώπη γίνεται πιο σχετικό, πιο διάτρητο, πιο διαχειρίσιμο. Έτσι, το παράδοξο γίνεται εμφανές.

Στην προσπάθεια να ενισχύσει τον έλεγχο, η Αμερική ρισκάρει να τον αποδυναμώσει. Το εργαλείο πίεσης μπορεί να εξελιχθεί σε εργαλείο αποσύνθεσης. Και αυτό δεν είναι θεωρία, είναι ήδη προφανής και διακριτή τάση.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν οι ΗΠΑ θα φύγουν από το ΝΑΤΟ. Είναι αν, παραμένοντας, θα αλλάξουν τόσο τους όρους, ώστε η συμμαχία να αποδεχτεί – χωρίς προσχήματα – ότι λειτουργεί υπό καθεστώς (αμερικανικής) ηγεμονίας.

Και εδώ βρίσκεται η πραγματική μετατόπιση που επιδιώκει ο Τραμπ: δεν θέλει την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμμαχία. Θέλει το ΝΑΤΟ υπό τους δικούς του όρους, εργαλείο επιβολής των αμερικανικών γεωπολιτικών επιδιώξεων με τις ελάχιστες δυνατές δεσμεύσεις και με τον λογαριασμό πληρωμένο από τους Ευρωπαίους.

Πηγή: topontiki.gr

Του Κώστα Ράπτη

Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι οργισμένος – και δεν το κρύβει. Σε ανάρτησή του χθες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξαπέλυσε μύδρους κατά των συμμάχων των ΗΠΑ λόγω της απροθυμίας τους να συμμετάσχουν σε επιχειρήσεις για την άρση του αποκλεισμού που έχει επιβάλει το Ιράν στα κρίσιμης σημασίας ως προς τη διεθνή ενεργειακή τροφοδοσία Στενά του Ορμούζ.

"Χωρίς τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ είναι μια χάρτινη τίγρη!" έγραψε ο Τραμπ και πρόσθεσε κάνοντας εκτεταμένη χρήση κεφαλαίων γραμμάτων: "Τώρα που η μάχη κερδήθηκε στρατιωτικά, με πολύ μικρό κίνδυνο για αυτούς, παραπονιούνται για τις υψηλές τιμές του πετρελαίου που αναγκάζονται να πληρώσουν, αλλά δεν θέλουν να βοηθήσουν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, έναν απλό στρατιωτικό ελιγμό που είναι ο μοναδικός λόγος για τις υψηλές τιμές του πετρελαίου. Τόσο εύκολο για αυτούς να το κάνουν, με τόσο μικρό κίνδυνο". "Είναι δειλοί και θα το θυμόμαστε!", κατέληξε χαρακτηριστικά.

Το κατά πόσον η μάχη ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν έχει κερδηθεί, όπως υποστηρίζει ο Τραμπ, είναι βεβαίως συζητήσιμο. Πολύ πλησιέστερα στις εκτιμήσεις που επικρατούν στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι η γλαφυρή διαπίστωση Γάλλου ναυάρχου, ότι τυχόν στρατιωτική εμπλοκή σε αυτή τη φάση μοιάζει με έκδοση εισιτηρίου στον "Τιτανικό" μετά την πρόσκρουση στο παγόβουνο...

Δυσφορία για την αποσταθεροποίηση

Προφανώς καμία από τις μεγάλες οικονομίες δεν μένει αδιάφορη απέναντι στο διακύβευμα που συνιστά ο παγκόσμιος ενεργειακός εκβιασμός τον οποίο ασκεί το Ιράν. Δεν είναι όμως απλώς από "δειλία", όπως το θέλει ο Τραμπ, που κρατιούνται μακριά από τη φωτιά του πολέμου. Είναι και από βαθιά δυσφορία για τα αποσταθεροποιητικά αποτελέσματα ενός "πολέμου επιλογής" στον οποίο προχώρησε ο ένοικος του Λευκού Οίκου, εκτός πλαισίου διεθνούς δικαίου και δίχως διαβούλευση με τους συμμάχους, με το βλέμμα στραμμένο και στην εξασφάλιση περαιτέρω αμερικανικού ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος απέναντί τους.

Είναι άλλωστε πολύ πρόσφατοι οι δασμολογικοί πόλεμοι του Τραμπ, αλλά και οι απειλές του για την προσάρτηση ευρωπαϊκού εδάφους (εν προκειμένω της Γροιλανδίας), ώστε να μην λειτουργούν τα αντανακλαστικά αλληλεγγύης όπως παλαιότερα.

Επιπλέον, δεν λείπουν και αυτοί οι Ευρωπαίοι ηγέτες οι οποίοι διαβλέπουν δυνατότητες αναβαθμισμένου ρόλου για τις χώρες τους ως παρόχου ασφαλείας στις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου την "επόμενη μέρα". Μοιράζονται άλλωστε με αυτές το γεγονός ότι η Ουάσινγκτον τις αντιμετωπίζει ως αναλώσιμα πιόνια σε συγκρούσεις τις οποίες η ίδια πυροδοτεί, με την πολυτέλεια να τις εγκαταλείψει κατά το δοκούν. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, στον οποίο έχουν στραμμένα τα μάτια τους εδώ και τέσσερα χρόνια οι ευρωπαϊκές ηγεσίες, δεν έχει τερματισθεί, παρότι επισκιάζεται πλέον από τον Τρίτο Πόλεμο του Κόλπου, προς τον οποίο στρέφεται η οικονομική και εξοπλιστική επένδυση που υπό άλλες συνθήκες θα κατευθυνόταν στο Κίεβο.

Εξ ού και η κατάσταση πραγμάτων διαφέρει θεαματικά από αυτήν του πολέμου στο Ιράκ το 2003. Ούτε διαίρεση μεταξύ "παλαιάς" και "νέας" Ευρώπης σημειώνεται, ούτε καν η κάποτε αυτόματη συστράτευση της Βρετανίας στη νέα αμερικανική πολεμική περιπέτεια.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και η Ελβετία, η οποία είχε πρακτικά εγκαταλείψει σε σχέση με την ουκρανική κρίση την παραδοσιακή πολιτική ουδετερότητάς της, ανακοίνωσε ότι δεν θα επιτρέπει προς το παρόν την εξαγωγή πολεμικού υλικού προς τους εμπλεκόμενους στη διεθνή ένοπλη σύγκρουση με το Ιράν, άρα και τις ΗΠΑ.

Η κοινή δήλωση των Επτά

Βέβαια το Λονδίνο, που ήδη δέχεται τα φραστικά πυρά του Τραμπ, επιχειρεί κάπως να σώσει τα προσχήματα. Εξ ού και με δική του πρωτοβουλία επτά χώρες (Γερμανία, Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Ολλανδία, Ιαπωνία και Καναδάς) δεσμεύτηκαν σε κοινή ανακοίνωση που εξέδωσαν την Πέμπτη να ενώσουν τις δυνάμεις τους για "κατάλληλες προσπάθειες για να διασφαλίσουν την ασφαλή διέλευση μέσω των Στενών".Ωστόσο, και αυτό είναι το μείζον, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ

ξεκαθάρισε ότι αυτό προϋποθέτει προηγούμενο τερματισμό των εχθροπραξιών.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε από την πλευρά του ότι η υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου και η προώθηση της αποκλιμάκωσης είναι "το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε", προσθέτοντας: "Δεν έχω ακούσει κανέναν εδώ να εκφράζει την προθυμία να εισέλθει σε αυτό τον πόλεμο, το αντίθετο μάλιστα".

Ο ένοικος των Ηλυσίων βέβαια αρέσκεται να καταθέτει ιδέες. Και το βράδυ της Πέμπτης, μετά την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής συνόδου, αναφέρθηκε στην πιθανότητα ανάληψης μιας μελλοντικής αποστολής εντός πλαισίου ΟΗΕ που θα εγγυάται την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στο στενό του Ορμούζ, μέσω ενός συστήματος συνοδείας πλοίων, αφού σιγήσουν τα όπλα. Η κυβέρνηση της Γαλλίας θα θέσει το θέμα "στους κυριότερους εταίρους της, ειδικά στα κράτη-μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας" του ΟΗΕ, ανέφερε ο Μακρόν, κάνοντας λόγο για "εξερευνητική" πρωτοβουλία, που "θα δούμε τις επόμενες ημέρες αν έχει πιθανότητα" να καρποφορήσει. Όπως εξήγησε, συζήτησε ήδη επ' αυτού με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, τον πρωθυπουργό της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, και Ευρωπαίους ηγέτες.

Κατά τα λοιπά ξεκαθάρισε ότι η χώρα του δεν θα συμμετάσχει σε καμία δύναμη στο Στενό, στο πλαίσιο των πολεμικών επιχειρήσεων και των βομβαρδισμών που είναι σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή.

Οι αποστάσεις της κυβέρνησης Μελόνι

Το να καταγγέλλει την πολεμική επιχείρηση ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν η ισπανική κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ, η τελευταία εναπομείνασα υπό κεντροαριστερή σύνθεση στην Ε.Ε., είναι μάλλον προβλέψιμο και όχι ιδιαίτερα κρίσιμο για τη διαμόρφωση συσχετισμών. Το να τηρεί όμως αποστάσεις από την Ουάσινγκτον η δεξιά ιταλική κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι, μέχρι πρότινος θεωρούμενη ως η πλέον συμβατή με το "πνεύμα Τραμπ" μεταξύ των "27", είναι ενδεικτικό των ανατροπών που έχουν επέλθει.

"Καμία πολεμική αποστολή. Δεν θα μπει κανείς στα στενά του Ορμούζ, αν πρώτα δεν υπάρξει εκεχειρία και μια διευρυμένη, πολυμερής πρωτοβουλία", υπογράμμισε σε γραπτή ανακοίνωσή του, διευκρινιστική της κοινής δήλωσης των "Επτά", ο Ιταλός υπουργός Άμυνας, Γκουίντο Κροζέτο.

Πηγή: capital.gr

Δημήτρης Μηλάκας

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν εξελίσσεται σε ένα μέτωπο, αλλά σε πολλά – και κυρίως σε διαφορετικά επίπεδα έντασης. Από τη Γάζα και τα χτυπήματα στον Λίβανο, μέχρι τις επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα και τη διαρκή πίεση στα Στενά του Ορμούζ, διαμορφώνεται ένα πλέγμα συγκρούσεων χαμηλής και μεσαίας έντασης που μπορεί, ανά πάσα στιγμή, να μετατραπεί σε γενικευμένη ανάφλεξη.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να ελέγξουν αυτή τη διάχυση της κρίσης μέσω στρατιωτικής παρουσίας σε καίρια σημεία, ενώ το Ιράν απαντά έμμεσα, αξιοποιώντας δίκτυα συμμάχων και ασύμμετρων επιθέσεων. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρώπη προσπαθεί να προστατεύσει τα συμφέροντά της χωρίς να βρεθεί στο επίκεντρο της σύγκρουσης – και η Ελλάδα να ισορροπήσει ανάμεσα στον ρόλο του συμμάχου και τον φόβο της εμπλοκής.

Η ευρωπαϊκή γραμμή

Η στάση των περισσότερων χωρών της Ε.Ε. δεν είναι ουδέτερη. Είναι επιλογή υπολογισμένου ρίσκου και αποφυγής εμπλοκής. Στα Στενά του Ορμούζ, η παρουσία υπό αμερικανική ομπρέλα εκλαμβάνεται ως πιθανή εμπλοκή σε σύγκρουση με το Ιράν. Για κυβερνήσεις όπως της Γερμανίας ή της Ισπανίας, αυτό ξεπερνά τα όρια μιας «αποστολής ασφάλειας» και πλησιάζει μια de facto πολεμική διάταξη μάχης.

Παράλληλα, η Ευρώπη λειτουργεί με διαφορετική στρατηγική κουλτούρα. Σε αντίθεση με την αμερικανική λογική της αποτροπής μέσω ισχύος, επιλέγει διπλωματία, αποκλιμάκωση και πολιτικό έλεγχο της έντασης.

Σε αυτό προστίθεται και ο οικονομικός παράγοντας: τα Στενά του Ορμούζ είναι κρίσιμη αρτηρία για την ενέργεια, και κάθε στρατιωτική εμπλοκή ενέχει τον κίνδυνο σοβαρής διατάραξης των ενεργειακών ροών και εκτίναξης του κόστους.

Η Ε.Ε., λοιπόν, χαράσσει μια σαφή διάκριση. Αποφεύγει τα Στενά του Ορμούζ, αλλά επιλέγει την Ερυθρά Θάλασσα, όπου το πλαίσιο είναι διαφορετικό: αποστολές επιτήρησης, συνοδείας και προστασίας εμπορικών πλοίων απέναντι σε ασύμμετρες απειλές. Με κανόνες εμπλοκής που περιορίζονται στην άμυνα, οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να συμμετέχουν χωρίς να θεωρούνται εμπλεκόμενες σε πόλεμο υψηλής έντασης.

Παρουσία με σαφή όρια

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα δεν είναι απλός παρατηρητής. Συμμετέχει ενεργά στις επιχειρήσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, με ναυτικές μονάδες που αναλαμβάνουν αποστολές συνοδείας και επιτήρησης. Η επιλογή αυτή συνδέεται άμεσα με το γεγονός ότι η χώρα αποτελεί ναυτιλιακή δύναμη με παγκόσμια έκθεση και έχει ζωτικό συμφέρον στην ασφάλεια των θαλάσσιων οδών.

Ταυτόχρονα, η ελληνική στάση αντανακλά μια ευρύτερη πολιτική κατεύθυνση: τη διατήρηση μιας εικόνας αξιόπιστου συμμάχου της Δύσης.

Η συμμετοχή σε αποστολές «χαμηλότερου ρίσκου» επιτρέπει στην Αθήνα να δείχνει παρούσα, χωρίς να αναλαμβάνει το βάρος μιας άμεσης στρατιωτικής αντιπαράθεσης. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε ενεργό ρόλο και αποφυγή πολεμικής έκθεσης.

Ωστόσο, αυτή η ισορροπία δεν είναι απλή. Γιατί η Ελλάδα δεν διαθέτει την απόσταση που έχουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η στρατηγική σχέση της Ελλάδας με την Ουάσιγκτον δεν είναι θεωρητική· αποτυπώνεται σε συγκεκριμένες υποδομές και διευκολύνσεις που καθιστούν τη χώρα κομβικό επιχειρησιακό κόμβο των ΗΠΑ στην περιοχή.

Το δίλημμα της Αθήνας

Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας του διλήμματος. Η ελληνική κυβέρνηση καλείται να κινηθεί ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες ανάγκες:

-να διατηρήσει την εμπιστοσύνη της Ουάσιγκτον

-και ταυτόχρονα να αποφύγει μια εμπλοκή σε σύγκρουση που δεν μπορεί να ελέγξει.

Σε μια περίοδο όπου το αμερικανικό σύστημα κινείται ξανά σε τροχιά Τραμπ, η πίεση για σαφή ευθυγράμμιση και αποδείξεις αξιοπιστίας αυξάνεται.

Η συμμετοχή/ συνδρομή στις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στα Στενά του Ορμούζ θα ενίσχυε αναμφίβολα τη θέση της Ελλάδας ως προνομιακού συμμάχου. Θα αποτελούσε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού προς τις ΗΠΑ.

Το τίμημα, όμως, μιας τέτοιας επιλογής θα σήμαινε άμεση εμπλοκή σε ζώνη υψηλού κινδύνου και θα ήταν πολλαπλό:

-αυξημένος κίνδυνος στοχοποίησης,

-επιβάρυνση για την ελληνική ναυτιλία

-και ένα δύσκολα διαχειρίσιμο εσωτερικό πολιτικό κόστος.

Αντίθετα, η αποφυγή συμμετοχής διατηρεί την Ελλάδα εκτός του άμεσου κινδύνου, αλλά δημιουργεί μια άλλη σκιά: την εικόνα ενός συμμάχου που στηρίζει, αλλά μέχρι ενός σημείου. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι συμμαχίες αξιολογούνται με όρους πρακτικής συμβολής, αυτή η στάση μπορεί να εκληφθεί ως επιλεκτική στήριξη και περιορισμένη διαθεσιμότητα.

Η Αθήνα επιλέγει, προς το παρόν, μια ενδιάμεση διαδρομή: συμμετοχή σε αποστολές που προστατεύουν το εμπόριο και τη σταθερότητα και αποφυγή εκεί όπου η εμπλοκή μετατρέπεται σε άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση. Είναι μια επιλογή που της επιτρέπει να είναι παρούσα χωρίς να γίνεται μέρος του πολέμου.

Το ερώτημα, ωστόσο, είναι για πόσο θα υπάρχει αυτό το περιθώριο επιλογής. Γιατί όσο η ένταση στη Μέση Ανατολή αυξάνεται, τόσο περιορίζεται ο χώρος των «ενδιάμεσων λύσεων». Και τότε, η επιλογή δεν θα είναι γεωγραφική – Ερυθρά ή Ορμούζ –, αλλά καθαρά πολιτική: με ποιους πας και μέχρι πού.

Κοντινοί και απόμακροι στις ΗΠΑ

Ποιοι Ευρωπαίοι είναι διατεθειμένοι να ακολουθήσουν και μέχρι πού την Ουάσιγκτον στο «ναρκοπέδιο» του Περσικού:

-Ηνωμένο Βασίλειο: Ο πιο σταθερός σύμμαχος της Ουάσιγκτον, με παρουσία στον Κόλπο και ιστορικό συμμετοχής σε αντίστοιχες αποστολές. Πρώτος υποψήφιος για εμπλοκή.

-Γαλλία: Διαθέτει στρατιωτικές βάσεις και επιχειρησιακή ικανότητα στην περιοχή. Πιο «αυτόνομη» πολιτικά, αλλά έτοιμη να κινηθεί αν χρειαστεί.

-Ολλανδία – Δανία: Μικρότερες, αλλά πλήρως ευθυγραμμισμένες χώρες. Συμμετέχουν συχνά σε ναυτικές αποστολές. Συμπληρωματικοί παίκτες.

-Ελλάδα: Κοντά στις ΗΠΑ και με κρίσιμες υποδομές, αλλά με αυξημένο ρίσκο. Στο όριο μεταξύ συμμετοχής και αποφυγής.

-Γερμανία – Ιταλία – Ισπανία: Μεγάλοι παίκτες που αποφεύγουν την υψηλής έντασης εμπλοκή. Σταθερά εκτός Ορμούζ.

Πηγή: topontiki.gr