Επιμέλεια iEpikaira
Πρόκειται για μια θεμελιώδη παρεξήγηση της φύσης της εξωτερικής πολιτικής και των κανόνων που διέπουν την γεωστρατηγική.
Οι παροικούντες γνωρίζουν ότι η ισραηλινή εξωτερική πολιτική δεν λειτουργεί ως φιλανθρωπικό ίδρυμα ασφαλείας. Η ισραηλινή στρατηγική ασφαλείας βασίζεται σε έναν σκληρό, υπαρξιακό υπολογισμό, αυτό που θα μπορούσε να περιγραφεί ως «strategic depth outsourcing» — η εξωτερίκευση δηλαδή μέρους του στρατηγικού βάθους. Ένα κράτος με μικρό στρατηγικό βάθος και περιορισμένους δημογραφικούς πόρους έχει ως απόλυτη προτεραιότητα να διεξάγει τους πολέμους του όσο το δυνατόν μακρύτερα από τα σύνορά του, χρησιμοποιώντας τις υποδομές, την επικράτεια και, αν χρειαστεί, το ανθρώπινο δυναμικό τρίτων χωρών. Η τακτική αυτή συνίσταται στη μεταφορά του θεάτρου των επιχειρήσεων εκτός της ισραηλινής επικράτειας, τη χρησιμοποίηση ενδιάμεσων δυνάμεων (proxies), την αξιοποίηση εθνικών/θρησκευτικών μειονοτήτων και την εκμετάλλευση της υποδομής τρίτων κρατών.
Το κρίσιμο ζήτημα που οφείλουμε να εξετάσουμε απαλλαγμένοι από συναισθηματισμούς είναι:
Πως η Ελλάδα και η Κύπρος θα αποφύγουν να αυτοπαγιδευτούν και να μετατραπούν σε «λειτουργικά αντίβαρα» και προκεχωρημένα φυλάκια αλλότριων συμφερόντων.
Το Δόγμα του Τελ Αβίβ: Από την Μ. Ανατολή στο Αιγαίο
Η ιστορία της Μέσης Ανατολής είναι αποκαλυπτική. Από το «Δόγμα της Περιφέρειας» της δεκαετίας του 1950 έως τη δημιουργία του Στρατού του Νοτίου Λιβάνου (SLA) τη δεκαετία του '80, το Ισραήλ έχει επανειλημμένα επιδιώξει να δημιουργήσει ζώνες ασφαλείας ή προκεχωρημένα αναχώματα εκτός της επικράτειάς του. Ο SLA εξοπλίστηκε και χρηματοδοτήθηκε για να δίνει τις «καθημερινές μάχες» με τη Χεζμπολάχ, απορροφώντας τους κραδασμούς και εξοικονομώντας ισραηλινό δυναμικό. Όταν οι στρατηγικές συνθήκες άλλαξαν το 2000, η ισραηλινή κάλυψη αποσύρθηκε μέσα σε λίγες ώρες, αφήνοντας τον τοπικό πληρεξούσιο (proxy) στη μοίρα του.
Η ίδια λογική διέπει τη διαχρονική προσέγγιση του Ισραήλ προς τις μειονότητες και τα περιφερειακά κράτη. Οι συμμαχίες είναι λειτουργικές, χρησιμεύουν για όσο διάστημα εξυπηρετούν τον πρωταρχικό στόχο της ισραηλινής επιβίωσης και αναθεωρούνται χωρίς συναισθηματισμούς όταν η σκακιέρα μεταβληθεί.
Το «Δόγμα της Περιφέρειας»
Η ιστορική αφετηρία αυτής της στρατηγικής εντοπίζεται στη δεκαετία του 1950 υπό τον David Ben-Gurion. Το Ισραήλ, αντιμέτωπο με το συμπαγές αραβικό μέτωπο, ανέπτυξε μυστικές συμμαχίες με μη αραβικά κράτη της περιφέρειας (Τουρκία, Ιράν υπό τον Σάχη, Αιθιοπία) καθώς και με μη αραβικές ή μη μουσουλμανικές μειονότητες εντός των αραβικών κρατών (Κούρδους του Ιράκ, Μαρωνίτες του Λιβάνου, Δρούζους). Στόχος ήταν η δημιουργία ενός εξωτερικού «δακτυλίου ασφαλείας» που θα απασχολούσε τις αραβικές ένοπλες δυνάμεις στα δικά τους νώτα.
Η Κουρδική Συμμαχία (1960s–Σήμερα)
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1960, η ισραηλινή υπηρεσία πληροφοριών παρείχε εκπαίδευση, οπλισμό και εφοδιαστική υποστήριξη στους Κούρδους αντάρτες του βορείου Ιράκ. Στόχος ήταν η διατήρηση ενός ανοικτού μετώπου στο εσωτερικό του Ιράκ, ώστε να εμποδίζεται η μεταφορά ιρακινών ταξιαρχιών στο ανατολικό μέτωπο κατά του Ισραήλ. Εν συνεχεία, η τακτική αυτή συνεχίστηκε μέσω της υποστήριξης αυτόνομων κουρδικών θυλάκων και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) στη Συρία, λειτουργώντας ως ανάχωμα τόσο απέναντι στην ιρανική διείσδυση όσο και απέναντι στην τουρκική ηγεμονία. Με την αυτοδιάλυση των SDF τον Αύγουστο 2026, η απώλεια του συγκεκριμένου αντίβαρου αντανακλαστικά εξισορροπήθηκε με την ελληνοισραηλινή συμφωνία. Με ότι αυτό συνεπάγεται για το ρόλο της Ελλάδας...
Η Ισραηλινο-Τουρκική Στρατηγική Σύνδεση (Δεκαετία 1990)
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, το Ισραήλ αξιοποίησε την Τουρκία ως το ισχυρότερο περιφερειακό του αντίβαρο. Η στρατιωτική συμφωνία του 1996 επέτρεψε στην ισραηλινή αεροπορία να εκπαιδεύεται στον ανατολικό τουρκικό εναέριο χώρο (αποκτώντας επιχειρησιακό βάθος κοντά στα ιρανικά σύνορα), ενώ παράλληλα οι δύο χώρες αντάλλασσαν πληροφορίες κατά της Συρίας. Επομένως, όπως ήδη εξηγήσαμε: «Η παρούσα ένταση Άγκυρας-Τελ Αβίβ μπορεί να ευνοεί την Αθήνα. Τι γίνεται, όμως, σε μια μετα-Νετανιάχου εποχή; Εάν μια πολιτική αλλαγή στο Ισραήλ —ή αντίστοιχα στην Τουρκία— ανοίξει τον δρόμο για μια νέα, πραγματιστική συνεννόηση μεταξύ τους, τα δεδομένα ανατρέπονται άρδην.»
Σήμερα, η Αθήνα πανηγυρίζει για την προμήθεια ισραηλινών συστημάτων αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας —το Barak MX, το SPYDER και το David's Sling— που φιλοδοξούν να συγκροτήσουν την αποκαλούμενη «Ασπίδα του Αχιλλέα». Ελάχιστοι όμως αναλύουν τις τεχνικές και γεωστρατηγικές επιπτώσεις αυτής της επιλογής.
Η πλήρης ενσωμάτωση ισραηλινών δικτυοκεντρικών συστημάτων στην εθνική μας αεράμυνα σημαίνει ένα πράγμα: τη συνεχή, σε πραγματικό χρόνο (real-time) τροφοδότηση του κατασκευαστή με την πλήρη, συνθετική εικόνα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Οι φόβοι αυξάνονται δεδομένου ότι ο πηγαίος κώδικας των συστημάτων δεν θα είναι στα χέρια της Ελλάδας οπότε η διάχυση της πληροφορίας θα είναι πολύ εύκολη και δεν θα μπορεί να ελεγχθεί. Κάθε ίχνος ραντάρ, κάθε κίνηση αεροσκάφους ή πλοίου, κάθε ψηφιακό αποτύπωμα στην περιοχή μας θα αναλύεται και θα αξιοποιείται από τον κατασκευαστή.
Το Ισραήλ αποκτά έτσι, με ελληνικά και κυπριακά κεφάλαια, ένα προκεχωρημένο δίκτυο αισθητήρων και ραντάρ από την καρδιά του Αιγαίου μέχρι την Ανατολική Μεσογείου, μετατρέποντας την ελληνική και κυπριακή επικράτεια σε στρατηγικό του βάθος. Κάτι που από το 2019 ισραηλινά think tank προωθούσαν ανοικτά... Το ισραηλινό Κέντρο Στρατηγικών Σπουδών Begin-Sadat (BESA) είχε περιγράψει με ακρίβεια αυτόν τον σχεδιασμό, εισηγούμενο τη δημιουργία κοινού ελληνοϊσραηλινού συστήματος ραντάρ για τη συστηματική παρακολούθηση της τουρκικής δραστηριότητας.
Παράλληλα, η ανάλυση του BESA πρότεινε την τοποθέτηση προηγμένων ισραηλινών αντιπυραυλικών συστημάτων πέριξ των εγκαταστάσεων ραντάρ, ενώ πίεζε για την πώληση και εγκατάσταση αμερικανικών συστημάτων Patriot και THAAD στην Κύπρο (με έμφαση στις βρετανικές βάσεις). Η λογική που διατυπώθηκε ήταν η συγκρότηση ενός περιφερειακού αμυντικού μετώπου (Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Κούρδων) απέναντι στον τουρκικό «νεοοθωμανισμό», εναρμονίζοντας τις ισραηλινές επιδιώξεις με τις αμερικανικές νομοθετικές πρωτοβουλίες της εποχής (όπως το νομοσχέδιο Ρούμπιο-Μενέντεζ).
Στην πραγματικότητα, οι προτάσεις του Begin-Sadat για τα ραντάρ και τους πυραύλους επιβεβαιώνουν ότι η επέκταση του «Δόγματος του Τελ Αβίβ» στο Αιγαίο δεν αποτελεί μια τυχαία συγκυρία, αλλά μια μεθοδευμένη στρατηγική διαμόρφωσης προκεχωρημένων αναχωμάτων. Το Ισραήλ, μεταφέροντας αισθητήρες και συστήματα αεράμυνας στην ελληνική επικράτεια, δεν επενδύει ανιδιοτελώς στην ασφάλεια του Ελληνισμού, αλλά μετατοπίζει την πρώτη γραμμή της δικής του επιτήρησης και αμυντικής περιμέτρου προς τα δυτικά. Εάν και όπως εικάζεται, θα μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα. Η Ελλάδα και η Κύπρος μετατρέπονται έτσι σε έναν σύγχρονο γεωγραφικό και τεχνολογικό proxy, ο οποίος χρηματοδοτεί ο ίδιος την υποδομή που παρέχει στο Τελ Αβίβ επιχειρησιακό βάθος, αναλαμβάνοντας παράλληλα όλους τους γεωπολιτικούς κινδύνους που συνεπάγεται η μεταφορά της μεσανατολικής σκακιέρας στο Αιγαίο και την Αν. Μεσόγειο.
Το Αμερικανικό Δόγμα και η Τουρκία ως «Global Swing State»
Αυτή η εξέλιξη δεν λαμβάνει χώρα τυχαία. Συνδέεται άμεσα με τη βαθύτερη μετατόπιση της αμερικανικής στρατηγικής στην περιοχή. Πρόσφατη έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Αμερικανικού Κογκρέσου (CRS) αποτυπώνει με κυνικότητα την οπτική της Ουάσιγκτον: Η Τουρκία δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένας «δύστροπος σύμμαχος», αλλά ως ένα κρίσιμο «global swing state» —μια περιφερειακή δύναμη με αυτόνομη αμυντική βιομηχανία και δυνατότητα προβολής ισχύος από τα Βαλκάνια και τη Συρία έως τον Καύκασο και τον Περσικό Κόλπο.
Η υψηλή στρατηγική των ΗΠΑ μετατοπίζεται από τον φυσικό έλεγχο εδαφών στη διαχείριση δικτύων και ενεργειακών διαδρόμων. Σε αυτή την αρχιτεκτονική «εξισορρόπησης από απόσταση» (offshore balancing), η Ουάσιγκτον θεωρεί την Τουρκία αναντικατάστατο κόμβο.
Πού τοποθετείται η Ελλάδα σε αυτό το αμερικανικό σχέδιο; Όχι ως αυτόνομος πόλος ισχύος, αλλά ως ένα «λειτουργικό αντίβαρο». Η Αθήνα ενθαρρύνεται να αγοράζει πανάκριβα εξοπλιστικά συστήματα, να παραχωρεί βάσεις και διευκολύνσεις (από τη Σούδα έως την Αλεξανδρούπολη) και να συμμετέχει σε νατοϊκές δομές, ακριβώς για να λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα και κυματοθραύστης που θα συγκρατεί τις τουρκικές υπερβολές, χωρίς όμως να διαταράσσεται η σχέση της Δύσης με την Άγκυρα. Και, όπως εξηγήθηκε, κάπως έτσι έρχεται να «κουμπώσει» η αγορά των ισραηλινών συστημάτων για να ολοκληρώσει αυτούς τους σχεδιασμούς.
Ο Κίνδυνος του Proxy War και η Μετα-Νετανιάχου Εποχή
Όμως εδώ ακριβώς είναι που κρύβεται ο μεγάλος υπαρξιακός κίνδυνος για τον Ελληνισμό. Όταν επιτρέπεις να σε αντιμετωπίζουν ως προκεχωρημένο φυλάκιο —γράφε πιόνι— στη σκακιέρα τρίτων, διακινδυνεύεις να βρεθείς εμπλεκόμενος ακόμη και σε πόλεμο για αλλότρια συμφέροντα που στην ουσία είναι πόλεμος δι' αντιπροσώπων (proxy war).
Ας αναλογιστούμε τα εξής κυνικά σενάρια:
- Ο κορεσμός και το οικονομικό αδιέξοδο: Στον σύγχρονο πόλεμο, η τεχνολογική υπεροχή συχνά συνθλίβεται από επιθέσεις κορεσμού μεγάλης κλίμακας. Η Τουρκία παράγει μαζικά χιλιάδες drones και διαθέτει αναπτυσσόμενο απόθεμα βαλλιστικών πυραύλων. Απέναντι σε αυτή τη μαζικότητα, η χρήση πανάκριβων ισραηλινών πυραύλων αναχαίτισης κινδυνεύει με ταχύτατη εξάντληση μέσα σε ελάχιστες ημέρες επιχειρήσεων —όπως ακριβώς συνέβη με τα αμερικανικά αποθέματα Patriot στη Μέση Ανατολή. Ποιος θα αναπληρώσει αυτά τα αποθέματα όταν οι πύραυλοι κοστίζουν εκατομμύρια δολάρια το κομμάτι;
- Θα πολεμήσει το Ισραήλ για το Αιγαίο; Αν ξεσπάσει μια θερμή κρίση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, υπάρχει κανείς στην Αθήνα που να πιστεύει σοβαρά ότι ισραηλινές δυνάμεις θα σπεύσουν να εμπλακούν υπέρ της Ελλάδας; Το Ισραήλ θα αντιμετωπίσει μια ελληνοτουρκική σύγκρουση ως μια ευκαιρία φθοράς της Τουρκίας, αφήνοντας την Αθήνα να πληρώσει το τίμημα.
- Η επαναπροσέγγιση: Η σημερινή οξεία αντιπαράθεση Νετανιάχου και Ερντογάν δημιουργεί στην Αθήνα την ψευδαίσθηση μιας «μόνιμης συμμαχίας» με το Τελ Αβίβ. Όμως στη γεωπολιτική δεν υπάρχουν μόνιμες φιλίες, παρά μόνο μόνιμα συμφέροντα. Τι θα συμβεί εάν το Ισραήλ και η Τουρκία προχωρήσουν σε συνεννόηση/γεφύρωση των σχέσεών τους;
Εάν η εθνική μας αεράμυνα εξαρτάται από ισραηλινά συστήματα και το Ισραήλ διαθέτει τα ψηφιακά «κλειδιά» και τα τυφλά σημεία των ελληνικών ραντάρ, ποια θα είναι η διαπραγματευτική μας θέση απέναντι σε μια ενδεχόμενη ισραηλοτουρκική επαναπροσέγγιση; Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» μετατρέπεται σε «Αχίλλειο Πτέρνα», θέτοντας τη χώρα σε καθεστώς στρατηγικής ομηρίας. Ή μήπως είμαστε σίγουροι ότι ακόμη και τα απάρτια ή τα αναχαιτιστικά μέσα (πχ πύραυλοι) θα φτάσουν στην ώρα τους εάν το Ισραήλ έρθει πάλι κοντά στην Τουρκία όπως στα μέσα της δεκαετίας του 1990;
Τι αγοράζουμε / Τι εξάρτηση δημιουργείται / Ποιο είναι το στρατηγικό ρίσκο:
| Στρατηγική Διάσταση | Η Ψευδαίσθηση της Αθήνας | Η Realpolitik |
|---|---|---|
| Αμυντική Συνεργασία | «Το Ισραήλ και οι ΗΠΑ θα μας προστατεύσουν από την Τουρκία». | Η Ελλάδα αντιμετωπίζεται ως «λειτουργικό αντίβαρο» και «μαξιλάρι ασφαλείας». |
| Αγορά Ισραηλινών Οπλικών Συστημάτων | «Αποκτούμε ανίκητη αντιπυραυλική ασπίδα». | Εκχωρούμε τη συνθετική εικόνα του Αιγαίου/Αν. Μεσογείου και εξαρτόμαστε από ξένα αποθέματα. |
| Ισραηλινοτουρκική Αντιπαράθεση | «Η σύγκρουση Τελ Αβίβ - Άγκυρας είναι μόνιμη». | Οι περιφερειακοί παίκτες θα συνεννοηθούν όταν αλλάξουν τα συμφέροντά τους. |
Η Ανάγκη για Στρατηγική Χειραφέτηση
Δεν υπάρχει μεγαλύτερο λάθος από το να χτίζεις την εθνική σου στρατηγική πάνω στις συγκυριακές αντιπαραθέσεις τρίτων. Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει τον ρόλο του «δεδομένου συμμάχου» που προσφέρει γη και ύδωρ, υποδομές και βάσεις, χωρίς να απαιτεί θεσμοθετημένες εγγυήσεις ασφαλείας.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
- Εγχώρια Αμυντική Βιομηχανία: Δεν νοείται σοβαρό κράτος που να μην παράγει τα δικά του αναλώσιμα μέσα, drones και αντιαεροπορικά πυρομαχικά χαμηλού κόστους, εξαρτώμενο αποκλειστικά από εισαγωγές αμφιβόλου αξιοπιστίας.
- Συναλλακτική Διπλωματία: Οι διευκολύνσεις προς τις ΗΠΑ, το Ισραήλ ή την ΕΕ πρέπει να παρέχονται με σκληρά, ανταποδοτικά ανταλλάγματα. Αν η Αλεξανδρούπολη και το Αιγαίο είναι κρίσιμα για τη νατοϊκή και ισραηλινή αρχιτεκτονική, το τίμημα όφειλε να είναι η ρητή αναγνώριση των ελληνικών θαλασσίων δικαιοδοσιών. Η Τουρκία βρίσκει ελαστικότητα και επεκτείνει τις διεκδικήσεις της. Εάν έβρισκε τοίχος, δεν θα ονειρευόταν «Γαλάζιες Πατρίδες».
- Πολυεπίπεδες Συμμαχίες: Η εμβάθυνση των σχέσεων με την Αίγυπτο και τα αραβικά κράτη πρέπει να έχει αυτόνομο χαρακτήρα και όχι να εξαρτάται από τις διακυμάνσεις των σχέσεων της Άγκυρας με την Ιερουσαλήμ.
Τα έθνη που αναθέτουν την άμυνά τους σε υπεργολάβους, φλερτάρουν με τον αφανισμό. Εγκλωβισμένη στον λήθαργο μιας ψευδεπίγραφης «ευφορούσας εξάρτησης», η Αθήνα παίζει με τον απόλυτο εφιάλτη: τη μετατροπή της ελληνικής επικράτειας σε αναλώσιμο κυματοθραύστη. Την κρίσιμη στιγμή, όταν τα σύννεφα πυκνώσουν τότε η χώρα θα κινδυνεύσει να μετατραπεί σε πεδίο μάχης ενός ξένου πολέμου, έχοντας παραδώσει τα κλειδιά της εθνικής της άμυνας σε χέρια που, την κρίσιμη ώρα, είναι σίγουρο ότι θα προτάξουν τα δικά τους συμφέροντα. Και εννοείται ότι το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε μια «Ασπίδα» —η απάντηση σε αυτό είναι κατηγορηματικά θετική. Μια τέτοια θωράκιση, όμως, οφείλει να υπηρετεί αποκλειστικά το εθνικό συμφέρον και να γίνει με γνώμονα την εθνική ασφάλεια, η οποία δεν μπορεί επ' ουδενί να επαφίεται στον παράγοντα της τύχης ή στην «καλή πίστη» του εκάστοτε προμηθευτή.
.png)
