Επιμέλεια iEpikaira,
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα (7-8 Ιουλίου 2026), παρουσιάζεται από τα φιλοδυτικά μέσα ως μια μεγάλη γιορτή συμμαχικής ενότητας. Πίσω όμως από τις χειραψίες, τα χαμόγελα και την επίσημη ατζέντα –η οποία εστιάζει στον νέο στόχο του 5% του ΑΕΠ για τις αμυντικές δαπάνες και τη στήριξη της Ουκρανίας– η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Ας μην γελιόμαστε: πρόκειται για άλλη μια επίδειξη του κυνικού, συναλλακτικού τρόπου με τον οποίο ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αντιμετωπίζει τη συμμαχία και τη Δύση εν γένει. Η Τουρκία χρησιμοποιεί για πολλοστή φορά τη στρατηγική της θέση και το στρατιωτικό αποτύπωμα, για να αποσπάσει τα μέγιστα δυνατά ανταλλάγματα από μια ολοένα και πιο αμήχανη Δύση.
Η Σύνοδος ως Σκηνικό Εκβιασμού
Έχοντας αποκλειστεί από κρίσιμες ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες, αλλά διαθέτοντας έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς της Συμμαχίας και μια ραγδαία αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, η Άγκυρα αξιοποιεί τη Σύνοδο για να εκβιάσει την ενσωμάτωσή της στην ευρωπαϊκή άμυνα, απαιτώντας αναγνώριση και μεγαλύτερη επιρροή. Ο Ερντογάν δεν προσέρχεται στο τραπέζι ως εταίρος που αναζητά τη συναίνεση, αλλά ως ένας ανατολίτης παζαρτζής αποφασισμένος να απαιτήσει τα μέγιστα.
Φιλοξενώντας τη Σύνοδο, καταφέρνει επίσης να αλλάξει το αφήγημα. Αντί οι συζητήσεις να περιστρέφονται γύρω από τη διολίσθηση σε απολυταρχικές μεθόδους καταστολής και καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ή την κατάρρευση του κράτους δικαίου, οι ηγέτες της Συμμαχίας την εξυμνούν. Για άλλη μια φορά, η στρατηγική μόχλευση επισκιάζει τις δημοκρατικές αρχές. Η σιωπή της Δύσης δεν είναι τυχαία. Αντανακλά έναν άβολο υπολογισμό: το κόστος της ρήξης με την Άγκυρα θεωρείται μεγαλύτερο από το κόστος της ανοχής της.
Ένα Ιστορικό Εργαλειοποίησης
Αυτή η Σύνοδος δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά το νέο κεφάλαιο σε ένα καλά εμπεδωμένο μοτίβο.
Θυμηθείτε το βέτο στην ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας. Η Τουρκία καθυστέρησε τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ για σχεδόν δύο χρόνια, χρησιμοποιώντας την ομοφωνία ως μοχλό για να επιβάλει αλλαγές στην αντιτρομοκρατική νομοθεσία τρίτων χωρών και να ξεμπλοκάρει την πώληση των αμερικανικών F-16. Το ζήτημα δεν ήταν ποτέ μόνο οι πραγματικές ανησυχίες ασφαλείας της. Το μήνυμα ήταν σαφές. Η διεύρυνση του ΝΑΤΟ είχε μετατραπεί σε όμηρο μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης, άσχετης με τη συλλογική άμυνα.
Το ίδιο συνέβη και με τους S-400. Η αγορά του ρωσικού πυραυλικού συστήματος παραμένει ίσως το μεγαλύτερο ρήγμα στη διαλειτουργικότητα της Συμμαχίας. Παρά τις προειδοποιήσεις της Ουάσιγκτον, ο Ερντογάν προχώρησε στην αγορά, γνωρίζοντας τις συνέπειες (όπως η αποβολή από το πρόγραμμα των F-35). Αντί να ανακρούσει πρύμναν, η Άγκυρα φόρεσε τον μανδύα του θύματος, απαιτώντας και αποζημιώσεις. Η στρατηγική αυτονομία της Τουρκίας είναι και θα είναι πρώτη προτεραιότητα, πάνω και από τη συνοχή της Συμμαχίας, όποτε αυτό εξυπηρετεί την Άγκυρα.
Είχε προηγηθεί, φυσικά, το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, μετά το οποίο χιλιάδες αξιωματικοί –πολλοί με βαθιά εμπειρία στο ΝΑΤΟ– διώχθηκαν και φυλακίστηκαν. Τότε ήταν που ο Ερντογάν άρχισε να παρουσιάζει ανοιχτά τη Δύση ως, αν μη τι άλλο, συνένοχη στην υπονόμευση της ασφάλειάς του. Ήταν μια ρήξη εμπιστοσύνης που δεν γεφυρώθηκε ποτέ.
Το Εκκρεμές και τα Λόγια του Ερντογάν
Το κύριο χαρακτηριστικό της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής παραμένει η επαμφοτεριζουσα στάση. Η Τουρκία παραμένει εντός του ΝΑΤΟ, ενώ ταυτόχρονα καλλιεργεί σχέσεις που υπονομεύουν ευθέως την Δύση. Αρνείται να επιβάλει κυρώσεις στη Μόσχα, φλερτάρει ανοιχτά με τους BRICS+ και τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης, και ενώ πουλάει αμυντικούς εξοπλισμούς στο Κίεβο την ίδια στιγμή κρατάει ανοιχτή την πόρτα του Κρεμλίνου.
Αυτή η συμπεριφορά δεν εκπλήσσει τους κατοικούντες και όσους παρακολουθούν τη ρητορική του Τούρκου προέδρου. Τα ίδια του τα λόγια συνιστούν το πιο ξεκάθαρο μανιφέστο αυτής της πολιτικής απέναντι στη Δύση:
-Για τις κυρώσεις CAATSA: «Με τέτοιου είδους απειλές δεν θα μπορέσετε να κάνετε την Τουρκία να υποχωρήσει. Η γλώσσα των απειλών είναι άχρηστη για μας» (σχόλιο σε παλαιότερες εντάσεις για την εφαρμογή του νόμου CAATSA και την αγορά των S-400).
-Για τη στήριξη των ΗΠΑ σε Κούρδους μαχητές (YPG/PKK στη Συρία): «Εάν είμαστε στρατηγικοί εταίροι, τότε πρέπει να σέβεστε τον εταίρο σας. Δεν μπορείτε να εξοπλίζετε τους τρομοκράτες στα σύνορά μας και να λέτε ότι είμαστε σύμμαχοι».
-Εναντίον του ΝΑΤΟ: «Το ΝΑΤΟ πρέπει να αναθεωρήσει τη στάση του. Κάποιοι σύμμαχοι προσπαθούν να διαμορφώσουν πολιτικές που υπονομεύουν την εμπιστοσύνη εντός της Συμμαχίας».
-Για την ανοχή σε οργανώσεις όπως το PKK και το δίκτυο Γκιουλέν: «Ενώ εμείς προστατεύουμε τα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης, ορισμένες χώρες μέλη του ΝΑΤΟ παρέχουν καταφύγιο στους εχθρούς της Τουρκίας» (δήλωση κατά τη διάρκεια των ενστάσεων της Τουρκίας για την ένταξη Σουηδίας και Φινλανδίας).
Μεμονωμένα, κάποιες από αυτές τις δηλώσεις θα μπορούσαν να θεωρηθούν ρητορικές υπερβολές για εσωτερική κατανάλωση. Στο σύνολό τους, όμως, αποκαλύπτουν μια συνεπή στρατηγική: το ΝΑΤΟ έχει αξία μόνο στον βαθμό που προωθεί τις τουρκικές επιδιώξεις.
Γιατί η Δύση το αποδέχεται;
Δεν πρόκειται για τύφλωση. Οι δυτικές κυβερνήσεις κατανοούν απόλυτα το παιχνίδι. Απλώς θεωρούν ότι η εναλλακτική είναι χειρότερη. Η Τουρκία, φιλοξενεί κρίσιμες υποδομές όπως το Ιντσιρλίκ, ελέγχει τα Στενά με τη Συνθήκη του Μοντρέ και κρατά τα κλειδιά των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη.
Όσο οι ΗΠΑ στρέφουν την προσοχή τους στον ανταγωνισμό με την Κίνα, η Ουάσιγκτον εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από περιφερειακές δυνάμεις για την ασφάλεια της Ευρώπης. Οι Ευρωπαίοι, από την πλευρά τους, έχουν εθιστεί στον τακτικισμό της αποδοχής του Ερντογάν, προτιμώντας τον κατευνασμό από τη σύγκρουση, στο όνομα της «ενότητας».
Το Θέατρο του Παραλόγου
Η Σύνοδος της Άγκυρας, τελικά, αποκαλύπτει λιγότερα για τη δυναμική του ΝΑΤΟ και πολύ περισσότερα για τις εσωτερικές του αδυναμίες. Ο Ερντογάν δεν είναι «φιλορώσος», ούτε θέλει να βγάλει την Τουρκία από το ΝΑΤΟ. Το αντίθετο. Έχει κατανοήσει πλήρως ότι παραμένοντας εντός της Συμμαχίας και κρατώντας παράλληλα ανοικτούς διαύλους με αντιδυτικούς συνασπισμούς, μεγιστοποιεί την επιρροή του.
Και η στρατηγική του φαίνεται να αποδίδει. Κάθε βέτο αυξάνει το ειδικό βάρος της Τουρκίας. Κάθε κρίση στην ευρύτερη περιοχή μεγαλώνει τη γεωστρατηγική της αξία. Κάθε δυτική υποχώρηση εμπεδώνει την πεποίθηση στην Άγκυρα ότι το ΝΑΤΟ χρειάζεται την Τουρκία πολύ περισσότερο απ' όσο η Τουρκία το ΝΑΤΟ.
Το ερώτημα, συνεπώς, που πλανάται πάνω από την Άγκυρα δεν είναι τι θέλει η Τουρκία. Το ερώτημα είναι: πώς γίνεται να είναι τόσο λίγοι οι Δυτικοί ηγέτες που τολμούν να καταδείξουν, ανοιχτά, το θέατρο του παραλόγου που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας; Μήπως τελικά ενδόμυχα θαυμάζουν τις απολυταρχικές τακτικές του σουλτάνου;
.png)
