Καθορίζει η “παγίδα του Θουκυδίδη” τις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας;
ΓΡΙΒΑΣ ΚΩΣΤΑΣ
Κατά συνάντηση του προέδρου της Κίνας με τον Αμερικανό πρόεδρο, έκανε ιδιαίτερη αίσθηση η αναφορά του Σι Τζινπίνγκ στην “Παγίδα του Θουκυδίδη”, την θεωρία που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο της γεωπολιτικής συζήτησης γύρω από τις αμερικανοκινεζικές σχέσεις. Ο Σι δήλωσε συγκεκριμένα ότι «η Ιστορία και ο κόσμος παρακολουθούν για να δουν αν οι δύο χώρες μπορούν να υπερβούν την “Παγίδα του Θουκυδίδη” και να δημιουργήσουν ένα νέο μοντέλο σχέσεων ανάμεσα σε μεγάλες δυνάμεις».
Η έννοια αυτής της θεωρίας, όπως πρωτοδιατυπώθηκε από τον Graham Allison, παρουσιάζει την άνοδο μιας νέας Δύναμης και την ανασφάλεια της κατεστημένης Δύναμης ως νομοτελειακά συγκρουσιακή διαδικασία. Έτσι, έχει έλθει ξανά στο προσκήνιο η συζήτηση περί “νομοτελειακής” σύγκρουσης ΗΠΑ-Κίνας, η οποία συμπυκνώνεται εν πολλοίς στην περιβόητη θεωρία για την “Θουκυδίδεια Παγίδα” – παρουσιάζει την άνοδο μιας νέας Δύναμης και την ανασφάλεια της κατεστημένης Δύναμης ως νομοτελειακά συγκρουσιακή διαδικασία.
Πάντως, η ίδια η ανάλυση αυτή δεν είναι ουδέτερη. Εδράζεται σε συγκεκριμένες πολιτισμικές και γνωσιακές παραδοχές της Δύσης, οι οποίες συχνά προβάλλονται ως καθολικές. Το παρόν άρθρο επιχειρεί να δείξει ότι η “Παγίδα του Θουκυδίδη” αποτελεί σε μεγάλο βαθμό μια αυθαίρετη πολιτισμική κατασκευή, προϊόν της δυτικής αντίληψης περί γραμμικού και ντετερμινιστικού χρόνου και του ατομοκεντρικού παραδείγματος που χαρακτηρίζει τον Δυτικό Πολιτισμό.
Συγκεκριμένα, η Ρεαλιστική Σχολή των Διεθνών Σχέσεων αποδίδει μεγάλη βαρύτητα στους συσχετισμούς ισχύος και στις δομικές πιέσεις που αυτοί δημιουργούν. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η “Θουκυδίδεια Παγίδα” αποκτά τη μορφή νόμου της ιστορίας. Δηλαδή, όταν εμφανίζεται μια αναδυόμενη δύναμη τότε αυτή απειλεί μια εδραιωμένη, ακριβώς λόγω της ανόδου της και τότε η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη.
Η ανάγνωση αυτή, όμως, αντλεί από τη δυτική πολιτισμική πρόσληψη του χρόνου και της ιστορίας ως γραμμικής, τελεολογικής και νομοτελειακής διαδικασίας. Το κυρίαρχο στη νεωτερικότητα νευτώνειο επιστημολογικό παράδειγμα, έχοντας ως “κυρίαρχη μεταφορά” (dominant metaphor) την εικόνα του “κόσμου-ρολογιού”, καλλιεργεί την εντύπωση ότι η ιστορία κινείται βάσει αναγκαιότητας, οδηγώντας σε μια μορφή ιστορικής μοιρολατρίας.
Ο Σι ανέφερε την θεωρία ως παράδειγμα προς αποφυγή για τις αμερικανοκινεζικές σχέσεις: Δήλωσε στον Τραμπ πως «οι οικονομικές σχέσεις Κίνας-ΗΠΑ είναι αμοιβαία επωφελείς και χαρακτηρίζονται από αμοιβαίο όφελος» και πως «η επίτευξη της μεγάλης αναζωογόνησης του κινεζικού έθνους και το “Make America Great Again” μπορούν να συμβαδίζουν, στον αντίποδα αυτής της μοιρολατρίας. Να σημειωθεί ότι και ο ίδιος ο Άλισον δεν θεωρεί αναπόφευκτη την σύγκρουση ΗΠΑ-Κίνας.
ΗΠΑ, Κίνα και η “αναπόφευκτη” σύγκρουση
Στο υπόβαθρο της νοοτροπίας που περιγράψαμε διακρίνεται και η θεολογική-πολιτισμική κληρονομιά του Προτεσταντισμού και ιδίως του Καλβινισμού, όπου το δόγμα του προκαθορισμού έχει σημαντική θέση. Ο Μαξ Βέμπερ έχει δείξει πώς αυτό το πνευματικό υπόστρωμα επηρέασε τη συγκρότηση του καπιταλιστικού μοντέλου. Στο αμερικανικό φαντασιακό, η ιδέα ότι η πορεία είναι προκαθορισμένη επηρεάζει όχι μόνο τις οικονομικές και κοινωνικές αντιλήψεις, αλλά και τη γεωπολιτική συμπεριφορά.
Διαβάστε τη συνέχεια στο slpress.gr
.png)
