Μέχρι πρόσφατα, οι περισσότερες γεωπολιτικές αναλύσεις βασίζονταν σε στατικές εικόνες ισχύος: ΑΕΠ, στρατιωτικές δαπάνες, πληθυσμιακά μεγέθη, εμπορικούς όγκους, ενεργειακή ασφάλεια, τεχνολογία κλπ. Ένας κόσμος όπου η ισχύς παρουσιάζεται ως κάτι σχεδόν σταθερό, ή για την ακρίβεια, αργά μεταβαλλόμενο μέγεθος. Μια χώρα θεωρούνταν ισχυρή με όρους που όμως τείνουν να αναθεωρηθούν. Ο πόλεμος του Ιράν έναντι των ΗΠΑ απέδειξε ότι η συγκεκριμένη αντίληψη έχει μάλλον ξεπεραστεί και ότι μια υπερδύναμη μπορεί να αναχαιτιστεί με ασύμμετρες τακτικές πρωτοφανείς για τα έως τώρα δεδομένα.


Οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, η διαρκής αβεβαιότητα στο Στενό του Ορμούζ και η στρατηγική υπερέκταση των ΗΠΑ δημιούργησαν μια νέα διεθνή πραγματικότητα. Έναν κόσμο όπου η ισχύς επηρεάζεται άμεσα από το ποιος μπορεί να αντέξει στις συνθήκες της κρίσεως. Συνθήκες οι οποίες στοχεύουν στα αδύνατα σημεία των ηγεμονικών δυνάμεων (την ενεργειακή και την επισιτιστική ασφάλεια, την οικονομία κλπ) δημιουργώντας τους μεγάλα πρόβλημα.


Ακριβώς γι' αυτό το γοργά μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον σχεδιάστηκε ένα νέο εργαλείο ανάλυσης που στοχεύει στην έγκαιρη προειδοποίηση μετατόπισης ισχύος: Το «Global Power Index – Geopolitical Risk & Momentum Tracker».



Δεν πρόκειται για ακόμη έναν χάρτη ισχύος αλλά ουσιαστικά για έναν «αισθητήρα διάχυσης ισχύος» στο Διεθνές Σύστημα.



Ο Αλγόριθμος που Μετρά την Επιτάχυνση των Εξελίξεων

Το widget βασίζεται σε έναν εξελιγμένο αλγόριθμο που συνδυάζει δομικούς δείκτες ισχύος (Global Power Index με βαρύτητα: οικονομίας 25%, στρατιωτικές δαπάνες 25%, ενέργεια 18%, διπλωματία 16%, τεχνολογία 16%) σε συνδυασμό με την ανάλυση ειδησεογραφικών ροών σε σχεδόν πραγματικό χρόνο. 

Αυτό σημαίνει ότι το widget δεν ρωτά: «Ποια χώρα είναι η ισχυρότερη;»

Αλλά: «Ποιες χώρες φαίνεται να αποκτούν ή να χάνουν γεωπολιτική βαρύτητα μέσα στην τρέχουσα κρίση;»


Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Σε μια εποχή παγκόσμιας αστάθειας, η γεωπολιτική δεν λειτουργεί πλέον γραμμικά. Κράτη με τεράστια στρατιωτική/διπλωματική/οικονομική ισχύ, μπορεί να εμφανίζουν αρνητική δυναμική, ενώ μικρότερες χώρες να αποκτούν ξαφνικά μεγάλη σημασία λόγω γεωγραφίας, ενεργειακών δικτύων ή συμμαχικής θέσης.



Η Μεγάλη Εικόνα

Τα δεδομένα του αλγόριθμου που χρησιμοποιεί το widget αποκαλύπτουν κάτι εντυπωσιακό και συνάμα ανησυχητικό. Σχεδόν όλες οι μεγάλες δυνάμεις εμφανίζουν αρνητική γεωπολιτική δυναμική τάση.


Με μια πρώτη ματιά αυτό μοιάζει παράδοξο. Πώς είναι δυνατόν όλοι οι μεγάλοι «παίκτες» του πυρήνα της παγκόσμιας σκακιέρας να χάνουν ισχύ ταυτόχρονα;


Η απάντηση βρίσκεται στην ίδια την φύση της κρίσης. Ο αλγόριθμος δεν καταγράφει ποιος «κερδίζει» τον πόλεμο με την παραδοσιακή έννοια, αλλά ποιος διαθέτει μεγαλύτερη δυνατότητα να απορροφήσει το γεωπολιτικό κόστος του πολέμου στο Ιράν. Στην τρέχουσα συγκυρία, οι επιπτώσεις από τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή έχουν ήδη αρχίσει να διαχέονται –ίσως όχι ομοιόμορφα– όπως προκύπτει και από το παραπάνω διάγραμμα (14 Μαΐου έως 26 Μαΐου).


Η Αμερικανική Στρατηγική Εξάντληση

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν την υψηλότερη συνολική βαθμολογία ισχύος στον κόσμο (Global Power Index: 95. Ωστόσο, η μεταβολή της γεωπολιτικής δυναμικής είναι έντονα αρνητική (-2.22). Ο αλγόριθμος ερμηνεύει μια ιστορική πραγματικότητα. Η Αμερική παραμένει η κυρίαρχη δύναμη, αλλά λειτουργεί πλέον υπό καθεστώς στρατηγικής εξάντλησης. Η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο, η ανάγκη διαχείρισης των προβλημάτων του Ισραήλ, του ΝΑΤΟ και του Ινδο-Ειρηνικού ταυτόχρονα, μαζί με τα σοβαρά προβλήματα της οικονομίας της, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μίγμα όπου η υπερδύναμη δυσκολεύεται να διατηρήσει τη βραχυπρόθεσμη σταθερότητά της.


Κίνα και Ινδία: Οι Παράπλευρες Απώλειες της Ενεργειακής Ασφυξίας

Η Κίνα (Global Power Index: 88, με γεωπολιτική δυναμική -2.21) παρουσιάζει πρακτικά την ίδια πτώση με τις ΗΠΑ ενώ η Ινδία (Global Power Index: 79) έχει μεταβολή της τάξεως του -1.93. Η Ινδία, καταγράφει απώλεια γεωπολιτικής δυναμικής που αντικατοπτρίζει την ευάλωτη θέση της απέναντι στο ενεργειακό σοκ που δημιουργεί το κλείσιμο του Ορμούζ και όχι μόνο. Ενώ για την Κίνα που προσπαθεί να κρατήσει ισορροπίες, η εξάρτησή του από τις ενεργειακές ροές του Κόλπου (δεν είναι τυχαία η εσπευσμένη ανακοίνωση για την κατασκευή του Power of Siberia 2 με την Ρωσία) και τις θαλάσσιες εμπορικές διαδρομές, την εκθέτει άμεσα στην κρίση. 



Το Διάγραμμα του «Φλεγόμενου» Άξονα

Αναλύοντας το παραπάνω διάγραμμα, η τροχιά του Ιράν παρουσιάζει επίσης κάποιο ενδιαφέρον. Το Ιράν (Global Power Index: 56, μωβ γραμμή) έχει πιο δραματική συμπεριφορά: μια αρχική κάθετη πτώση (γύρω στις 15-16 Μαΐου), μια αξιοσημείωτη προσπάθεια προσωρινής σταθεροποίησης και ανάκαμψης μέχρι τις 22 Μαΐου, και μια νέα, απότομη πτώση προς το τέλος του μήνα (-2.26). 


Η χώρα που είναι ο απόλυτος ρυθμιστής των εξελίξεων είναι προφανώς και βαθιά ευάλωτη, οπότε εμφανίζει φθορά η οποία όμως παραδόξως παραμένει ισάξια –από την σκοπιά της γεωπολιτικής δυναμικής πάντοτε– των ΗΠΑ και της Κίνας. Αυτό αποδεικνύει εμμέσως ότι το Ιράν ναι μεν δέχεται μεγάλη πίεση λόγω του πολέμου αλλά καταφέρνει να την αντισταθμίσει δημιουργώντας εφάμιλλα προβλήματα στις μεγάλες δυνάμεις. Αυτό άλλωστε αποτελεί την επιτομή της αμυντικής στρατηγικής του. 


Ο αλγόριθμος λοιπόν εντοπίζει κάτι που συχνά αποσιωπάται από τις αναλύσεις: μια χώρα που είναι ο απόλυτος ρυθμιστής των εξελίξεων, ταυτόχρονα μπορεί να είναι και ιδιαίτερα ευάλωτη, υφιστάμενη σημαντική φθορά. Αυτό ισχύει για το Ιράν αλλά και για τις ΗΠΑ.



Γιατί η Ιαπωνία Βρίσκεται στην Κορυφή;

Μια από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις των δεδομένων του widget είναι η Ιαπωνία. Με GPI: 72 και θετική δυναμική (+0.84), η Ιαπωνία φιγουράρει στην 1η θέση των «κερδισμένων» της συγκυρίας, ακολουθούμενη από τον Καναδά (+0.77).


Στην πραγματικότητα, αυτό είναι λιγότερο παράδοξο απ' όσο φαίνεται. Η Ιαπωνία:

  1. Βρίσκεται γεωγραφικά εκτός της «ζώνης πυρός» της Μέσης Ανατολής.
  2. Διαθέτει υπολογίσιμη βιομηχανική και οικονομική ανθεκτικότητα και λόγω της πτώσης του Γιέν έχει σημαντική αύξηση των εξαγωγών.
  3. Λειτουργεί ως σταθερός/προβλέψιμος πυλώνας του δυτικού μπλοκ, την ώρα που οι σύμμαχοί του κλυδωνίζονται.
  4. Αποκτά αυξανόμενη στρατηγική βαρύτητα στον Ινδο-Ειρηνικό, καθώς η προσοχή των ΗΠΑ παραμένει αναγκαστικά στο Ιράν.


Το διεθνές σύστημα ισχύος επιβραβεύει τη σταθερότητα εν μέσω χάους. Μαζί με τον Καναδά –ο οποίος εκτός από το γεωγραφικό πλεονέκτημα της μεγάλης απόστασης από τη Μ. Ανατολή, κεφαλαιοποιεί την αύξηση ζήτησης για καναδικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο ενώ ταυτόχρονα υπενθυμίζει στις ΗΠΑ ότι εξαρτώνται από τις καναδικές πρώτες ύλες–, η Ιαπωνία, παρά τις ενεργειακές πιέσεις, αποδεικνύουν ότι στην παρούσα φάση, «κερδισμένος» είναι αυτός που βρίσκεται μακριά από τις αναθυμιάσεις του πολέμου και επενδύει στην επιτάχυνση της στρατηγικής του αυτονομίας.



Η Ευρώπη Απούσα των Εξελίξεων

Στην περίπτωση της Γερμανίας (GPI: 74) το widget της αποδίδει ελάχιστα αυξανόμενη γεωπολιτική δυναμική  (+0.40). Η δύναμη που μέχρι πρότινος ήταν η «ατμομηχανή» της ΕΕ βρίσκεται κοντά στην στρατηγική ακινησία.

Η εικόνα αυτή συνοψίζει την Ευρώπη τον Μάιο του 2026. Η πολιτικά διαιρεμένη και ενεργειακά εκτεθειμένη Ευρώπη, χωρίς σαφή στρατηγική πρωτοβουλία, δεν καταρρέει επί του παρόντος (ελαφρώς αρνητική η πορεία της στο -0.28, είναι ο μέσος όρος σε 26 από τα κυριότερα μέλη της ΕΕ), αλλά αδυνατεί να καθορίσει τις εξελίξεις, παρακολουθώντας αμήχανα την παγκόσμια αναδιάταξη ισχύος σαν απλός «θεατής» των εξελίξεων. Αντίθετα, μικρότερες χώρες, όπως η Κύπρος (GPI: 44 και με γεωπολιτική τάση +0.63), εμφανίζουν θετική δυναμική, ακριβώς λόγω της αναβαθμισμένης γεωγραφικής τους θέσης ως «γέφυρες» προς τη φλεγόμενη Μέση Ανατολή.



Συμπέρασμα

Η σημαντικότερη ίσως επισήμανση στα δεδομένα του widget είναι ότι αποτυπώνει ανάγλυφα τη μετάβαση σε ένα νέο παγκόσμιο πολυπολικό σύστημα ισχύος.


Στην παρούσα γεωπολιτική συγκυρία η ισχύς δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το μέγεθος των στρατών ή των οικονομιών αλλά από την ικανότητα διαχείρισης των κρίσεων, την αντοχή στην αστάθεια και την αποφυγή της στρατηγικής φθοράς.


Είναι παρά ταύτα ανησυχητικό ότι στην παρούσα φάση της κρίσης του Ιράν, σχεδόν όλοι οι παραδοσιακοί πυλώνες ισχύος του πλανήτη δείχνουν σημάδια κόπωσης, και αυτό οφείλει να μας κρατά σε εγρήγορση για το τι μέλλει γενέσθαι. Γι' αυτό όμως σχεδιάστηκε το νέο αναλυτικό εργαλείο του iEpikaira το οποίο λειτουργεί επί της ουσίας σαν «γεωπολιτικός σεισμογράφος».

→ Εξερευνήστε το Widget