iEpikaira

Γιώργος Σ. Ατσαλάκης*

Η νέα εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ δεν είναι πρωτίστως ιδεολογική, αλλά κατευθύνεται από τον ρεαλιστικό στόχο του έλεγχου κρίσιμων φυσικών πόρων και την ανασχετική διαχείριση αλυσίδων εφοδιασμού που τροφοδοτούν την τεχνολογική και βιομηχανική υπεροχή της Κίνας.

Η αδυναμία της Ρωσίας στην Ουκρανία την υποβιβάζει σε μια περιφερειακή δύναμη, χωρίς να κληρονομεί την ισχύ της πρώην Σοβιετική Ένωσης. Την θέση της ως δευτέρου πόλου, στον νέο ψυχρό πόλεμο, την παίρνει η Κίνα απέναντι στις ΗΠΑ με την διαφορά ότι οι ΗΠΑ είχαν μόνο στρατιωτική αντιπαλότητα με την τότε Σοβιετική Ένωση, δεν είχαν οικονομικές σχέσεις αλληλεξάρτησης. Οι ΗΠΑ όμως με την Κίνα έχουν και στρατιωτική αντιπαλότητα αλλά και οικονομική, λόγω της αλληλεξάρτησης των οικονομιών τους.

Οι δύο οικονομικοί πόλοι ΗΠΑ και Κίνα, διασυνδέθηκαν στενά καθώς δημιούργησαν μία βαθιά, διπλή εξάρτηση. Οι εμπορικές ανταλλαγές αυξήθηκαν κατακόρυφα, οι ροές κεφαλαίου έγιναν μόνιμη συνθήκη και οι αλυσίδες εφοδιασμού διαπλεκόταν σε επίπεδο παραγωγής και μεταφοράς. Ως αποτέλεσμα, τόσο οι επιχειρήσεις όσο και τα κράτη που συμμετέχουν βλέπουν βελτίωση σε εισοδήματα και ανάπτυξη και μια κατάσταση αμοιβαίου κέρδους και αυξανόμενων αλληλεξαρτήσεων.

Όμως συνέβη μια ασύμμετρη συγκέντρωση πλεονεκτημάτων καθώς εμφανίζεται μια βαθμιαία ανισότητα όπου η Κίνα αξιοποιεί την περίοδο της κανονικότητας για να στοκάρει στρατηγικά αποθέματα, ενισχύσε τις βιομηχανικές ικανότητες και αποκτήσε επιλογές πολιτικής, χωρίς να το φανερώνει με αποτέλεσμα να συσσωρεύει εμπορικά πλεονάσματα $1,2 τρις. Οι ΗΠΑ, αντιθέτως, εξοικειώθηκαν με την εύκολη πρόσβαση σε αγαθά και χρηματοδότηση, συσσωρεύσαν χρέος, αύξησαν την ευθραυστότητα και εξάρτηση από τις εισαγωγές και τα ξένα κεφάλαια. Το αποτέλεσμα είναι ότι η Κίνα ως «πλεονασματική» χώρα στο εμπορικό ισοζύγιο, κέρδιζε ευελιξία και βάθος, ενώ η «ελλειμματική» Αμερική γινόταν ολοένα και πιο ευάλωτη.

Η Κίνα τα τελευταία χρόνια ακολουθεί μια σιωπηρή στρατηγική αναδιάταξης. Αφού έχουν διαμορφωθεί αυτές οι ανισότητες, προχωρεί σε επανατοποθέτηση, καθώς δημόσια διατηρεί επιδεικτικά ήπια ρητορική, αλλά παρασκηνιακά μετακινεί πόρους, αναδιαμορφώνει δίκτυα εφοδιασμού και τοποθετεί μοχλούς επιρροής καθώς ελέγχει πολλές χώρες μέσω των δανείων που έχει δώσει στις χώρες των Δρόμων του Μεταξιού. Είναι μια φάση στην οποία οι δομές εξουσίας μεταβάλλονται σταδιακά, χωρίς να προκληθεί άμεση σύγκρουση.

Σήμερα η Κίνα ακολουθεί στοχευμένες κινήσεις προς τις ΗΠΑ με μοχλούς πίεσης χωρίς να χρειάζεται πλέον να ξεκινήσει ένα παραδοσιακό στρατιωτικό πόλεμο. Αντίθετα, ενεργοποιεί τους μοχλούς που έχτιζε δεκαετίες. Χρησιμοποιεί τον έλεγχο κρίσιμων προμηθειών (σπάνιες γαίες), χρηματοοικονομικά μέσα, για να προκαλέσει «οικονομικό πόνο» και να επιτύχει γεωπολιτικούς στόχους. Οι ΗΠΑ που μέχρι πρότινος αισθανόταν θωρακισμένες ανακαλύπτουν ότι το χρέος (38 τρις πάνω από το 1/3 του παγκόσμιου ΑΕΠ), η υπερκατανάλωση (οι ΗΠΑ δαπανούν 35% παραπάνω από ότι εισπράττουν) και οι ευάλωτες αλυσίδες εφοδιασμού δεν είναι πλεονεκτήματα αλλά αδύναμα σημεία. Είναι σημεία πίεσης που μπορούν να εκμεταλλευτούν οι ανταγωνιστές τους. Οι επιπτώσεις μπορούν να μεταφραστούν άμεσα σε πληθωρισμό, πίεση στη βιομηχανική παραγωγή και εσωτερική πολιτική αναταραχή. Όταν εργοστάσια, νοικοκυριά και δίκτυα βασίζονται σε μια και μόνη εξωτερική εισροή, ο προμηθευτής αποκτά καθαρό περιθώριο επιβολής πίεσης, είτε το αναγνωρίζει ρητά, είτε όχι.

Οι ΗΠΑ έχοντας έστω και αργά συνειδητοποιήσει τις παραπάνω εξαρτήσεις αλλάζουν πολιτική. Η ανάλυση που ακολουθεί αποτυπώνει τη λογική αυτής της προσέγγισης, συνοψίζει τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται και αξιολογεί τις μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη διεθνή ισορροπία δυνάμεων.

Οι πόροι ως σπονδυλικός κανόνας στρατηγικής: Η κεντρική θέση είναι απλή αλλά ισχυρή. Σε έναν κόσμο όπου οι τεχνολογίες αιχμής (AI, ημιαγωγοί, στρατιωτικά συστήματα) και η μαζική βιομηχανική παραγωγή εξαρτώνται από συγκεκριμένα ορυκτά, ουράνιο, φθηνή ενέργεια, σπάνιες γαίες κ.λπ., ο έλεγχος αυτών των ροών συνεπάγεται στρατηγική υπεροχή.

Σήμερα η αλυσίδα εφοδιασμού της στρατιωτικής ισχύος περνάει από την Κίνα. Αυτό δεν είναι μόνο ένα οικονομικό πρόβλημα. Είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Ένα μαχητικό F-35 απαιτεί περίπου 47 κιλά υλικών σπάνιων γαιών. Αυτό σημαίνει μεγάλες ανάγκες σε νεοδύμιο, δυσπρόσιο κ.λπ.. Οι κατευθυνόμενες βόμβες ακριβείας απαιτούν μαγνήτες σπάνιων γαιών. Τα ραντάρ, οι συσκευές νυχτερινής όρασης, οι δορυφορικές επικοινωνίες τα συστήματα πρόωσης υποβρυχίων απαιτούν αυτά τα υλικά. Κάθε σύστημα προηγμένης τεχνολογίας που λειτουργεί το ΝΑΤΟ εξαρτάται από υλικά που διυλίζονται στην Κίνα η οποία ελέγχει το 87% των εισροών σπάνιων γαιών. Αν ξέσπαγε μια σύγκρουση αύριο στην Ταϊβάν, στη Νότια Σινική Θάλασσα ή οπουδήποτε αλλού, η Κίνα θα μπορούσε να αναστείλει τις εξαγωγές σπάνιων γαιών προς τις χώρες του ΝΑΤΟ. Οπότε τα μαχητικά δε θα πετούσαν, οι πύραυλοί δε θα καθοδηγούνταν, τα πλοία δε θα έπλεαν. Αυτό δεν είναι θεωρητική ευπάθεια. Είναι τεκμηριωμένη, ποσοτικοποιημένη στρατηγική αδυναμία που είναι γνωστή εδώ και χρόνια και παραμένει, δυστυχώς, ανεπίλυτη.

Επομένως, αντί για άμεσες, παρατεταμένες στρατιωτικές συγκρούσεις, η προτιμητέα τακτική για τις ΗΠΑ είναι ο «στρατηγικός στραγγαλισμός» μέσω της αποσύνδεση της Κίνας από κρίσιμες πηγές ενέργειας και υλικών, θραύση των αλυσίδων εφοδιασμού και υποκατάσταση των εξωτερικών προμηθευτών με εγχώριες δυνατότητες.

Οι ΗΠΑ εφαρμόζουν αυτήν την στρατηγική ταυτόχρονα σε πολλαπλά πεδία:

α. Ενεργειακές αρτηρίες (Βενεζουέλα, Ιράν κ.ά.). Η αποσύνδεση της Κίνας από φτηνές, παρακαμπτήριες πηγές πετρελαίου, όπως οι παρατηρούμενες προμήθειες μέσω «σκιωδικών στόλων» περιλαμβάνει νομικές, οικονομικές και επιχειρησιακές παρεμβάσεις όπως δέσμευση δεξαμενόπλοιων, κυρώσεις, υποστήριξη εναλλακτικών πολιτικών δυνάμεων κ.λπ.. Μία από τις επιδιωκόμενες συνέπειες είναι η λειτουργική αποκοπή της Κίνας από φθηνές ενεργειακές ροές, με αποτέλεσμα την επιβράδυνση βιομηχανικών ρυθμών.

β. Κυρώσεις και πίεση στο εσωτερικό (διπλός στόχος). Επιβολή οικονομικών περιορισμών που αποσταθεροποιούν την ήδη εύθραυστη εξαγωγική οικονομική βάση της Κίνας και προκαλούν εσωτερική πολιτική τριβή με σκοπό την αύξηση κόστους συντήρησης της εξουσίας και την ενίσχυση εσωτερικών ρηγμάτων (δασμοί, τεχνολογικοί, χρηματοοικονομικοί περιορισμοί κλπ., με σκοπό την μείωση των εξαγωγών και την άρση των αθέμιτων πρακτικών στο διεθνές εμπόριο).

γ. Διασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών (σπάνιες γαίες, κρίσιμα μέταλλα). Η ενίσχυση εγχώριας βιομηχανίας μεταποίησης κρίσιμων υλικών εντός των ΗΠΑ και των συμμάχων, μιας τεχνολογικά και περιβαλλοντικά δύσκολης διαδικασίας, μέσω επιδοτήσεων και επενδυτικών πακέτων (π.χ. χρηματοδότηση διυλιστηρίων σπάνιων γαιών στην ενδοχώρα) για την αποδέσμευση από τη μονοκαλλιέργεια εξαρτήσεων.

δ. Αναδιάταξη στρατηγικής βάσης (π.χ. ενδιαφέρον για Γροιλανδία). Επενδύσεις σε περιοχές με ακαθόριστες γεωστρατηγικές δυνατότητες και κοιτάσματα. Η επιλογή περιοχών όπως η Γροιλανδία αποκτά νόημα ως στοιχείο ευρύτερης πολιτικής εξασφάλισης πρώτων υλών και θέσης ελέγχου. Το ίδιο και η πίεση προς τον Καναδά που δεν θέλει να εξορύξει τα σημαντικά αποθέματα που έχει σε σπάνιες γαίες και κρίσιμα μέταλλα.

ε. Επενδυτική-βιομηχανική αυτοδυναμία (onshoring). Οικοδόμηση εγχώριων γραμμών παραγωγής για κρίσιμα υλικά και τεχνολογικά προϊόντα, όχι απλώς για την ασφάλεια προμηθειών, αλλά και για να περιορίσει την δυνατότητα της Κίνας να «εγκλωβίζει» την οικονομία των ΗΠΑ μέσω ελέγχου πρώτων υλών και εφοδιαστικών αλυσίδων.

Η λογική των παραπάνω ενεργειών, είναι να «στερήσεις τη βενζίνη από τη μηχανή» του αντιπάλου, χωρίς φθηνή ενέργεια και χωρίς πρόσβαση σε κρίσιμα υλικά, μια εξαγωγικά προσανατολισμένη βιομηχανία υφίσταται δραματική κάμψη. Επιπλέον, η ενίσχυση εγχώριων δυνατοτήτων δημιουργεί εναλλακτική υποδομή, πλαισιώνοντας την πολιτική απο-εξάρτησης (decoupling), όχι απαραίτητα ως ολική αποκοπή, αλλά ως εκβιομηχάνιση/ανθεκτικότητα για κρίσιμες λειτουργίες και μείωση του κινδύνου (de-risking).

Στρατηγικά, οι ΗΠΑ αποσκοπούν σε τρία αποτελέσματα: α) την μείωση του ρυθμού ανάπτυξης και στρατιωτικής ισχυροποίησης της Κίνας, β) την ανάπτυξη νέων, πολυμερών πλεονεκτημάτων μέσα από ελεγχόμενες συμβάσεις και επενδύσεις και γ) την διατήρηση της σχετικής υπεροχής σε κρίσιμους τομείς τεχνολογίας (AI, ημιαγωγοί, στρατιωτικά συστήματα κ.λπ.).

Η πολιτική αυτή δεν είναι απαλλαγμένη κινδύνων καθώς η Κίνα μπορεί να ανταποδώσει με υπονόμευση, χαμηλού επιπέδου σύγκρουση στην περιφέρεια, ή γρήγορη αναδιάταξη εμπορικών σχέσεων (π.χ. ενίσχυση εναλλακτικών ροών προς τρίτους εταίρους). Επίσης η έντονη χρήση κυρώσεων ενθαρρύνει εναλλακτικά συστήματα πληρωμών και συναλλαγματικές συμφωνίες, υπονομεύοντας τη μακροπρόθεσμη αξία του δολαρίου που στηρίζει το στρατηγικό προβάδισμα. Η μαζική επένδυση σε εγχώριες υποδομές και η χρηματοδότηση μεταποίησης είναι δαπανηρές και μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα αποδοτικότητας των επενδύσεων. Επιπλέον η εξάρτηση από άλλους συμμάχους για στρατηγικά υλικά μπορεί να δημιουργήσει νέες ευπάθειες.

Για να είναι βιώσιμη μια τέτοια πολιτική, απαιτείται πολύπλευρος σχεδιασμός που εξασφαλίζει την οικοδόμηση πολύπλευρων συμμαχιών προμήθειας, ώστε να μην αντιμετωπίζεται ο κίνδυνος μονομερών αποκλεισμών. Χρειάζεται η εξασφάλιση ότι οι δημόσιες δαπάνες για την εγχώρια παραγωγή έχουν οικονομικά και περιβαλλοντικά όρια. Οι κυρώσεις πρέπει να συνοδεύονται από τεχνικές και εμπορικές προτάσεις που επιτρέπουν ειρηνική ενσωμάτωση, αλλιώς αυξάνεται ο κίνδυνος ριζοσπαστικοποίησης της αντίδρασης. Επίσης χρειάζονται επενδύσεις σε περιφερειακή σταθερότητα (ενέργεια, υποδομές, διασύνδεση) ώστε οι διαδρομές εφοδιασμού να μην καταστούν εργαλείο πλήρους αποκοπής με καταστροφικές συνέπειες.

Η στρατηγική έμφασης σε πόρους και αλυσίδες εφοδιασμού αποτελεί ρεαλιστική, χαμηλού απροκάλυπτου κινδύνου μέθοδο για την επίτευξη συσσωρευτικού πλεονεκτήματος έναντι της Κίνας. Ωστόσο, η επιτυχία της εξαρτάται από την ικανότητα να οργανωθούν εσωτερικά οι επενδύσεις με μακροοικονομική και διπλωματική σοφία, να αποφευχθεί η εξάντληση του διπλωματικού κεφαλαίου και να κερδηθεί η συναίνεση των συμμάχων και κυρίως της Ε.Ε. Ο πόλεμος για το μέλλον μπορεί να διεξαχθεί με οικονομικά και τεχνολογικά εργαλεία, αλλά η χρήση τους απαιτεί προσοχή, καθαρό σχεδιασμό και επίγνωση των δευτερογενών συνεπειών.

Καθώς η παγκοσμιοποίηση ωθούσε προηγουμένως προς μέγιστη αποδοτικότητα (ελάχιστο κόστος, μέγιστος όγκος), σήμερα ο κόσμος αρχίζει να πληρώνει, κυριολεκτικά και πολιτικά, μεγαλύτερο κόστος για να εξασφαλίσει την ανθεκτικότητα. Η πραγματικότητα που αποκαλύπτεται είναι ότι το κόστος της ασφάλειας και της αυτοδύναμης ικανότητας προμήθειας έχει αποδειχθεί ανεκτίμητο, και ότι πολλές από τις στρατηγικές επιλογές του παρελθόντος πρέπει να επανεξεταστούν προκειμένου να αποτραπεί η μετατροπή των οικονομικών δεσμών σε όπλα πολιτικής, στα πλαίσια μιας πολιτισμικής διαμάχης αυταρχικών χωρών, που ήταν στο παρελθόν αυτοκρατορίες και επιδιώκουν την ανασύσταση τους, εναντίων των χωρών της δημοκρατικής Δύσης.

*Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης, Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων. liberal.gr

Τη μεγάλη σημασία που έχει για την παγκόσμια γεωπολιτική «σκακιέρα» το δίπολο ΗΠΑ - Κίνας υπογράμμισε το CNN σε ανάλυση του, στον απόηχο της Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια και της παρουσίας των υπουργών Εξωτερικών των δύο ισχυρότερων δυνάμεων του κόσμου στη Γερμανία.

Αφού ο Αμερικανός ΥΠΕΞ, Μάρκο Ρούμπιο, ανέφερε πως οι ΗΠΑ και η Ευρώπη «ανήκουν μαζί», ο Κινέζος ομόλογος του. Γουάνγκ Γι, ανέφερε πως «η Κίνα και η ΕΕ είναι εταίροι, όχι αντίπαλοι», προσθέτοντας ότι τα προβλήματα του σημερινού διεθνούς συστήματος δεν οφείλονται κυρίως στον ΟΗΕ, αλλά σε «ορισμένες χώρες που μεγεθύνουν τις διαφορές και εμπλέκονται σε μπλοκ αντιπαράθεσης και αναβιώνουν τη λογική του Ψυχρού Πολέμου».

Σύμφωνα με το CNN, οι αναφορές των Ρούμπιο και Γουάνγκ ήρθανσε μια περίοδο που η αναθεώρηση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής έχει κλονίσει τους μακροχρόνιους δεσμούς των ΗΠΑ με τους δυτικούς συμμάχους τους, οι οποίοι τώρα δηλώνουν ανοιχτά ότι η εποχή της παγκόσμιας ασφάλειας και των κανόνων που υποστηρίζονται από τις ΗΠΑ έχει τελειώσει.

Τώρα, η «κούρσα» για το τι θα ακολουθήσει έχει ξεκινήσει.

Ο Ρούμπιο διαβεβαίωσε τους Ευρωπαίους ηγέτες ότι η κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ είναι προσηλωμένη στη συμμαχία τους, ακόμη και αν πιστεύει ότι πρέπει να κάνουν περισσότερα για να την υποστηρίξουν, και ότι το τρέχον διεθνές σύστημα πρέπει να «ανακατασκευαστεί».

Και ο Γουάνγκ, ένας βετεράνος διπλωμάτης που αποτελεί το πρόσωπο της εξωτερικής πολιτικής του ηγέτη Σι Τζινίνγκ για περισσότερο από μια δεκαετία, ήταν έτοιμος με την προσεκτικά σταθμισμένη απάντησή του.

Η Κίνα και η Ευρώπη, τόνισε, πρέπει να απορρίψουν από κοινού τις «μονομερείς πρακτικές», να προστατεύσουν το ελεύθερο εμπόριο και να αντιταχθούν στις αντιπαραθέσεις.

Οι σχέσεις Ουάσινγκτον - Πεκίνου

Το δημοσίευμα του CNN συμπληρώνει πως το Πεκίνο επιδιώκει παράλληλα να διατηρήσει σταθερές τις σχέσεις του με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενόψει πιθανής επίσκεψης του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα αργότερα την άνοιξη. Το διακύβευμα θεωρείται υψηλό, καθώς μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε να παγιώσει τη σχετική σταθερότητα που διαμορφώθηκε μετά την προηγούμενη συνάντηση των δύο ηγετών.

Ο Γουάνγκ εμφανίστηκε «βέβαιος» για τις προοπτικές των σινοαμερικανικών σχέσεων, προειδοποίησε όμως ότι υπάρχουν «δύο διαφορετικές προοπτικές»: μία συνεργασίας, εφόσον οι ΗΠΑ «κατανοήσουν λογικά την Κίνα», και μία σύγκρουσης, εάν επιδιώξουν αποσύνδεση και υπερβούν «κόκκινες γραμμές», όπως το ζήτημα της Ταϊβάν.

Ο Ρούμπιο, απαντώντας σε ερωτήσεις, σημείωσε ότι θα ήταν «γεωπολιτικό σφάλμα» να μην επικοινωνούν οι δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη, ώστε να διαχειρίζονται τις διαφορές τους.

«Λαμβάνει» η Ευρώπη;

Στη συνέχεια, η ανάλυση του CNN διερωτάται εάν τα μήνυμα που στέλνει η Κίνα στην Ευρώπη «ακούγονται» από τους ηγέτες της ηπείρου μας.

Το μήνυμα του Πεκίνου αντιμετωπίζει ένα δύσκολο ακροατήριο, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες ανησυχούν για το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα και τον έλεγχο της χώρας επί των στρατηγικών αλυσίδων εφοδιασμού.

Επιπλέον, οι σχέσεις έχουν τεταθεί τα τελευταία χρόνια λόγω της υποστήριξης της Κίνας προς τη Ρωσία στον πόλεμο της με την Ουκρανία, καθώς και λόγω της αυξανόμενης καχυποψίας των Ευρωπαίων ηγετών απέναντι στην κινεζική στρατιωτική επιθετικότητα στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας και γύρω από την Ταϊβάν, την αυτόνομη δημοκρατία που το Πεκίνο διεκδικεί ως έδαφός του.

Την Κυριακή, ο υπουργός Εξωτερικών της Ταϊβάν Λιν Τσια-Λουνγκ αμφισβήτησε τη θέση του Γουάνγκ ότι η Κίνα είναι μια ειρηνική δύναμη, λέγοντας ότι οι πρόσφατες «στρατιωτικές προκλήσεις» της χώρας αντιβαίνουν στις αρχές του ΟΗΕ.

Παρά τις ανησυχίες, το Πεκίνο βλέπει μια ευκαιρία καθώς οι δυτικοί ηγέτες αναθεωρούν την εξωτερική τους πολιτική ενόψει της μεταβαλλόμενης σχέσης με τις ΗΠΑ.

Πηγή: liberal.gr

Middle Corridor

Γιώργος Σ. Ατσαλάκης*

Βαθιές δομικές αλλαγές διαμορφώνουν σήμερα το γεωπολιτικό τοπίο της Ευρασίας καθώς η παραδοσιακή επιρροή της Μόσχας στο νότιο «μέτωπο» της, από τα παράλια της Μαύρης Θάλασσας, διαμέσου των περιοχών του Νότιου Καυκάσου, έως τα κράτη της Κεντρικής Ασίας, έχει υποστεί σημαντική φθορά, ένα φαινόμενο που επιταχύνθηκε μετά το 2022 και την εισβολή στην Ουκρανία.

Συγχρόνως, η εσωτερική αποσταθεροποίηση και η διάβρωση της εξουσίας στο Ιράν πολλαπλασιάζουν τις ρωγμές στην παραδοσιακή τάξη πραγμάτων. Η συναπόθεση αυτών των μεταβολών απελευθερώνει μακροχρόνιες δυνατότητες διασύνδεσης και επιλογών κατεύθυνσης για τα κράτη της Κεντρικής Ασίας, καθώς τους επιτρέπει να αναζητήσουν νέους προσανατολισμούς, να διαφοροποιήσουν συμμαχίες και να αξιοποιήσουν εναλλακτικές υποδομές και δίκτυα, μειώνοντας βαθμιαία τη στενή εξάρτηση που επέβαλε το γεωγραφικό και ιστορικό πλαίσιο της μετα-σοβιετικής εποχής.

Καθώς οι χώρες της Κεντρικής Ασίας ξανασχεδιάζουν τις στρατηγικές τους επιλογές μακριά από τη ρωσική επιρροή, το Ιράν βλέπει τη λειτουργική του αξία ως διάδρομος να εκφυλίζεται. Η διεθνής απομόνωση του καθεστώτος, οι διπλωματικές του συγκρούσεις με τη Δύση και οι εσωτερικές του κρίσεις έχουν ουσιαστικά ακυρώσει την ικανότητά του να αξιοποιήσει την ευνοϊκή γεωγραφία του ως γρήγορη και ασφαλή οδό μεταφορών. Μια εξέλιξη με σαφές επιπτώσεις για τη διασύνδεση ολόκληρης της περιοχής.

Εάν το Ιράν μεταβληθεί εσωτερικά ή υπογράψει συμφωνία με τις ΗΠΑ, θα απελευθερωθεί μια νέα, γρήγορη αρτηρία διασύνδεσης: οι εμπορικές ροές από την Κασπία θα μπορούν να εκτραπούν προς τα νότια και να φτάσουν στα παγκόσμια εμπορικά δίκτυα μέσω ιρανικών λιμανιών στον Περσικό Κόλπο, μειώνοντας αποστάσεις, χρόνο μεταφοράς και κόστος, με σοβαρές γεωπολιτικές και οικονομικές συνέπειες για τους υπάρχοντες διαδρόμους.

Πρόσφατα το Καζακστάν ανακοίνωσε την προσχώρησή του στις λεγόμενες Συμφωνίες του Αβραάμ. Ήταν μια κίνηση που, παρά τον συμβολικό της χαρακτήρα για ένα κράτος που έχει ήδη διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ από το 1992, φέρει πολλαπλές και βαθιές γεωστρατηγικές και οικονομικές προεκτάσεις και αναβιώνει τους Δρόμους του Μεταξιού

Η ταχέως μεταβαλλόμενη γεωπολιτική και οικονομική σημασία του Καζακστάν, μετατρέπει το κράτος ως κεντρικό κόμβο πρώτων υλών, ενέργειας, μεταφορών και ψηφιακής οικονομίας, αλλά και ως δοκιμαζόμενο πεδίο σε επίπεδο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και διεθνούς ισορροπίας δυνάμεων. Όλα ξεκινούν από τη γεωγραφία και τη γεωλογία: παρότι το Καζακστάν θεωρούνταν «το μέσο του πουθενά», κρύβει τεράστια κοιτάσματα με κυρίαρχη την παραγωγή ουρανίου (περίπου 43–45% της παγκόσμιας πρωτογενούς παραγωγής), σημαντικά κοιτάσματα σπάνιων γαιών (τουλάχιστον 15 μεγάλες θέσεις, και αναφορές για >5.000 ανεξερεύνητα κοιτάσματα σημαντικής αξίας) και πετρελαϊκά πεδία υψηλής απόδοσης όπως το Kashagan. Αυτή η συνύπαρξη «παλαιάς» (πετρέλαιο/αέριο) και «νέας» (ουράνιο, σπάνιες γαίες) ενέργειας τοποθετεί το Καζακστάν ως κρίσιμο παίκτη σε θέματα ενεργειακής ασφάλειας και τεχνολογικών αλυσίδων προμήθειας.

Σημαντική έμφαση δίνεται στον «μεσαίο διάδρομο» (Trans-Caspian International Transport Route) ως στρατηγικό υποκατάστατο της βόρειας σιδηροδρομικής οδού που πληγώθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η διαδρομή αυτή του Δρόμου του Μεταξιού (Κίνα → Καζακστάν → Θαλάσσια διάβαση Κασπίου → Αζερμπαϊτζάν → Γεωργία → Τουρκία → Ευρώπη) εμφανίζει ραγδαία αύξηση φορτίων: από 840.000 τόνους το 2021 σε 4,5 εκατ. τόνους μέχρι το τέλος του 2024 (αύξηση ~500% σε 3 χρόνια), με στόχο 10 εκατ. τόνους έως το 2030. Το ξηρό λιμάνι, στα σύνορα με την Κίνα, στην πόλη Khorgos, η Κίνα έχει το μεγαλύτερο «λιμάνι» μεταφόρτωσης ξηρού φορτίου από τα τραίνα της Κίνας στις φαρδύτερες ράγες των σιδηρόδρομων της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και θεωρεί την περιοχή ως ένα από τους σημαντικούς «Δρόμους του Μεταξιού», το οποίο αναδεικνύεται σε κρίσιμη υποδομή μεταφόρτωσης (trak-gauge μεταφορές, ανάστροφη φόρτωση κ.ά.) και βάσει στοιχείων του πρώτου εξαμήνου 2025 διακινήθηκαν δεκάδες εκατομμύρια τόνοι. Η λειτουργία του διαδρόμου έχει σαφές γεωπολιτικό αντίκτυπο καθώς απεξαρτάται από τη ρωσική διέλευση, προσφέρει στη Δύση ένα κανάλι εφοδιασμού χωρίς να διευκολύνει άμεσα τη Ρωσία και ταυτόχρονα θεωρείται από τη Μόσχα απειλή και από το Πεκίνο «γραμμή ζωής».

Παράλληλα, το Καζακστάν εξελίσσεται σε κόμβο ψηφιακής οικονομίας και κρυπτονομισμάτων. Η μετεγκατάσταση εξορυκτών Bitcoin μετά την κινεζική απαγόρευση οδήγησε σε μαζική εγκατάσταση εξοπλισμού και στην υιοθέτηση ενός ρυθμιστικού-επιχειρηματικού μοντέλου συνεργασίας, με το μοντέλο 70/30 όπου ξένοι επενδυτές χρηματοδοτούν αναβαθμίσεις παλαιών σοβιετικών σταθμών και το δίκτυο κρατά το 70% της ενέργειας, ενώ οι miners λαμβάνουν 30%. Το κράτος φορολόγησε και ενσωμάτωσε τη δραστηριότητα, με σημαντικά έσοδα (π.χ. 13,1 δισ. τένγκε στα πρώτα 9 μήνες του 2025) και πρωτοβουλίες όπως η δημιουργία Εθνικού Ταμείου Κρύπτο (1 δισ. $) από κρατικά και κατασχεθέντα περιουσιακά στοιχεία. Επιπλέον, πρωτοβουλίες όπως η «Neon Nomad Visa» και το Astana Hub (ειδική οικονομική ζώνη με μηδενικούς φόρους για τεχνολογικές εταιρείες) στοχεύουν στην προσέλκυση ταλέντων, επενδύσεων και την προώθηση εξαγωγών ΤΠΕ (από $50 εκατ. πριν πέντε χρόνια σε $1 δισ. έως το τέλος του 2025).

Το Καζακστάν ακολουθεί ενεργή, πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική («multectorism»), επιχειρώντας να εξισορροπήσει τις σχέσεις με Ρωσία, Κίνα και Δύση: συμφωνίες στρατηγικής συνεργασίας με τη Μόσχα συνδυάζονται με συμφωνίες ύψους δισεκατομμυρίων με αμερικανικές εταιρείες για κρίσιμα μέταλλα και τεχνολογία. Το παράδειγμα του προέδρου Τοκάγιεφ, που απέσυρε αναγνώριση από τα «ημιαυτόνομα» εδάφη και παράλληλα υπέγραψε μεγάλες συμφωνίες με ΗΠΑ, αποτυπώνει την προσπάθεια να διατηρηθεί η στρατηγική αυτονομία. Σημαντική μάχη εκτυλίσσεται και γύρω από τον σχεδιαζόμενο πρώτο εγχώριο πυρηνικό σταθμό: το δημοψήφισμα του 2024 έδωσε ναι στην προοπτική, ωστόσο η επιλογή αναδόχου (Rosatom, EDF, κινεζικά ή κορεατικά σχήματα ή διεθνές κονσόρτσιουμ) έχει βαριά γεωπολιτική σημασία, καθώς όποιος κτίσει τον σταθμό αποκτά μακροχρόνιο έλεγχο σημαντικού τμήματος ενεργειακής ασφάλειας.

Υπάρχουν όμως και μεγάλες αδυναμίες όπως η υδατική κρίση (πτώσεις στάθμης στην Κασπία πάνω από 2 μ. από το 2006, ιστορικά χαμηλά το 2025, ανάγκες εκβαθύνσεων σε λιμάνια όπως το Aktau) και η εξάρτηση από υδάτινους πόρους που ελέγχονται σε υψηλό βαθμό από άλλες χώρες (π.χ. ροή από ποτάμια που ελέγχονται από Ρωσία, Κίνα, Κιργιστάν). Η μείωση των υδάτινων αποθεμάτων και η τήξη παγετώνων φέρνει σοβαρούς κινδύνους στην αγροτική παραγωγή.

Ως προς την εσωτερική πολιτική, το «πρωτόκολλο Ρομπέν των Δασών» (νόμος για επιστροφή παράνομα αποκτηθέντων περιουσιακών στοιχείων) και η ανακατεύθυνση κεφαλαίων σε κοινωνικές υποδομές αποτελούν προσπάθεια αντιμετώπισης κοινωνικής δυσαρέσκειας και ανισοτιμιών: ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων ολιγαρχών και δημιουργία Ταμείου Στήριξης Εκπαιδευτικής Υποδομής (άνω των 140 νέων σχολείων χρηματοδοτήθηκαν έως το τέλος του 2025). Παρά τις προσπάθειες όμως, ο πραγματικός κόσμος των πολιτών επιβαρύνεται (πληθωρισμός 2025 12,3%, αύξηση τιμών τροφίμων >13%), γεγονός που καθιστά την κοινωνική συνοχή ευάλωτη.

Το Καζακστάν έχει κατορθώσει να γίνει αναντικατάστατο ως μια «μπαταρία» για την πράσινη μετάβαση, δεξαμενή ουρανίου, κόμβος για crypto, και γέφυρα για παγκόσμιο εμπόριο. Όμως η επιτυχία αυτή στηρίζεται σε ευαίσθητους άξονες: γεωπολιτική ισορροπία μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, βιωσιμότητα υδατικών πόρων και αποδοχή/διαχείριση εσωτερικών ανισοτήτων. Σε αυτό το πλαίσιο, το μέλλον διαγράφεται ως διαρκές πείραμα επιβίωσης, με ισχυρές πιθανότητες επιτυχίας, αλλά και εξίσου σοβαρές παγίδες (περιφερειακή σύρραξη, εξάντληση φυσικών πόρων, κοινωνική έκρηξη).

Ο Πρόεδρος Κασίμ-Ζομάρτ Τοκάγεφ κατά την ομιλία του τον Ιανουάριο του 2026 στο Εθνικό Κουρλτάι φαίνεται ότι έχει λάβει υπόψη τις παραπάνω παραμέτρους του παγκόσμιου ρευστού περιβάλλοντος και την αναγκαιότητα της προσαρμογής και της βιώσιμης ανθεκτικότητας, διαθέτοντας την σοφία της χρονικής στιγμής που πρέπει να γίνουν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις και οι προσαρμογές. Οι μεταρρυθμίσεις που προτείνει αφορούν όλα τα χαρακτηριστικά που επηρεάζουν την χώρα του: την γεωγραφία, την πολιτική, την οικονομία, την άμυνα, την τεχνολογία και τον πολιτισμό. Δυνατή χώρα είναι αυτή που έχει τους πόρους να αναπτυχθεί και την διορατική ηγεσία να καταλάβει ότι όταν τελειώνει ένα μεγάκυκλος, για να γεννηθεί ένας νέος, πρέπει να γίνουν ανατρεπτικές μακροχρόνιες, επίμονες και επίπονες αλλαγές σε όλους τους τομείς.

Είναι μια ιστορική στιγμή όπου η ηγεσία πρέπει να σταθμίσει όχι μόνο το κόστος της νίκης αλλά και το αντίτιμο μιας ατελούς αποτυχίας. Ένας πρόεδρος πρέπει να πλάθει τον εαυτό του ανάλογα με τις απαιτήσεις της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου, να συνδυάζει δύναμη και σοφία, να γνωρίζει πότε να αποκαλύπτει την πραγματικότητα. Και η ιστορία δείχνει ότι όταν τα χρηματοοικονομικά συστήματα συγκρούονται, δεν επικρατεί το πιο γενναίο έθνος αλλά επικρατεί το πιο οικονομικά πειθαρχημένο. Το Καζακστάν παρουσιάζεται ως κρίσιμος διεθνής «κόμβος» του 21ου αιώνα, αλλά η σταθερή και δίκαιη μετάβαση απαιτεί συνετή διακυβέρνηση, διεθνή συνεργασία και προτεραιότητα στην ανθεκτικότητα των φυσικών και κοινωνικών συστημάτων.

*Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης, Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων. liberal.gr

Γιάννος Χαραλαμπίδης

Τα κάλλη της Γροιλανδίας και ο καβγάς για παγκόσμια ηγεμονία - Η «κινεζική εισβολή», η ρωσική αρκούδα της Ανταρκτικής και η τουρκική ανάσχεση (ΒΙΝΤΕΟ)

Πού το πάει ο Τραμπ, η Διώρυγα του Παναμά και το «τόξο της Μεσογείου»

Τα πολλαπλά κάλλη του νησιού της Γροιλανδίας την καθιστούν μήλον της Έριδος, αφού το λιώσιμο των πάγων, η αναδιάρθρωση και αναδιάταξη των μεγάλων δυνάμεων, όπως είναι οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα, δημιουργούν νέες γεωπολιτικές συνθήκες στο παγκόσμιο σύστημα, που είναι συναφείς με την οικονομία, το εμπόριο, τις θαλάσσιες οδούς και ενίοτε τα θέματα της ασφάλειας.

Αγορά και συμφέροντα

Οι δηλώσεις του Προέδρου Τραμπ για το καθεστώς της Γροιλανδίας, προτού αναλάβει επισήμως τα καθήκοντά του στις 22 του μήνα, έβαλαν φωτιές στους πάγους της Ανταρκτικής και στις σχέσεις του με τη Ρωσία, την Κίνα και την ΕΕ. Το λιώσιμο των πάγων ως αποτέλεσμα των κλιματικών αλλαγών επιτρέπει δρομολόγια μεταξύ Ασίας, Ευρώπης και Βορείου Αμερικής κατά τη χειμερινή περίοδο. Ταυτοχρόνως, υπάρχει μια συνεχής εμπλοκή της Κίνας, κυρίως στο εμπορικό και κατ’ επέκτασιν στο οικονομικό πεδίο, σε συνεργασία με τη Ρωσία, η οποία ενισχύεται στην Αρκτική ακόμη και στρατιωτικά. Και οι εξελίξεις αυτές θέτουν τις ΗΠΑ σε συναγερμό. Απειλούνται τα γεωπολιτικά τους συμφέροντα και η πρωτοκαθεδρία τους. Καθόλου τυχαίο δεν είναι ότι, από το 2019, ο Πρόεδρος Τραμπ είχε προτείνει την αγορά της Γροιλανδίας, η οποία είναι, ειρήσθω εν παρόδω, πλουσιότατη σε πρώτες ύλες. Η εκμετάλλευση του πλούτου της Γροιλανδίας εμπίπτει στην πρακτική του ανταγωνισμού μεταξύ των τριών μεγάλων δυνάμεων σε ένα πολυπολικό σύστημα. Και εγείρει εκ των πραγμάτων ζητήματα ασφάλειας.

Ο χάρτης δείχνει το βορειοδυτικό και το βορειοανατολικό πέρασμα από τη Βερίγγειο Θάλασσα, αλλά και τη σημασία της Γροιλανδίας που βρίσκεται μεταξύ των δυο σημαντικών περασμάτων. Πρόκειται για τα περάσματα που σχηματίζονται μεταξύ Μ. Βρετανίας, Ισλανδίας και Γροιλανδίας. Είναι, δε, σημαντική εκ των πραγμάτων η γεωπολιτική θέση του Καναδά.

Ο πλούτος της Γροιλανδίας

Γιατί είναι τόσο σημαντική η Γροιλανδία; Για τους εξής, μεταξύ άλλων, λόγους:• Για τις παλαιές και νέες θαλάσσιες οδούς, λόγω του λιωσίματος των πάγων, από την Αρκτική που ενώνουν την Ευρώπη με την Ασία και τη Βόρεια Αμερική.

• Για τα πλούσια κοιτάσματα ορυκτών, από σίδηρο ώς ουράνιο, με τις πηγές του πετρελαίου να φτάνουν στο 13% παγκοσμίως και του φυσικού αερίου στο 35%. Το λιώσιμο των πάγων επιτρέπει τη μεγαλύτερη εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου και καθιστά ακόμη πιο κατοικήσιμη τη Γροιλανδία.

• Η σημαντική γεωπολιτική και γεωστρατηγική της θέση είναι συνδεδεμένη με θέματα οικονομίας, εμπορίου και ασφάλειας μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων και δη των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας. Συνιστά, εκτός των άλλων, ένα από τα δυο ναυτικά, εμπορικά και στρατιωτικά περάσματα που δημιουργούνται μεταξύ του Ην. Βασιλείου, της Ισλανδίας και της ίδιας της Γροιλανδίας.

ΗΠΑ και Βάσεις

Οι ΗΠΑ διαθέτουν Βάσεις στη Γροιλανδία από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ από το ’60 ώς το ’66 ανέπτυξαν και πυρηνικά όπλα σε υπόγειες, κάτω από το χιόνι, εγκαταστάσεις. Το “Project Iceworm” πάγωσε, λόγω κινδύνων. Γίνεται λόγος ακόμη και για πυρηνικό ατύχημα με επιπτώσεις στο περιβάλλον. Μέσω της Γροιλανδίας οι ΗΠΑ λειτουργούν: Α) Μετεωρολογικό Κέντρο, που είναι σημαντικό, για ναυτιλιακούς, εμπορικούς και στρατιωτικούς σκοπούς. Β) Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για βαλλιστικούς και άλλους πυραύλους, τύπου «Κρουζ», που είναι δυνατό να εκτοξεύονται από τη Ρωσία ή από άλλου. Γ) Τη διαστημική Βάση Pittuffik (στα βορειοδυτικά). Δ) Η ανάσχεση των ΗΠΑ έναντι Ρωσίας και Κίνας στον εμπορικό, οικονομικό και στρατιωτικό ανταγωνισμό της παγκόσμιας ηγεμονίας και δη των σημαντικών στρατηγικών - γεωπολιτικών σημείων (chokepoints). Η ανάσχεση έναντι της Ρωσίας έχει ιδιαίτερο στρατιωτικό χαρακτήρα, λόγω της εγγύτητας μεταξύ των δυο χωρών και των διαφόρων κινήσεων στις οποίες προέβη η Μόσχα (βλέπε παρακάτω).

Ο χάρτης αποτυπώνει τα πλεονεκτήματα που έχει η εμπορική ναυτιλία και η παγκόσμια οικονομία από τα δρομολόγια μέσω Αρκτικών οδών για τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Ιαπωνία, την Κίνα, καθώς και την Ευρώπη. Για παράδειγμα, ένα δρομολόγιο από Νέα Υόρκη μέσω Παναμά προς Τόκιο είναι 18.200 χιλιόμετρα και άλλα 2.000 χιλιόμετρα ώς την Κίνα, δηλαδή 20.200 χιλιόμετρα. Αντιθέτως, εάν το ίδιο πλοίο ακολουθήσει πορεία από τον Βερίγγειο Πορθμό καλύπτει 14.000 χιλιόμετρα ώς το Τόκιο και 16.000 χιλιόμετρα ώς την Κίνα. Από τη Σανγκάη στο Ρότερνταμ μέσω Αρκτικού είναι 15.000 χιλιόμετρα, ενώ μέσω Σουέζ 19.000 χιλιόμετρα και από Τόκιο 21.000 χιλιόμετρα.

Τα φυλάκια της Ρωσίας

Η Ρωσία ανακάμπτει και μπαίνει δυναμικά στην παγκόσμια σκηνή με τις εξής κινήσεις στην περιοχή της Γροιλανδίας και του Ανταρκτικού: Πρώτο, επανδρώνει εκ νέου 50 λιμάνια και αεροδρόμια στην Αρκτική. Δεύτερο, από το 2024 ενεργοποιεί 475 οχυρά που διατηρούσε στην περιοχή κατά τον Ψυχρό Πόλεμο. Τρίτο, πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, διενήργησε το 2020 ασκήσεις στη Βερίγγειο Θάλασσα. Εκεί όπου συνορεύει στον Αρκτικό με τις ΗΠΑ και μπορεί όποιος έχει ισχύ να ελέγχει το βορειοδυτικό και το βορειοανατολικό πέρασμα και τα βασικά θαλάσσια δρομολόγια μέσω Αρκτικής. Το 2021 η Ρωσία, λόγω του ότι δεν ήταν τόσο ψυχρό έτος, χρησιμοποίησε την οδό της Αρκτικής κατά τη χειμερινή περίοδο χωρίς να χρησιμοποιήσει παγοθραυστικά. Τι επόμενες χρονιές η κατάσταση δεν ήταν η ίδια. Ούτως ή άλλως η Ρωσία έχει φτιάξει πλέον μεγάλα παγοθραυστικά, έναν ιδιαίτερο στόλο, για να έχει την ευκαιρία και τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί την οδό του Ανταρκτικού κατά τη χειμερινή περίοδο περισσότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν.

Οι επενδύσεις της Κίνας και το ουράνιο

Ανάλογο στόλο έχει δημιουργήσει και η Κίνα, η οποία διαθέτει σύγχρονα παγοθραυστικά και συνεργάζεται με τη Ρωσία. Από το 2012 ώς το 2017 έχει επενδύσει σε οκτώ περιοχές της Αρκτικής ποσό της τάξης των 450 δις δολαρίων. Ταυτοχρόνως, η Κίνα με τις επενδύσεις της: 1) Έχει εμπλακεί ενεργά στη βιομηχανία σιδήρου και στην εκμετάλλευση ουρανίου στη Γροιλανδία. 2) Έχει ποντίσει καλώδια και έχει αναπτύξει άλλες εγκαταστάσεις στο πλαίσιο του κυβερνοχώρου, σε μια προσπάθεια ελέγχου της περιοχής για να δημιουργήσει δικές της συνθήκες ασφάλειας, αφού οι επενδύσεις της είναι συναφείς με το γεγονός ότι με τον δρόμο της Αρκτικής κερδίζει χρόνο και χρήμα. Αυξάνει την ανταγωνιστικότητά της.

Η Διώρυγα του Παναμά

Καθόλου τυχαία δεν είναι η κινεζική εμπλοκή στο Κανάλι ή Διώρυγα του Παναμά και οι ανησυχίες και οι προειδοποιήσεις του Τραμπ, προτού αναλάβει την εξουσία. Είναι ένα άλλο στρατηγικό και γεωπολιτικό σημείο, το οποίο έφτιαξαν οι ΗΠΑ για δικούς τους στρατιωτικούς και οικονομικούς - εμπορικούς σκοπούς στη «δική τους Ήπειρο», αλλά τώρα διαπιστώνουν την κινεζική απειλή στην περιοχή τους μέσω επενδύσεως. Η Διώρυγα του Παναμά είναι το δεύτερο μετά το Σουέζ σημείο μεταφοράς εμπορευμάτων, αφού, εκτός των άλλων, ενώνει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό και μπορούν να το διασχίζουν περί τα 50 πλοία την ημέρα.

Δυο κινεζικές εταιρείες, η Landbridge Group και η CK Hutchison Holdings, με έδρα το Χονγκ Κονγκ , έχουν αναλάβει τη λειτουργία των λιμανιών στις δυο εισόδους του καναλιού. Αυτή η παρουσία προκαλεί ανησυχίες στις ΗΠΑ. Ότι, δηλαδή, οι υποδομές αυτές μπορούν να έχουν διπλή χρήση, ακόμη και στρατιωτική, εκτός της οικονομικής και εμπορικής επιρροής που αποκτά η Κίνα στον Παναμά και στη Λατινική Αμερική. Από την άλλη, οι ΗΠΑ συνεχίζουν να ασκούν σημαντική επιρροή επί του Παναμά, ως ο κύριος χρήστης, που είναι η Αμερική, της Διώρυγας, συνιστώντας τον κύριο πάροχο άμεσων ξένων επενδύσεων στον Παναμά που φτάνει το ποσό των 3,8 δις δολαρίων ετησίως.

Τα κεκτημένα

Πρόσθετα, οι ΗΠΑ θεωρούν ότι έχουν κεκτημένα δικαιώματα επί της Διώρυγας του Παναμά, διότι: Α) Το 1903 οι ΗΠΑ υποστήριξαν την ανεξαρτησία του Παναμά, με τον Πρόεδρο Θιοντόρ Ρούσβελτ να εφαρμόζει στην πράξη τη «διπλωματία των κανονιοφόρων» για ν’ αποτρέψει τους Κολομβιανούς που αντιδρούσαν. Ως αντάλλαγμα για τη στήριξή τους προς τον Παναμά, οι ΗΠΑ πήραν τη Συνθήκη Hay-Bunau-Varilla. Η Συνθήκη αυτή παρείχε στις ΗΠΑ διαρκή έλεγχο επί ενός καναλιού με πλάτος τότε δέκα μιλίων. Το αντίτιμο ήταν δέκα εκατομμύρια δολάρια και 250.000 δολάρια κατ’ έτος. Το κανάλι που φτιάχτηκε από τις ΗΠΑ στη συνέχεια είναι μεν δείγμα αξιόλογης μηχανικής, αλλά η συμφωνία τού 1903 πυροδότησε κατά καιρούς αντιδράσεις ως προς τις παραβιάσεις της κυριαρχίας του Παναμά. Το 1997, σε μια κίνηση καλής θελήσεως, ο Πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ προχώρησε στην υπογραφή δυο νέων Συνθηκών με τον Παναμά, για να βελτιώσει τις σχέσεις των δυο χωρών. Η μια προνοούσε τη μεταφορά της κυριαρχίας της Διώρυγας στον Παναμά με το τέλος της χιλιετίας και η δεύτερη τη μόνιμη ουδετερότητα του καθεστώτος του Καναλιού. Η Γερουσία επικύρωσε τη διπλή συμφωνία στις 31 Δεκεμβρίου 1999.

Το τόξο της Μεσογείου, η Τουρκία, η Κύπρος και η Ελλάδα

Προφανώς, είναι αυτήν τη συμφωνία που δεν μπορεί να χωνέψει ο Τραμπ, του οποίου η πολιτική ανάσχεσης προς την Κίνα δεν σταματά στη Γροιλανδία ή στον Παναμά. Θέλει να ανασχέσει την Κίνα και τη Ρωσία στη γειτονιά τους. Από το 2018 η Κίνα υποσχέθηκε, εκτός των άλλων, τη δημιουργία του «Πολικού Δρόμου του Μεταξιού» ως συμπληρωματικού εκείνου του Μεταξιού προς την Ευρώπη τόσο επί του εδάφους όσο και στη θάλασσα. Πρόκειται για άλλη μια κίνηση ενόψει του 2030, έτος κατά το οποίο οι οικονομικές προβλέψεις θέλουν την Κίνα να ξεπερνά στην παγκόσμια κατάταξη τις ΗΠΑ. Σε αυτόν τον Θαλάσσιο Δρόμο του Μεταξιού εμπίπτει και Κύπρος, λόγω της εγγύτητάς της με το Σουέζ, αλλά και για τους εξής πρόσθετους λόγους: 1. Θαλάσσιες οδοί προς Αλεξανδρέττα, Αιγαίο και Κρήτη και από εκεί προς το Γιβραλτάρ. 2. Πέρασμα για Ευρώπη, Ασία και Αφρική.

Αυτός ο παγκόσμιος χάρτης αποτυπώνει με τη μαύρη συνεχή γραμμή, με τη μορφή τόξου, την ανάσχεση των ΗΠΑ έναντι της Κίνας και της Ρωσίας. Σημαντικός είναι ο ρόλος της Τουρκίας για την αποτροπή της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα και της Κίνας μέσω των τουρκογενών χωρών τις οποίες ελέγχει η Άγκυρα. Στον χάρτη αποτυπώνονται με κόκκινες κουκκίδες σημαντικά chokepoints, μεταξύ των οποίων εκείνο του Παναμά, καθώς και του Σουέζ. Η Κύπρος και η περιοχή μας εμφανίζει εκ των πραγμάτων παγκόσμιο γεωπολιτικό ενδιαφέρον ως πέρασμα μεταξύ τριών Ηπείρων (Ευρώπη, Αφρική και Ασία). Καθόλου τυχαία δεν είναι η τουρκική Γαλάζια Πατρίδα ως τμήμα της νέας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που στοχεύει στον έλεγχο θαλάσσιων οδών από και προς το Σουέζ και το Αιγαίο για τα δρομολόγια από και προς τη Μαύρη Θάλασσα. Εκ των πραγμάτων, το Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα από την Ελλάδα στην Κύπρο με προέκταση στο Ισραήλ αποδεικνύεται μια σταθερή γεωπολιτική αξία και αποτροπή στον τουρκικό επεκτατισμό. Πλην, όμως, οι ηγεσίες μας δεν θέλουν να το αντιληφθούν…

Υπό αυτές τις συνθήκες, οι ΗΠΑ θεωρούν σημαντική την Τουρκία. Διότι, αφενός είναι η μόνη χώρα, και δη του ΝΑΤΟ, που έχει την ισχύ σε μιαν αποτρεπτική έναντι της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα απειλή και μέσω των τουρκογενών χωρών έναντι της Κίνας. Σημαντικό είναι το τόξο από τη Θράκη ώς την Κύπρο, στην περιφέρεια δηλαδή της κύριας ανάσχεσης, που είναι συναφής με τις θαλάσσιες οδούς και τον Δρόμο του Μεταξιού. Η Τουρκία αντιλαμβάνεται το σκηνικό και θέλει τον έλεγχο και της Κύπρου και του Αιγαίου για να είναι ο πολυτιμότερος σύμμαχος των ΗΠΑ. Και η θέση της αυτή ενισχύεται από την αδυναμία Κύπρου και Ελλάδας να ελέγξουν τον χώρο αυτό στο πλαίσιο του Δόγματος και της επέκτασής του προς το Ισραήλ, που διατηρεί σχέσεις Αθήνας - Σπάρτης με την Τουρκία.

Η Ευρώπη μακράν…

Όσο δε για τη Γροιλανδία, το μήλον της Έριδος, έχει κατοίκους της τάξης των 57 χιλιάδων και υπάρχουν τάσεις για να φύγει από το Βασίλειο της Δανίας και να ανεξαρτητοποιηθεί. Βλέπει τα οφέλη της να αυξάνονται. Το ίδιο όμως συμβαίνει με τους κινδύνους. Και εδώ είναι που επενδύει ο Τραμπ. Ότι, δηλαδή, οι ΗΠΑ είναι αυτές που θα προσφέρουν ασφάλεια στη Γροιλανδία είτε την αγοράσουν κανονικά είτε διά της πλαγίας οδού… Τώρα τι μπορεί να πει κάποιος για τους Ευρωπαίους; Αδύναμοι και ως ΕΕ και ως κράτη περιμένουν τις αποφάσεις και δη τους δασμούς του Τραμπ. Κείται μακράν η Γροιλανδία…

Πηγή: simerini.sigmalive.com

Μια δημοσκόπηση έδειξε πως το 13% των Τούρκων επικροτούσαν το Ισλαμικό Κράτος. Για να χειραγωγήσει η Τουρκία τους κάθε είδους ισλαμιστές ή μισθοφόρους της ή συμμάχους της, θα πρέπει να επιβάλει ως νόμιμο και αποδεκτό το τουρκικό σουνιτικό μοντέλο. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το εσωτερικό αδιέξοδο. Αυτό το αδιέξοδο θα είναι η κύρια αιτία που στην Τουρκία θα ανατραπεί η ισορροπία μεταξύ Κεμάλ και Ερντογάν.

Ο Κεμάλ δεν ήθελε να ακούσει για Άραβες. Τους γνώριζε πολύ καλά ως στρατιωτικός και μάλιστα στη Λιβύη όπου πολέμησε τους Ιταλούς. Όσο η Τουρκία διατηρούσε το προσωπείο του εκδυτικισμού, της απόρριψης της αραβικής και περσικής της κληρονομιάς, είχε με το μέρος της μια ευνοϊκή ευρωπαϊκή κοινή γνώμη και τις θωπείες και τις επενδύσεις της Δύσης. Σήμερα, τα δυτικά ΜΜΕ αρχίζουν να ανοίγουν τις κουρτίνες και να παρουσιάζουν το πραγματικό πρόσωπο της Τουρκίας.

Οι περίφημοι τρομοκράτες του PKK, θέση που αποδέχτηκαν οι Δυτικοί και πάνω της έχτισε ο Ερντογάν και οι Γκρίζοι Λύκοι τον εθνικισμό ως ιδεολογικό βάθρο της εσωτερικής πολιτικής της γείτονος, είναι αποκύημα του Ψυχρού Πολέμου. Σήμερα, το PKK και το YPG θα ήταν δύο προοδευτικά σοσιαλιστικά ή και φιλελεύθερα κόμματα και μάλιστα θα είχαν προτεραιότητα την ισότητα των γυναικών στον Ισλαμικό Κόσμο.

Και όμως οι αγκυλώσεις του Ψυχρού Πολέμου έχουν παραμείνει ενεργές και καταστρέφουν ζωές εκατομμυρίων. Η αμερικανική Βουλή αποδέχθηκε ψήφισμα όπου αναγνωρίζει τις σφαγές των Αρμενίων ως Γενοκτονία. Η τουρκική κοινή γνώμη (το 73% θεωρεί τις ΗΠΑ εχθρική δύναμη) πνέει τα μένεα κατά των ΗΠΑ. Για τους Τούρκους ό,τι έχουν κάνει είναι καλώς καμωμένο και ηθικά και πολιτικά. Το να πρέπει να απολογούνται για τα εγκλήματά τους είναι μια πρόκληση, για την οποία δεν έχουν απάντηση.

Η μεγάλη ευκαιρία

Πιστεύω πως η Τουρκία θα παραμείνει ενωμένη όσο ο εθνικισμός βρίσκει έδαφος σε μια καλή οικονομία και μια επιτυχημένη επιβολή της ισχύος της χώρας στο εξωτερικό. Η επιτυχία του Ερντογάν στη Συρία θα κερδίσει τις καρδιές πολλών Τούρκων, ακόμη και από την κεμαλική ελίτ. Γι' αυτόν τον λόγο οπωσδήποτε της χρειάζεται, αν όχι μια αναγνώριση, τουλάχιστον μια ανοχή και μια σιωπηλή βοήθεια από τη Δύση. Αυτή η τελευταία είναι απαραίτητη για να κρατήσει την οικονομική, πανεπιστημιακή και τεχνολογική ελίτ στη χώρα και μάλιστα πιστή στην πολιτική Ερντογάν.

Αυτή η πολιτική, όμως, δεν θα μπορέσει να πετύχει τους στόχους της στον χώρο της Μέσης Ανατολής:

-Πρώτον, η περιοχή ιστορικά δεν είχε ποτέ πολιτικά δυνατούς δεσμούς παρά μόνο όποιους επέβαλε ο εκάστοτε ισχυρότερος. Οι δεσμοί του Ισλάμ ενέχουν ουσιώδεις αντιπαλότητες (Άραβες, Τούρκοι, Ιρανοί).

-Δεύτερον, πολιτικά ολοκληρωτικά καθεστώτα, όπως αυτά της περιοχής, δεν μπορούν να συνυπάρξουν ως συμπαγής ομάδα. Οι ηγέτες είναι πάντα ετοιμόρροποι και βασίζονται στη βία για να διατηρηθούν στην εξουσία. Η υπονόμευσή τους είναι μέσον εξάπλωσης των άλλων.

-Τρίτον, η αποχώρηση των Αμερικανών φέρνει στο προσκήνιο τους Ρώσους, αλλά στη σκιά βρίσκονται οι Κινέζοι. Για παράδειγμα, το 80% της παραγωγής μαρμάρου της Τουρκίας πηγαίνει στην Κίνα και ανήκει σε κινεζικές εταιρίες. Ο "Δρόμος του Μεταξιού" περνά από την Τουρκία, όπως και από τη Συρία.

Αντίθετα η απόρριψη, το πραγματικό πάγωμα των σχέσεων Δύσης-Τουρκίας θα έχει καταλυτικές συνέπειες για την κοινωνική συνοχή και κατά συνέπεια για την πολιτική σταθερότητα στη χώρα. Παίζοντας πάνω στην κατασκευασμένη αντιπαλότητα ΗΠΑ-Ρωσίας, ο Ερντογάν κρατάει τις απαραίτητες ισορροπίες. Τον διευκολύνει ο απίστευτος Τραμπ και μια διηρημένη και περιδεής αμερικανική πολιτική ελίτ, η οποία αδυνατεί πλέον να πάρει στρατηγικές αποφάσεις.

Τίποτα δεν είναι βέβαιο

Δυστυχώς για τους Ρώσους, όπως και για τους Αμερικανούς τίποτα δεν είναι βέβαιο στους αντικατοπτρισμούς της ερήμου. Οι Ρώσοι ψαρεύουν στα θολά νερά της αμερικανικής ανικανότητας και άγνοιας, αλλά δεν θα μπορέσουν να καταφέρουν να αποσπάσουν την Τουρκία από το ΝΑΤΟ, να εγκαθιδρύσουν μια Συρία υπό τον Άσαντ, να διατηρήσουν τις καλές τους σχέσεις με το Ισραήλ και το Ιράν και να συνεργαστούν με την Σαουδική Αραβία.

Οι αντιπαραθέσεις είναι τόσο βαθιές, ώστε πιθανότατα δεν θα μπορέσουν να τις γεφυρώσουν. Άλλωστε, κάποια στιγμή οι Ισραηλινοί θα έχουν κυβέρνηση και τότε θα δούμε πως θα διαμορφωθεί η κατάσταση σε μια περιοχή όπου το μόνο Δυτικό προγεφύρωμα θα βρεθεί αντιμέτωπο με μια νεοοθωμανική Τουρκία. Ήδη ο Ισραηλινός πρέσβης στον ΟΗΕ είπε πως η Τουρκία δημιουργεί στη Συρία ένα καινούργιο άντρο τρομοκρατίας. Το Ισραήλ προσφέρει ανθρωπιστική και άλλου είδους βοήθεια στους Κούρδους της Συρίας, θεωρώντας τους στοιχεία αντίστασης κατά της ιρανικής επιρροής στη Συρία.

Επί αιώνες η οθωμανική Τουρκία διατηρούσε την υπόστασή της, διότι οι ευρωπαϊκές δυνάμεις δεν ήξεραν τι να κάνουν με το Ισλάμ. Άλλωστε, η καθεμία εποφθαλμιούσε την άλλη για το ποιο κομμάτι της θνήσκουσας αυτοκρατορίας θα κληρονομούσε. Μέχρι σήμερα συμβαίνει το ίδιο. Κανείς δεν είναι έτοιμος για τη μετά εποχή, εάν η σημερινή τουρκική κρατική οντότητα διασπαστεί. Αυτό θα συμβεί ως ένα ιστορικό φαινόμενο όπως η πτώση του Τείχους, ή όπως ο καπιταλισμός έφερε την Κίνα στο προσκήνιο της Ιστορίας.

Πηγή: Νίκος Μπινιάρης slpress.gr

Μέσα σε λιγότερο από 2 ώρες μπορείτε να κατατοπιστείτε για το τι συμβαίνει στο παγκόσμιο γεωπολιτικό γίγνεσθαι και πώς η Αν. Μεσόγειος διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Μια εκπληκτική συνέντευξη του Καθηγητή γεωστρατηγικής Κώστα Γρίβα από τον έγκριτο δημοσιογράφο Γιώργο Σαχίνη στην εκπομπή Αντιθέσεις του Κρήτη TV. Πώς η Ελλάδα από έρμαιο των εξελίξεων μπορεί να γίνει περιφερειακή δύναμη με απλά και χαμηλού κόστους μέσα. Τέτοιες αναλύσεις δεν θα δείτε στα συστημικά βοθροκάναλα της υποκουλτούρας και της διαφθοράς. Στο τέλος της συνέντευξης θα θέλατε οι 2 ώρες να ήταν περισσότερες...

Περισσότερα ΕΔΩ και ΕΔΩ...

iEpikaira