Οι φρεγάτες Belh@arra και οι επιλογές στην Αν. Μεσόγειο
Yourvibe
Του Ζαχαρία Μίχα*
Όμως, η βεβαιότητα ότι η έκβαση του παιγνίου θα επηρεάσει τον πλανήτη για πολλές δεκαετίες, τροφοδοτεί τις προσδοκίες μεγάλων και μεσαίων δυνάμεων, να βγουν ωφελημένες από τις νέες ισορροπίες. Αυτό το δεδομένο αυξάνει την προδιάθεση ανάληψης ρίσκου, που μόνο η ιστορία θα αποφανθεί εάν και κατά πόσον αποδείχθηκε στην πράξη υπολογισμένο. Αυτό με τη σειρά του μεγιστοποιεί τους κινδύνους για τις μικρότερες δυνάμεις.
Πρακτικά, ακόμα κι αν έχουν δικές τους φιλοδοξίες, υιοθετούν κατά προτεραιότητα αμυντική στάση σε μια προσπάθεια να αποτρέψουν αρνητικές συνέπειες από τις πρωτοβουλίες των ισχυρότερων. Ιδιαίτερα εάν γειτνιάζουν γεωγραφικά με αναθεωρητικές δυνάμεις. Σε αυτή την κατηγορία βρίσκεται η Ελλάδα. Εντός αυτού του πλαισίου καλείται να ελιχθεί για να επιβιώσει. Και για τη χώρα μας όμως, ισχύει η συνύπαρξη μεγάλων κινδύνων αλλά και ευκαιριών.
Κατά συνέπεια, η αμιγώς αμυντική στάση δεν επαρκεί. Χρειάζεται προετοιμασία σε όλα τα επίπεδα με το βλέμμα στραμμένο στην ουσία και το αποτέλεσμα, όχι στην επικοινωνία και μάλιστα κατά προτεραιότητα. Κυρίως όμως, να οικοδομηθεί η στρατιωτική ισχύς της χώρας με τέτοιον τρόπο ώστε να πείθει το γεωπολιτικό, όχι το εσωτερικό πολιτικό περιβάλλον της χώρας. Το πρώτο δεν πείθεται εύκολα με επικοινωνιακού περιεχομένου αφηγήματα που εμπεριέχουν το στοιχείο της υπερβολής. Ακόμα κι αν πειστεί, αυτό που έχει σημασία είναι η πεποίθηση του αντιπάλου, διότι αυτό κρίνει το παιχνίδι της αποτροπής.
Η πολιτική της χώρας δεν μπορεί να αναπτύσσεται αποκλειστικά με τρόπο που να απαντά σε επιλογές τρίτων. Χρειάζεται να καταβάλλεται διαρκής προσπάθεια διαμόρφωσης του περιβάλλοντος με τρόπο ευνοϊκό για τα ελληνικά συμφέροντα. Να γίνεται προσπάθεια να χειραγωγηθούν εάν είναι δυνατό οι καραμπόλες που προκύπτουν. Κι αν ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα απευθύνονται στην πλανητική σκακιέρα, η Ελλάδα έχει τη δική της, την περιφερειακή, που ασφαλώς αλληλεπιδρά με το παγκόσμιο περιβάλλον…
Όπως αποδεικνύει η εμπειρία, η προδιάθεση της Άγκυρας να προσδώσει αντιτουρκικό κίνητρο στις ελληνικές πρωτοβουλίες είναι δεδομένη. Σε συνδυασμό με τον αναθεωρητισμό, κάθε ελληνική προσπάθεια να διατηρείται… σε καταστολή, στην πραγματικότητα είναι καταδικασμένη από την αρχή. Η δε υπερβάλλουσα ευαισθησία για το πώς θα αντιληφθούν οι Τούρκοι τις δικές μας πρωτοβουλίες, καταλήγει σε μια αποτελεσματική μέθοδο «προληπτικής αυτοξουδετέρωσης».
Η επίσκεψη στην Ισπανία και οι εξοπλισμοί
Στο ανωτέρω πλαίσιο, η επίσκεψη Μητσοτάκη στην Ισπανία χρήζει πιο προσεκτικής εξέτασης. Να διευκρινιστεί εξ αρχής ότι το επιχείρημα του σχολίου δεν διατυπώνει ένσταση για την ανάπτυξη σχέσεων σε διμερές επίπεδο με την Ισπανία, ούτε για την επίσκεψη του πρωθυπουργού. Είναι εξάλλου συμβατή με την πάγια επιδίωξη δημιουργίας συμμαχίας ανάμεσα στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου. Εκεί είναι επικεντρωμένη και η ελληνική προσπάθεια επανεξοπλισμού του Πολεμικού Ναυτικού. Στη Γαλλία και την Ιταλία. Θα υπάρξει προσθήκη της Ισπανίας;
Όμως, σε συνδυασμό με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα που μας προετοιμάζει για τη συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας με την Τουρκία, εγείρεται ζήτημα εάν υπάρχει συναίσθηση γενικότερα, για το πώς οι ελληνικές επιλογές γίνονται αντιληπτές στο Ισραήλ. Και φυσικά, εάν αντιλαμβανόμαστε επαρκώς την έκταση που η πολιτική της Μαδρίτης επηρεάζει τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα. Ένα ορθό και ισχυρό αντεπιχείρημα βέβαια θα ήταν, ότι γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο ήταν απαραίτητη η ενίσχυση των επαφών Ελλάδας-Ισπανίας. Για να διασφαλιστεί ότι οι αντίστοιχες Μαδρίτης-Άγκυρας δεν θα λάβουν ανθελληνικό προσανατολισμό.
Εντύπωση προκάλεσαν οι αναφορές του Κυρ. Μητσοτάκη στην αμυντική συνεργασία στο πλαίσιο της ΕΕ. Είναι όμως αμφίβολο το πώς έγιναν αντιληπτές στο Ισραήλ. Επί παραδείγματι, όταν η Ελλάδα δεν κινήθηκε για να εξασφαλίσει χρηματοδότηση μέσω του προγράμματος SAFE για την ελληνική IDE που έχει εξαγοραστεί από την ισραηλινή IAI, δεν μπορεί να παριστάνει πως δεν αντιλαμβάνεται ότι ευρωπαϊκές εταιρίες που ελέγχονται μετοχικά από τουρκικά συμφέροντα μπορούν να εξασφαλίσουν έργο στο πλαίσιο κοινοπραξιών, μέχρι ποσοστού 35%.
Ναυπηγικά προγράμματα
Κι αν αυτό που έχει στο πίσω μέρος του μυαλού του ο πρωθυπουργός είναι η κοινοπραξία Naviris στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος ναυπήγησης της αποκαλούμενης ως «ευρωκορβέτας», έχει καλώς. Το Πολεμικό Ναυτικό έχει τεράστια ανάγκη από σύγχρονες μονάδες επιφανείας διαφόρων εκτοπισμάτων. Η κοινοπραξία αποτελείται από την ιταλική Fincantieri (ναυπηγεί τις ιταλικές FREMM τύπου Bergamini που διαπραγματευόμαστε να αποκτήσουμε 2+2 μεταχειρισμένες) και τη γαλλική Naval Group (ναυπηγεί τις FDI-HN τύπου «ΚΙΜΩΝ»), ενώ μαζί με την ισπανική Navantia ηγούνται της προσπάθειας ανάπτυξης της ευρωκορβέτας.
Το ερώτημα όμως παραμένει για ποιον λόγο στις πολλαπλές δρομολογημένες προμήθειες εμβληματικών ισραηλινών οπλικών συστημάτων, δεν επελέγη η προσπάθεια εξασφάλισης χαμηλότοκης χρηματοδότησης από το SAFE (10 χρόνια περίοδος χάριτος και εξόφληση σε 45 χρόνια), επιλέγοντας προμήθεια μέσω ευρωπαϊκών εταιριών – κοινοπραξιών (π.χ. EUROSPIKE, EUROTROPHY, EURO PULS) που έχουν συστήσει οι ισραηλινές κατασκευάστριες με ευρωπαϊκές εταιρίες. Η απευθείας συναλλαγή προφανώς χαροποιεί την Ιερουσαλήμ, αποστραγγίζει όμως τις διαθέσιμες πιστώσεις, ενώ θα μπορούσαν να υλοποιηθούν περισσότερα εξοπλιστικά προτεραιότητας.
Τα περί απώλειας ευκαιρίας ισχύουν και για τις δυο επιλογές που έχουν ήδη γίνει στον τομέα της ναυτικής ισχύος, τις γαλλικές FDI και τις ιταλικές FREMM – Bergamini. Ξεκινώ από τις δεύτερες για να διαφανεί η σκοπιμότητα. Η ελληνική πλευρά έχει πλέον αντιληφθεί ότι οι προειδοποιήσεις για θεαματική αύξηση του κόστους σε περίπτωση που ζητηθούν αλλαγές στα πλοία, δεν συνιστούσαν «αντιπολίτευση» αλλά απηχούσαν τη δυσμενή πραγματικότητα.
Ήταν απόλυτα προβλέψιμο. Τα πλοία βρίσκονται αφενός στο μέσο του επιχειρησιακού τους βίου και χρήζουν αναβάθμισης – εκσυγχρονισμού μέσης ζωής (mid-life upgrade) και αφετέρου, συγκριτικά με τις FDI – HN είναι υποεξοπλισμένα (16 κελιά έναντι 32). Επίσης, έχουν σημαντικά μεγαλύτερο εκτόπισμα (κατά περίπου 50%), πλήρωμα (200 άτομα έναντι 122), δηλαδή αυξημένο λειτουργικό κόστος.
Εξυπακούεται ότι ο οπλισμός των FREMM – Bergamini μπορεί να ενισχυθεί ποσοτικά (προσθήκη επιπλέον συστημάτων κάθετης εκτόξευσης), όμως αυτό θα υπέχει πρόσθετο κόστος που θα προστεθεί στα κόστη αρχικής προμήθειας και εκσυγχρονισμού μέσης ζωής. Επίσης, οι κυβερνητικές αναφορές περί «διακρατικών συμβάσεων», δηλαδή με μοναδικούς αντισυμβαλλόμενους τα κράτη και όχι τις εταιρίες όπως έχει αποδειχθεί μέχρι στιγμής, δείχνουν να έχουν χτυπήσει σε ξέρα και στις συζητήσεις με τους Ιταλούς!
Το δέον γενέσθαι
Που καταλήγει όλο αυτό; Σε δυο συμπεράσματα: Το πρώτο είναι ότι χάνεται πολύτιμος χρόνος. Εάν είχε επιλεγεί τοποθέτηση παραγγελίας για περισσότερες FDI-HN θα επιτυγχανόταν συμπλήρωση ενός εύλογου αριθμού φρεγατών (π.χ. σύνολο έξι) που θα αποκτούσαμε περίπου στον ίδιο χρόνο. Θα ήταν ολοκαίνουργιες μονάδες επιφανείας και όχι μεταχειρισμένες για 15-20 χρόνια (σ.σ. εκτός αν σκοπεύουμε να συνεχίσουμε να τις διατηρούμε στον Στόλο 40+ έτη). Δεν θα έχρηζαν εκτεταμένων παρεμβάσεων για να αποκτήσουν την ισχύ που απαιτεί το πολύ μεγαλύτερο εκτόπισμα των Bergamini και το αυξημένο κόστος υποστήριξης.
Το δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι θα επιτυγχάνονταν οικονομίες κλίμακος λόγω ομοιοτυπίας πλατφορμών, συστημάτων, αισθητήρων και όπλων. Εάν μάλιστα σκοπεύουμε να επενδύσουμε στην απόκτηση ευρωκορβετών, άλλο είναι να υποστηρίζονται δύο και άλλο τρεις διαφορετικοί τύπου πολεμικών πλοίων. Κι αυτά πέραν των καλύτερων τιμών που θα συνεπαγόταν ένα ναυπηγικό πρόγραμμα και τη δυνατότητα διεκδίκησης πολύ πιο ενεργής εμπλοκής της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας.
Καταληκτικά, να συνυπολογιστεί ότι Ισπανία και Τουρκία πρωτοστατούν στον «αντιεβραϊκό άξονα» της ευρύτερης περιοχής. Τα πνεύματα στην Ισπανία είναι τόσο οξυμένα, που δεν επιτράπηκε η είσοδος σε φιλάθλους να παρακολουθήσουν τα παιχνίδια της Ευρωλίγκας της ισραηλινής Μακάμπι Τελ Αβίβ με τη Ρεάλ Μαδρίτης και την Μπαρτσελόνα, υπό τον φόβο εκτροπής.
Η πάγια επιδίωξη της Ελλάδας για την σύμπηξη της περίφημης «συμμαχίας του νότου», στη συγκεκριμένη συγκυρία μοιάζει να εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Άγκυρας όπως εξηγήθηκε παραπάνω. Εάν θεωρούμε ότι δεν θα εκδηλωθούν αντιδράσεις από την Ιερουσαλήμ για να μην επηρεαστεί η διμερής εξοπλιστική συνεργασία, δυστυχώς αυτή είναι μία μόνο διάσταση του προβλήματος.
Το πιο σημαντικό είναι το τελικό μήνυμα που αποκωδικοποιούν οι Ισραηλινοί και δεν είναι άλλο από την πρόταξη της πολιτικής ανάγκης εξασφάλισης «ήρεμων νερών», τουλάχιστον μέχρι το πέρας του βίου της σημερινής κυβέρνησης. Αυτό όμως δεν αποτελεί εθνική, αλλά κομματική προσέγγιση και μάλιστα στο τακτικό επίπεδο. Το Ισραήλ ενδιαφέρεται πρώτιστα για μια συμμαχία ανάσχεσης του τουρκικού αναθεωρητισμού, διότι το αφορά.
Αντί σχολίου, παραθέτω την κατάληξη στο άρθρο του συναδέλφου Μιχάλη Ψύλλου για τη «Ναυτεμπορική» αναφερόμενος στην ευρωπαϊκή αντίδραση απέναντι στις επιλογές Τραμπ. Η κατάσταση στη μεγάλη πλανητική εικόνα, μοιάζει σκανδαλιστικά με την δική μας περιφερειακή και το τρίγωνο Αθήνας, Άγκυρας, Ιερουσαλήμ:
«Η χειρότερη στρατηγική απέναντι σε μια τέτοια κυνική επίδειξη πολιτικής ισχύος είναι αυτή που συνδυάζει την κολακεία με τον κατευνασμό, δύο μορφές υποτακτικής προσαρμογής στις απειλές του αρχηγού του ισχυρότερου στρατού στον κόσμο. Ο νοών νοείτω…»
*Διευθυντής Μελετών στο Ινστιτούτο Αναλύσεων Ασφάλειας και Άμυνας – ΙΑΑΑ/ISDA, defence-point.gr
εξοπλισμοί
Ζ. Μίχας
Ισπανία
Ισραήλ
Ιταλία
Belh@rra
Fremm
σχόλιο iΕpikaira
.png)
