Επιμέλεια iEpikaira
Όσοι προεξοφλούν μια αμερικανική στροφή υπέρ της Ελλάδας εις βάρος της Τουρκίας, μάλλον ξεχνούν ότι η Άγκυρα δεν αποτελεί υπόθεση ενός Αμερικανού προέδρου. Για το Πεντάγωνο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η γεωστρατηγική αξία της Τουρκίας εξακολουθεί να έχει τεράστια σημασία. Η Ουάσιγκτον μπορεί να διαφωνεί με κάποιες από τις επιλογές του Ερντογάν, να ανησυχεί για συγκεκριμένα ανοίγματα –όχι όλα... κατά περιόδους ο τουρκικός δίαυλος με την Ρωσία θεωρήθηκε επωφελής– με τη Μόσχα και να πιέζει την Άγκυρα σε μια σειρά από ζητήματα. Δεν πρόκειται, όμως, να εγκαταλείψει την προσπάθεια να διατηρήσει την Τουρκία στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας –επιτρέποντας ταυτόχρονα ορισμένα όρια ευελιξίας–, ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται στον Λευκό Οίκο.
Αυτό που αλλάζει με το εκλογικό αποτέλεσμα δεν είναι κατ' ανάγκην η αμερικανική στρατηγική, αλλά το περιβάλλον μέσα στο οποίο θα επιχειρήσει να την εφαρμόσει ο Τραμπ. Μετά την ανάληψη των καθηκόντων του νέου Κογκρέσου, τον Ιανουάριο του 2027, ο Λευκός Οίκος θα έχει απέναντί του μια διαφορετική πολιτική πλειοψηφία, με τη δυνατότητα να ασκήσει πολύ μεγαλύτερο έλεγχο σε κρίσιμες επιλογές της κυβέρνησης. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Κογκρέσο θα μπορεί να εμποδίσει κάθε διπλωματική πρωτοβουλία του προέδρου. Μπορεί, όμως, να καταστήσει πολύ δυσκολότερες ορισμένες από τις επιλογές του, ιδίως όταν αφορούν εξοπλισμούς, κυρώσεις και μεταφορά ευαίσθητης αμερικανικής τεχνολογίας στην Τουρκία.
Το ζήτημα των F-35 είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα δεν εξαρτάται μόνο από την προσωπική σχέση Τραμπ – Ερντογάν. Προσκρούει στο ζήτημα των S-400, στην αμερικανική νομοθεσία και στις σοβαρές επιφυλάξεις που υπάρχουν ούτως ή άλλως. Το ίδιο ισχύει και για την ευρύτερη αμυντική συνεργασία των δύο χωρών. Εδώ ακριβώς μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία η διεύρυνση της ελληνικής επιρροής στην Ουάσιγκτον.
Το πολιτικό κόστος για την παραγνώριση των ελληνικών και κυπριακών ανησυχιών ασφαλείας ενδέχεται να αυξηθεί. Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα υιοθετήσουν αυτομάτως τις ελληνικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες ή το Κυπριακό. Αυτά τα ζητήματα έχουν τις δικές τους νομικές και διπλωματικές διαστάσεις. Είναι όμως διαφορετικό να συζητά κανείς τις αμερικανικές θέσεις και διαφορετικό να διαθέτει θεσμικά ερείσματα για να επηρεάζει αποφάσεις που αφορούν την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ Ελλάδας – Τουρκίας.
Αρκεί, βέβαια, η Αθήνα να ξέρει πώς να τα αξιοποιήσει. Γιατί η Άγκυρα δεν πρόκειται να μείνει με σταυρωμένα χέρια. Το τουρκικό λόμπινγκ δεν περιορίζεται στις επαφές με τους Ρεπουμπλικανούς ούτε εξαρτάται αποκλειστικά από τη σχέση Ερντογάν – Τραμπ. Η Τουρκία έχει κάθε λόγο να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους και με τους Δημοκρατικούς, να επενδύει σε διαφορετικά κέντρα επιρροής και να διαφημίζει τη στρατηγική της χρησιμότητα σε ολόκληρο το αμερικανικό πολιτικό σύστημα. Το αποτέλεσμα των εκλογών, επομένως, δεν ακυρώνει την τουρκική επιρροή στην Ουάσιγκτον. Αλλάζει ενδεχομένως τους όρους με τους οποίους αυτή θα ασκείται.
Ο αστάθμητος παράγοντας παραμένει ο Ερντογάν που επενδύει στη λογική ότι η Τουρκία είναι αναντικατάστατη για τα αμερικανικά συμφέροντα, την ώρα που διατηρεί σχέσεις με τη Μόσχα και άλλους παίκτες που προκαλούν έντονες επιφυλάξεις στην αμερικανική πρωτεύουσα. Αυτό το παιχνίδι πολλαπλών ισορροπιών δεν είναι καινούργιο. Γίνεται, όμως, πιο δύσκολο όταν ο Αμερικανός πρόεδρος δεν διαθέτει πλέον την ίδια πολιτική ευχέρεια στο εσωτερικό της χώρας του. Η προσωπική διπλωματία και η στενή σχέση Ερντογάν – Τραμπ, μπορεί να ανοίξει πόρτες, δεν αρκεί πάντα για να εξασφαλίσει την έγκριση των θεσμών.
Κοιτώντας τη μεγάλη εικόνα, η ελληνική στρατηγική δεν είναι να πείσουμε την Αμερική να εγκαταλείψει την Τουρκία. Αυτό δεν πρόκειται να συμβεί. Είναι να διασφαλίσουμε ότι η συνέχιση της αμερικανικής συνεργασίας με την Άγκυρα δεν θα γίνεται εις βάρος της δικής μας ασφάλειας. Και αυτό δεν θα επιτευχθεί με πανηγυρισμούς για τις πολιτικές ήττες του Τραμπ ή με την προσδοκία ότι το Κογκρέσο θα λύσει τα προβλήματά μας.
Οι ισορροπίες στα ελληνοτουρκικά δεν κρίνονται πρωτίστως από το τί συμβαίνει στην Ουάσιγκτον. Κρίνονται κυρίως από τη δική μας αποτρεπτική ισχύ, από τη μεθοδικότητα της διπλωματίας μας και από την ικανότητά μας να υπερασπιζόμαστε τα εθνικά μας συμφέροντά με συνέχεια και συνέπεια. Οι σύμμαχοι μπορούν να δημιουργήσουν ευκαιρίες και να θέσουν –εν μέρει– τα όρια στα αντίπαλα στρατόπεδα. Δεν μπορούν, όμως, να υποκαταστήσουν την εθνική στρατηγική.
.png)
