Ανεβαίνει κατακόρυφα το «θερμόμετρο» στην Μεσόγειο για το καλώδιο: Έρχεται η Μεγάλη Διευθέτηση;

Μύρνα Νικολαίδου

Ανεβαίνει κατακόρυφα το «θερμόμετρο» στην Μεσόγειο για το καλώδιο Σαντάμ Χαφτάρ και Χακάν Φιντάν

Αρχή μεγάλης διευθετήσεως για τις θαλάσσιες ζώνες στην Μεσόγειο το επεισόδιο με την Λιβύη και η άσκησις στο Καστελλόριζο – Η τελική αναμέτρησις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Η γεωπολιτική σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου παίρνει… φωτιά, και το φυτίλι αυτήν την φορά το άναψε η Τρίπολις, φέροντας όλο και πλησιέστερα στον ορίζοντα το σενάριο μίας συνολικής «Μεγάλης Διευθετήσεως».

Η αποκάλυψις της λιβυκής ρηματικής διακοινώσεως –ενός εγγράφου που εστάλη στις 24 Αυγούστου, αλλά εκρατήθη επιμελώς μακράν της δημοσιότητος μέχρι προ ολίγων ημερών– επιβεβαιώνει με τον πλέον δραματικό τρόπο αυτό που πολλοί υποψιάζοντο.

Ότι η μεταβατική κυβέρνησις της Δυτικής Λιβύης κινείται εν πλήρει συντονισμώ προς τα αναθεωρητικά σχέδια της Αγκύρας, την ώρα κατά την οποία η Τουρκία προχωρεί σε μία ακόμη ευθεία πρόκληση. Το πρωί της Παρασκευής, η τουρκική πλευρά εξέδωσε νέα NAVTEX, με την οποία αμφισβητεί ανοικτά τις αρμοδιότητες του Σταθμού Ηρακλείου. Αφορμή εστάθη η έκδοσις οδηγίας προς ναυτιλλομένους για την πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», που είναι προγραμματισμένη για τις 19 Οκτωβρίου σε περιοχή νοτίως του Καστελλορίζου – μία περιοχή από την οποία αναμένεται να διέλθει και το ερευνητικό σκάφος «Αbeille Μarengo», αμέσως μόλις ολοκληρωθούν οι σχετικές διαδικασίες.

Πρόκειται περί της αμέσου και ωμής αντιδράσεως της Αγκύρας έναντι της επικειμένης επανεκκινήσεως των εργασιών ποντίσεως για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδος και Κύπρου, του έργου Great Sea Interconnector. Η τουρκική πλευρά εμμένει στον ανυπόστατο ισχυρισμό ότι το καλώδιο διέρχεται από περιοχές της δικής της υφαλοκρηπίδος, αξιώνοντας από την Αθήνα όχι μόνον ενημέρωση και συντονισμό, αλλά και την λήψη σχετικής αδείας από τις τουρκικές Αρχές. Η τουρκική εφημερίς «Hurriyet» κάνει λόγο για κρίση και κίνδυνο «να ευρεθούν αντιμέτωπες Τουρκία και Ελλάδα».

Στο μέτωπο της Λιβύης διπλωματικές πηγές από την Αθήνα έσπευσαν να χαμηλώσουν τους τόνους, διευκρινίζοντας ότι «δεν πρόκειται για νέα ρηματική διακοίνωση, αλλά για έγγραφο του περασμένου Αυγούστου, που ενσωματώνει πάγιες λιβυκές θέσεις», προσθέτοντας ότι το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών έχει ήδη απαντήσει διά της διπλωματικής οδού περί του ανυποστάτου των ισχυρισμών. «Ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης με τη Λιβύη, η Ελλάδα εφαρμόζει τη μέση γραμμή, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο – γραμμή με βάση την οποία και η ιδία η Λιβύη είχε προκηρύξει θαλάσσια οικόπεδα. Ο διμερής διάλογος για την ΑΟΖ συνεχίζεται, χωρίς αυτό να σημαίνει αναστολή άσκησης νόμιμων κυριαρχικών δικαιωμάτων ή αποδοχή μονομερών διεκδικήσεων», κατέληξαν οι ίδιες πηγές.

Οι ανακατατάξεις στην Λιβύη

Ωστόσο, πίσω από την προσπάθεια αποκλιμακώσεως της εντάσεως, η πραγματικότης στο πεδίο βοά. Αναλυτές επισημαίνουν ότι το θέμα ανακινείται σε μία περίοδο θεμελιωδών πολιτικών αλλαγών στην Ανατολική Λιβύη. Η απομάκρυνσις του 82ετούς Αγκίλα Σάλεχ από την προεδρία της Βουλής των Αντιπροσώπων, κατόπιν 12 ετών, και η αντικατάστασίς του από τον Αλ Σαλχίν Αμπντέλ Νάμπι συνιστούν έναν πραγματικό γεωπολιτικό «σεισμό». Ο Σάλεχ αποτελούσε επί έτη το κύριο ανάχωμα κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου, αρνούμενος κατηγορηματικώς να το θέσει προς επικύρωσιν στο Κοινοβούλιο του Τομπρούκ και διατηρώντας ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας με την Αθήνα.

Τώρα, το σκηνικό στην Ανατολική Λιβύη έχει αλλάξει ριζικώς: οι υιοί του Στρατάρχου Χαλίφα Χαφτάρ –και κυρίως ο Σαντάμ Χαφτάρ– εδραιώνουν την εξουσία τους, παραμερίζοντας την παλαιά φρουρά. Ο Σαντάμ, ακολουθώντας στρατηγική επαναπροσεγγίσεως με την Άγκυρα, επραγματοποίησε διαδοχικές συναντήσεις με τον Τούρκο υπουργό Αμύνης Γιασάρ Γκιουλέρ (Μάιος του 2026) και τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν (Ιούλιος και Αύγουστος του 2026).

Ο νέος Πρόεδρος της Βουλής, Αλ Σαλχίν Αμπντέλ Νάμπι, προέρχεται από το περιβάλλον επιρροής του Σαντάμ και έχει διατελέσει πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Φιλίας Λιβύης – Τουρκίας. Με τον Σάλεχ εκτός κάδρου, η Άγκυρα επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει την διείσδυσή της και στην Ανατολή, εξασφαλίζοντας το «πράσινο φως» για την επικύρωση του μνημονίου από το σύνολο της λιβυκής ηγεσίας.

Για την Ελλάδα, η απώλεια αυτού του ερείσματος εξηγεί γιατί η Λιβύη εμφανίζεται πλέον εξαιρετικώς επιθετική, απειλώντας ακόμη και με διακοπή των διπλωματικών σχέσεων, αν η Αθήνα συνεχίσει τις έρευνες νοτίως της Κρήτης. Και το μεγάλο ερώτημα είναι ποια στάση θα τηρήσει ο αμερικανικός κολοσσός Chevron. Η σύμβασις της Chevron με την Ελληνική Δημοκρατία –το πλήρες κείμενο της οποίας είχε αποκαλύψει η «Εστία της Κυριακής» τον Μάρτιο του 2026– προβλέπει την εγκατάλειψη του έργου αζημίως για την εταιρεία, σε περίπτωση «απώλειας οριοθετημένης περιοχής, κυριαρχικών δικαιωμάτων και υφαλοκρηπίδας», παρέχοντας την δυνατότητα παραιτήσεως, ακόμη και αν έχει προσδιορισθεί περιοχή εκμεταλλεύσεως.

Το αδιέξοδο είχε διαφανεί ήδη από τον τρίτο γύρο των τεχνικών συνομιλιών Ελλάδος – Λιβύης στις 27 Ιουλίου στην Αθήνα. Υπό την υφυπουργό Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, η ελληνική πλευρά προσήλθε τεκμηριωμένη βάσει του UNCLOS, τονίζοντας την πλήρη επήρεια της Κρήτης, της Καρπάθου, της Κάσου και της Ρόδου. Αντιθέτως, η λιβυκή αντιπροσωπεία ελειτούργησε ως φερέφωνο της Τουρκίας: υιοθέτησε τις αυθαιρέτους συντεταγμένες του παρανόμου μνημονίου του 2019, αμφισβήτησε το δικαίωμα της Κρήτης να παράγει θαλάσσιες ζώνες έναντι ηπειρωτικών μαζών και εχαρακτήρισε τις ελληνικές παραχωρήσεις οικοπέδων ως «μονομερείς ενέργειες». Οι συνομιλίες διεκόπησαν, η Τρίπολις συνέταξε την απειλητική διακοίνωση, ενώ το τουρκικό Υπουργείο Αμύνης παρεδέχθη δημοσίως την στήριξή του προς την λιβυκή κίνηση.

Η σύνδεσις με το καλώδιο

Η χρονική συγκυρία συνδέεται ευθέως με το έργο του Great Sea Interconnector (GSI). Η πρόσφατος επίσκεψις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα έδωσε το στίγμα: Εχαρακτήρισε το έργο κρισίμου σημασίας για την ενεργειακή και εθνική ασφάλεια, υποσχόμενος διπλωματία στο παρασκήνιο για την αποτροπή συγκρούσεως, αλλά ταυτοχρόνως εσημείωσε πως πρέπει να ληφθούν υπ' όψιν οι «ευαισθησίες» της Τουρκίας. Αυτές οι ευαισθησίες αποτυπώνονται ήδη στις μυστικές διαπραγματεύσεις Γαλλίας – Τουρκίας περί της νομικής φόρμουλας ενημερώσεως της Αγκύρας από το Παρίσι αναφορικώς με την πόντιση μέσω της Meridiam, την ώρα κατά την οποία έγκριτοι αναλυτές επιμένουν ότι ουδείς λόγος ενημερώσεως της Αγκύρας υπάρχει, αφ' ης στιγμής θα εκδοθεί NAVTEX.

Προ ολίγων ημερών, η εταιρεία Next Geosolutions (στην οποία η γαλλική Nexans ανέθεσε το έργο) κατέθεσε επίσημο αίτημα στις ελληνικές Αρχές (ΕΧΑΕΘ και Λιμενικό Σώμα), ζητώντας άδεια για την διενέργεια προκαταρκτικών ωκεανογραφικών και βυθομετρικών εργασιών από το εξειδικευμένο ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo», υπό γαλλική σημαία. Η τελική έγκρισις από την αρμοδία ελληνική επιτροπή αναμένεται εντός περίπου 15 ημερών. Αυτή θα ανοίξει τον δρόμο για την έκδοση της σχετικής NAVTEX από τον αρμόδιο σταθμό Ηρακλείου. Αυτό όμως που δεν είναι σαφές είναι που ακριβώς θα πραγματοποιηθούν οι εργασίες. Θα υπάρξει, εν τέλει, αλλαγή δρομολογίου, με την Ελλάδα επί της ουσίας να κλείνεται στα 6 ναυτικά μίλια; Αν και η Κυβέρνησις έχει απορρίψει ένα τέτοιο σενάριο, θα έχει ενδιαφέρον να διαπιστώσουμε την απάντηση επί του πεδίου.

Τα τρία μέτωπα της Chevron

Εν πάση περιπτώσει, τόσο το καλώδιο όσο και οι γεωτρήσεις νοτίως της Κρήτης τέμνουν τον «σκληρό πυρήνα» του τουρκολιβυκού μνημονίου. Δεδομένου ότι η Chevron δραστηριοποιείται πλέον ταυτοχρόνως και στα τρία μέτωπα, η κατάστασις περιπλέκεται. Ειδικώτερα, τον Αύγουστο του 2026, η Chevron υπέγραψε επίσημη συμφωνία κοινού καταμερισμού παραγωγής (PSA) με την κρατική εταιρεία πετρελαίου της Λιβύης (NOC) για το Οικόπεδο 106 (Area S4) στην πλουσία σε πετρέλαιο λεκάνη της Σύρτης. Τον Μάρτιο του 2026 υπέγραψε Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) για τεχνικές μελέτες στο θαλάσσιο Οικόπεδο NC146, ενώ τον Απρίλιο του 2026 συνεφώνησε να αξιολογήσει το τεράστιο δυναμικό της Λιβύης σε σχιστολιθικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

Όσον αφορά στην Τουρκία, τον Φεβρουάριο του 2026, η Chevron υπέγραψε Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) με την κρατική εταιρεία πετρελαίου της Τουρκίας (TPAO) στην Κωνσταντινούπολη. Η συμφωνία προβλέπει κοινές δραστηριότητες ερεύνης και παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου τόσο εντός της Τουρκίας (π.χ. Μαύρη Θάλασσα, περιοχή Γκαμπάρ) όσο και σε διεθνές επίπεδο. Στόχος της Αγκύρας, μέσω αυτής της συνεργασίας, είναι να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση από την Ρωσσία και να μετατρέψει την TPAO σε παγκόσμιο παίκτη.

Έρχεται η Μεγάλη Διευθέτησις;

Τούτων δοθέντων, προβάλλει εκ νέου στον ορίζοντα η ιδέα μιάς Διεθνούς Διασκέψεως για την Ανατολική Μεσόγειο. Σημειωτέον ότι ο Τούρκος Πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει ζητήσει επανειλημμένως από του βήματος της Γενικής Συνελεύσεως του ΟΗΕ την διεξαγωγή μιάς πολυμερούς διασκέψεως. Στόχος της Αγκύρας είναι ο συνολικός προσδιορισμός των δικαιωμάτων της στην περιοχή, μοιράζοντας την Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και επιτυγχάνοντας την έμμεσο αναγνώριση του ψευδοκράτους, γεγονός που «ναρκοθετεί» την αποδοχή της προτάσεως από την Αθήνα και την Λευκωσία.

Στα τέλη του 2025, ο Έλλην Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, είχε προτείνει ένα συγκεκριμένο σχήμα συνεργασίας, «5×5», με την συμμετοχή της Αθήνας, της Τουρκίας, της Λιβύης, της Αιγύπτου και της Κυπριακής Δημοκρατίας, το οποίο αρνείται να αναγνωρίσει η Άγκυρα και επιμένει στην συμμετοχή και του ψευδοκράτους στην διάσκεψη. Η ελληνική διπλωματία επέμενε ότι συζήτησις πρέπει να επικεντρωθεί σε κοινές προκλήσεις, όπως η κλιματική κρίσις, οι φυσικές καταστροφές, η πολιτική προστασία και η ενεργειακή ασφάλεια, και όχι σε ζητήματα οριοθετήσεως.

Εν τούτοις, ένα τέτοιο πολυμερές σχήμα ενέχει τον κίνδυνο να εγκλωβίσει την Ελλάδα σε μια συζήτηση «τουρκικής εμπνεύσεως», στην οποία η Αθήνα ενδέχεται να μην έχει τον πρώτο λόγο, ειδικώς από την στιγμή που συμμετέχει η Λιβύη, με φόντο το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Υπενθυμίζεται ότι την πρόταση εισηγήθη για πρώτη φορά ο πρώην Πρόεδρος του Ευρωπαικού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, το φθινόπωρο του 2020, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος ευρίσκετο στο «κόκκινο», λόγω των ερευνών του «Oruç Reis». Στόχος του ήταν να εξευρεθεί μια «διπλωματική διέξοδος» για την ΕΕ, ώστε να αποφευχθεί μια πολεμική σύρραξις μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, προτείνοντας ένα κοινό τραπέζι για όλα τα φλέγοντα ζητήματα (ενέργεια, σύνορα, μετανάστευση). [iEpikaira: Η διεθνής συνδιάσκεψη για την Μεσόγειο έχει πολύ περισσότερο παρασκήνιο. Περισσότερα ΕΔΩ!]

Μία άλλη επιλογή είναι η σύγκλησις ενός δικαστηρίου διαιτησίας που θα επικυρώσει αποφάσεις ειλημμένες κεκλεισμένων των θυρών. Εκεί θα ενεργοποιηθούν και οι ρήτρες «αναθεώρησης συντεταγμένων» της συμβάσεως με την Chevron. Δεν μπορεί μάλιστα να αποκλεισθεί η πιθανότης μία τέτοια συμφωνία να τεθεί στην κρίση των πολιτών μέσω διπλού δημοψηφίσματος (στις ελληνικές εθνικές και τις τουρκικές προεδρικές εκλογές), όπως υπηνίχθη σαφώς προ εβδομάδων ο πρώην υπουργός Μάκης Βορίδης στον Σκάι.

Εναλλακτικώς, παραμένει διαθέσιμο το «μοντέλο Χοκστάιν», συμφώνως προς το οποίο το Ισραήλ και ο Λίβανος υπέγραψαν ξεχωριστές, διμερείς επιστολές με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες ελειτούργησαν ως ο εγγυητής και ο συνδετικός κρίκος, και το βάρος μετεφέρθη στις ιδιωτικές εταιρείες ενεργείας. Βάσει όλων των ανωτέρω, ο καθείς αντιλαμβάνεται ότι το σκηνικό της «Μεγάλης Διευθετήσεως» είναι έτοιμο. Το ερώτημα για την ελληνική διπλωματία είναι αν το ηλεκτρικό καλώδιο και οι έρευνες νοτίως της Κρήτης θα αποτελέσουν τους πυλώνες της εθνικής μας κυριαρχίας ή το «νόμισμα» για έναν αναγκαστικό συμβιβασμό.

Πηγή: estianews.gr