ΓΡΙΒΑΣ ΚΩΣΤΑΣ
Ασάφεια, πολυπλοκότητα και ο κίνδυνος της τυχαιότητας εισάγουν την ανθρωπότητα σε μια πολύ επικίνδυνη ιστορική περίοδο. Το διεθνές σύστημα και η διεθνής ασφάλεια εισέρχονται σε μια νέα φάση, η οποία δεν μπορεί να κατανοηθεί επαρκώς μέσα από τα ερμηνευτικά σχήματα του Ψυχρού Πολέμου. Αντιθέτως, όλα δείχνουν ότι βρισκόμαστε ήδη στα πρώτα στάδια μιας Δεύτερης Πυρηνικής Εποχής, η οποία χαρακτηρίζεται όχι απλώς από την επιστροφή της πυρηνικής απειλής, αλλά από μια ποιοτικά διαφορετική μορφή της.
Σε αυτήν τη νέα εποχή, η πυρηνική αποτροπή δεν υπονομεύεται τόσο από αλλαγές στην ισορροπία ισχύος, όσο από την αυξανόμενη ασάφεια, πολυπλοκότητα και μη γραμμικότητα του διεθνούς συστήματος. Ξεκινώντας να πούμε ότι κυρίαρχη αφήγηση της μεταψυχροπολεμικής περιόδου, σύμφωνα με την οποία η πυρηνική απειλή είχε περιοριστεί ή τεθεί υπό έλεγχο, αποδεικνύεται εκ των υστέρων εξόχως παραπλανητική. Αυτό που βιώσαμε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου δεν ήταν το τέλος Πρώτης Πυρηνικής Εποχής, αλλά τα “απόνερά” της. Η μεγάλη μετάβαση βρίσκεται εν εξελίξει σήμερα.
Για να κατανοήσουμε τη φύση της νέας αυτής εποχής, είναι απαραίτητο να επιστρέψουμε σε μια θεμελιώδη έννοια της πυρηνικής στρατηγικής όπως διαμορφώθηκε από έναν από τους μεγάλους διαμορφωτές της Θεωρίας Παιγνίων (Game Theory) και νομπελίστα Thomas Schelling. Και η έννοια αυτή είναι η ιδέα της “ορθολογικής ανορθολογικότητας”. Σύμφωνα με τον Schelling η αποτροπή δεν βασίζεται αποκλειστικά στην ορθολογικότητα και στον απόλυτο έλεγχο στη λήψη αποφάσεων, αλλά και σε ένα στοιχείο “λελογισμένης παράνοιας”, στην ασάφεια και τη συνειδητή απώλεια ελέγχου. Η πλήρως ορθολογική συμπεριφορά και ο απόλυτος έλεγχος καθιστούν έναν δρώντα προβλέψιμο και, συνεπώς, λιγότερο αποτρεπτικό.
Η στρατηγική αποτελεσματικότητα της αποτροπής προϋποθέτει ότι οι αντίπαλοι πιστεύουν πως μια κρίση μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο τους και να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Ο Schelling επιμένει ότι πρέπει να υπάρχει συνειδητή απώλεια του ελέγχου των τεκταινομένων, ώστε να «αφήνουμε κάτι στην τύχη» για να υπάρχει πυρηνική αποτροπή. Δηλαδή, κατά τον Schelling, η πιθανότητα ακούσιας κλιμάκωσης δεν είναι παθολογία του συστήματος αποτροπής, αλλά εγγενές στοιχείο της λειτουργίας του.
Αυτό όμως σημαίνει ότι το ίδιο το θεμέλιο της πυρηνικής σταθερότητας είναι εκ φύσεως εύθραυστο. Η αποτροπή δεν εξαλείφει τον κίνδυνο, αλλά τον διαχειρίζεται μέσω ασάφειας. Άρα, η πανίσχυρη λαϊκή (και όχι μόνον…) πίστη στο ότι “πυρηνικός πόλεμος δεν γίνεται γιατί κανείς δεν είναι τόσο τρελός ώστε να πατήσει το κουμπί” είναι εγγενώς λάθος. Αυτή είναι μια πολύ επικίνδυνη φαντασίωση που οδηγεί σε έναν ακόμη πιο επικίνδυνο εφησυχασμό.
Διαβάστε τη συνέχεια στο slpress.gr
.png)
