Τεκτονικές αλλαγές στο διεθνές σύστημα ισχύος φέρνει ο πόλεμος στο Ιράν

Edited by iEpikaira

Διεύρυνση σύγκρουσης πέραν από το στρατιωτικό επίπεδο: Ο πόλεμος στο Ιράν αποκτά χαρακτηριστικά συστημικής κρίσης. Η ενεργειακή αστάθεια και οι διαταραχές στο εμπόριο επηρεάζουν ταυτόχρονα Ευρώπη, Ασία και αναδυόμενες οικονομίες.

Εμφάνιση πολυπολικών τάσεων: Μεσαίες και περιφερειακές δυνάμεις επιχειρούν να κινηθούν αυτόνομα, επιδιώκοντας στρατηγική αυτονομία σε ένα περιβάλλον που γίνεται πιο κατακερματισμένο. Η σύγκρουση λειτουργεί ως επιταχυντής των υφιστάμενων τάσεων αποδυνάμωσης της μονοπολικής ισορροπίας.

Το παγκόσμιο σύστημα μεταβαίνει σε μια «πολυπολική τάξη» όπου η ισχύς κατανέμεται σε πολλαπλά κέντρα, όχι μέσω ισορροπίας αλλά μέσω κατακερματισμού.

Παγκόσμιος Νότος και αναζήτηση αυτονομίας

Αποστασιοποίηση από τη Δύση: Χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής αποφεύγουν να ευθυγραμμιστούν πλήρως με τις ΗΠΑ. Επιλέγεται μια πιο ουδέτερη ή πολυδιάστατη στάση. 

Ενίσχυση εναλλακτικών δικτύων: Εμπορικές και ενεργειακές σχέσεις μετατοπίζονται προς μη δυτικά σχήματα, με αυξημένη εμπλοκή Κίνας και Ρωσίας. Η Κίνα εκμεταλλεύεται την κρίση για να εδραιωθεί.

Διαμεσολαβητικός ρόλος τρίτων: Χώρες όπως το Πακιστάν και το Ομάν επιδιώκουν ρόλο διαμεσολαβητή, δείχνοντας ότι η διαχείριση κρίσεων δεν ελέγχεται πλέον αποκλειστικά από τη Δύση. Ακόμη και η Κίνα μεσολάβησε για την κατάπαυση του πυρός.

Ο Παγκόσμιος Νότος δεν λειτουργεί ως ενιαίο μπλοκ, αλλά ως σύνολο κρατών που επιδιώκουν μεγαλύτερη ευελιξία και διαπραγματευτική ισχύ. 

Ενέργεια ως όπλο και όριο ισχύος

Δομική ενεργειακή κρίση: Η σύγκρουση ανέδειξε την εξάρτηση από υδρογονάνθρακες, με διαταραχές στην προσφορά και κίνδυνο ελλείψεων, όχι μόνο υψηλών τιμών. Το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου/LNG διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ, το οποίο βρίσκεται υπό de facto έλεγχο του Ιράν.

Μόνιμη μεταβολή του ενεργειακού μοντέλου: Η κρίση θεωρείται ότι έχει ήδη αλλάξει το ενεργειακό σύστημα εις βάθος, επιταχύνοντας παράλληλα και αντικρουόμενες τάσεις, τόσο επιστροφής στα ορυκτά καύσιμα όσο και στροφής σε εναλλακτικές μορφές. 

Περιορισμοί αμερικανικής ισχύος: Η απουσία σαφούς στρατηγικής εξόδου των ΗΠΑ από τον πόλεμο και το υψηλό του κόστος εντείνουν αμφιβολίες για τη δυνατότητα διατήρησης μακροχρόνιων επιχειρήσεων. Οι ΗΠΑ έχουν εξαντλήσει αποθέματα σημαντικών όπλων χωρίς να φαίνεται να έχουν επιτύχει απτά αποτελέσματα επί του πεδίου.

Η ενέργεια λειτουργεί ταυτόχρονα ως εργαλείο προβολής ισχύος και ως περιορισμός της. Η Κίνα όμως φαίνεται να κυριαρχεί στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών απαραίτητων για την αναπλήρωση των δυτικών οπλοστασίων.

Τι αλλάζει αν οι ΗΠΑ δεν επικρατήσουν

Τέλος μονοπολικής φάσης: Μια μη καθαρή επικράτηση των ΗΠΑ θα επιβεβαίωνε ότι η περίοδος της αδιαμφισβήτητης αμερικανικής υπεροχής έχει ουσιαστικά λήξει. Ο Πρόεδρος Τραμπ θα μείνει στην ιστορία ως ο ηγέτης που έβαλε την ταφόπλακα στην αμερικανική ηγεμονία και επιτάχυνε την παρακμή των ΗΠΑ.

Ενίσχυση πολυπολικότητας: Κίνα, Ρωσία και περιφερειακές δυνάμεις θα ενισχύσουν τη θέση τους ως εναλλακτικοί πόλοι ισχύος. Ήδη παρατηρείται μετατόπιση εμπορίου και ενέργειας εκτός δυτικών δικτύων. Η Κίνα ήδη εργαλειοποιεί τον πόλεμο ως «σχολείο» εκμάθησης επιχειρησιακών τακτικών των ΗΠΑ. Η Ρωσία έχει ήδη αποκτήσει την απαραίτητη γνώση στην Ουκρανία.

Αναβάθμιση Παγκόσμιου Νότου: Οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου θα αποκτήσουν μεγαλύτερη ελευθερία επιλογών. Δεν θα απαιτείται πλήρης ευθυγράμμιση με μία συγκεκριμένη δύναμη, αλλά θα επιδιώξουν ισορροπία μεταξύ πολλών. Κάποιο μάλιστα διαβλέπουν την ανάδυση ενός νέου «τετράγωνου» δυνάμεων (Τουρκία, Πακιστάν, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος) με δυνατότητα θεσμοποίησης νέας περιφερειακής ισορροπίας και με σημαντικές επιπτώσεις για τον Ελληνισμό.

Αναδιάταξη εμπορίου και νομισμάτων: Πιθανή επέκταση χρήσης εναλλακτικών νομισμάτων και διμερών συμφωνιών. Η παγκοσμιοποίηση δεν παύει να υφίσταται, αλλά αλλάζει τη σημερινή της μορφή. 

Δομική πίεση σε τρόφιμα και λιπάσματα: Η Μέση Ανατολή καλύπτει περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής λιπασμάτων. Παρατεταμένη σύγκρουση μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε κρίση επισιτιστικής ασφάλειας, με 45 εκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους να κινδυνεύουν από οξεία πείνα.

Αλυσιδωτές επιπτώσεις στη βιομηχανία: Αυξήσεις σε θείο, αλουμίνιο και πρώτες ύλες ήδη μεταφέρονται σε γεωργία και μεταποίηση, επηρεάζοντας το συνολικό κόστος τροφίμων. Η έλλειψη ηλίου (κυρίως από το Κατάρ) διαταράσσει την παγκόσμια παραγωγή ημιαγωγών.

Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο ποιος θα επικρατήσει στρατιωτικά στο πόλεμο του Ιράν αλλά και το αν επιβεβαιωθεί ότι η προβολή ισχύος από μία δύναμη πλέον δεν επαρκεί για τον έλεγχο του διεθνούς συστήματος. Οι επιλογές των ΗΠΑ την απομόνωσαν από συμμάχους την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Η Pax Americana πνέει τα λοίσθια εδώ και καιρό και ο πόλεμος στο Ιράν έρχεται ως επιβεβαίωση. 

Θα είναι ο τελευταίος πόλεμος αυτού του τύπου;

Όχι απαραίτητα ο τελευταίος, αλλά... 

Είναι δύσκολο να θεωρηθεί ότι πρόκειται για τον τελευταίο πόλεμο αυτού του είδους. Ωστόσο, μπορεί να αποτελεί σημείο καμπής. Ο πόλεμος στο Ιράν χαρακτηρίζεται από αναλυτές ως «ιμπεριαλιστική στρατηγική» που αναχαιτίζεται -επί του παρόντος- από την Τεχεράνη.

Οι μεγάλης κλίμακας επεμβάσεις υψηλού κόστους φαίνεται να γίνονται λιγότερο βιώσιμες για τις ΗΠΑ, τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά και στρατιωτικά. Η στρατηγική «shock and awe» απέτυχε να επιφέρει κατάρρευση, αντίθετα ενίσχυσε την ιρανική συνεκτικότητα και αντίδραση.

Μετάβαση σε έμμεσες μορφές σύγκρουσης: Αντί των απευθείας επεμβάσεων, ενδέχεται να ενισχυθούν έμμεσες μορφές σύγκρουσης. Αν και οι κυρώσεις, ενεργειακή πίεση, τεχνολογικός ανταγωνισμός και περιφερειακές συγκρούσεις μέσω τρίτων (proxies) δεν έδειξαν να πετυχαίνουν τον στόχο τους έναντι του Ιράν. 

Δεν πρόκειται απαραίτητα για τον τελευταίο πόλεμο του είδους, αλλά μπορεί να είναι από τους τελευταίους όπου επιχειρείται ευθέως η επιβολή μονοπολικής τάξης. Το παγκόσμιο σύστημα φαίνεται να μεταβαίνει σε μια πιο σύνθετη και λιγότερο ελέγξιμη μορφή -ίσως χαοτική-. Η εποχή που οι εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ μπορούσαν να επιφέρουν ισορροπίες έχει τελειώσει. Οι αυτοκρατορίες συχνά πέφτουν εκ των έσω...

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ:

ΠΟΛΥΠΟΛΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΤΑΞΗ

1. Warwick Powell, China-US Focus, "The Iran War: Exposing the Limits of US Power and Accelerating Asia's Multipolar Recalibration" - Λεπτομερής ανάλυση για τα όρια της αμερικανικής ισχύος και την αναδιάταξη της Ασίας.
   
   
2. Richard J. Heydarian, Aspenia Online, "How the US-Israeli war on Iran is making the world more multipolar" - Πώς ο πόλεμος οδηγεί στη μετάβαση σε ένα πολυπολικό σύστημα.
   
   
3. The Conversation, "4 ways the war in Iran has weakened the United States in the great power game" - Τέσσερις μηχανισμοί αποδυνάμωσης του ρόλου των ΗΠΑ.
   
   
4. The Cipher Brief, "How the Iran War Is Reordering the World, Second and Third-Order Effects" - Δευτερογενείς και τριτογενείς επιπτώσεις στην παγκόσμια διεθνή τάξη.
   
   
5. Geopolitical Monitor, "How Multipolarity Shifts the Logic of Escalation in Iran" - Πώς η πολυπολικότητα αλλάζει τη λογική κλιμάκωσης.
   
   
6. The Diplomatic Insight, "US–Israel War on Iran and the Emerging Multipolar World Order" - Ο πόλεμος ως καταλύτης νέας παγκόσμιας αρχιτεκτονικής.
   
   
7. Firstpost, "Iran conflict signals shift to a multipolar world where endurance matters more than shock and awe" - Η αντοχή ως νέο νόμισμα ισχύος.
   
   
8. ME Council, "The Iran War and the Battle for A Multipolar World Order" - Η Μέση Ανατολή ως πεδίο μάχης για τη νέα τάξη.
   
   

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΝΟΤΟΣ

10. MENA Nuances, "How the Iran War Is Reshaping the Global South?" - Πώς ο πόλεμος επαναπροσδιορίζει τις στρατηγικές του Παγκόσμιου Νότου.
    
    
11. Global Times, "Amid US-led war, Global South prioritizes stability and cooperation" - Έρευνα: 18% βλέπει ΗΠΑ ως προωθητές σταθερότητας, 29% για Κίνα.
    
    
12. Quincy Institute, "How Badly Could the War Against Iran Hurt the Global South?" - Ανάλυση επιπτώσεων σε ευάλωτες οικονομίες.
    
    
13. Georgetown Journal of International Affairs, "The War Against Iran and Global Risks: Tell Me How This Ends" - Συστημικοί κίνδυνοι για τον Παγκόσμιο Νότο.
    
    

Η ΝΕΑ ΚΙΝΑ

15. WUWF/BBC, "China offers to mediate in U.S.-Israel-Iran war" - Η Κίνα ως προτεινόμενος μεσολαβητής.
    
    
16. BBC, "China is trying to play peacemaker in the Iran war - will it work?" - Αξιολόγηση της κινεζικής διπλωματίας.
    
    
17. The Hindu, "China moves to expand role in Iran war diplomacy" - Η Κίνα επεκτείνει τον διπλωματικό της ρόλο.
    
    
18. Moneycontrol, "What's behind China's Iran mediation push? Three reasons that reveal Beijing's hidden strategy" - Τρεις στρατηγικοί λόγοι πίσω από την κινεζική μεσολάβηση.
    
    

ΕΝΕΡΓΕΙΑ: ΣΤΕΝΟ ΟΡΜΟΥΖ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΡΟΕΣ

20. Statista, "Quarter of Maritime Oil Trade Flows Through Strait of Hormuz" - 27% του θαλάσσιου πετρελαίου διέρχεται από το Ορμούζ.
    
    
21. Britannica, "How Much Oil Passes Through the Strait of Hormuz?" - 20,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
    
    
22. World Economic Forum, "Where does the world's oil come from?" - Γεωγραφική κατανομή παγκόσμιας παραγωγής.
    
    
23. Visual Capitalist, "Oil Trade Through the Strait of Hormuz by Country" - Κατανομές ροών πετρελαίου που διέρχονται από το Ορμούζ.
    
    

ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

25. The Conversation, "How the Iran war could create a 'fertiliser shock'" - Κίνδυνος παγκόσμιου σοκ λιπασμάτων.
    
    
26. PBS NewsHour, "'The planting season is now,' but war in Iran has sparked a global fertilizer shortage" - Έλλειψη λιπασμάτων κατά την κρίσιμη περίοδο σποράς.
    
    
27. UN/WFP, "Middle East war risks pushing 45 million more people into acute hunger" - Ο πόλεμος στη Μ.Ανατολή σπρώχνει 45 εκατομμύρια επιπλέον σε κίνδυνο πείνας.
28. Al Jazeera, "UN warns of record hunger, 45 million more at risk, if Iran war continues" - Προειδοποίηση ΟΗΕ για επισιτιστική κρίση.
    
    
29. Purdue University, "The Iran Conflict and Global Food Security: Why the Burden Falls Hardest on the World's Most Vulnerable" - Ανάλυση άνισης κατανομής επιπτώσεων επισιτιστικής ασφαλείας.
    
    

ΠΑΚΙΣΤΑΝ ΚΑΙ ΝΕΟ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

30. The Conversation, "Pakistan, Turkey, Egypt and Saudi Arabia emerge as a new regional power bloc amid Iran war" - Ανάδυση νέου περιφερειακού σύμπλοκου.
    
    
31. Ahram Online, "The emerging quartet and regional balance" - Τουρκία, Πακιστάν, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος ως νέοι περιφερειακοί παίκτες. Κίνδυνος για τον Ελληνισμό.
    
    
32. Al Jazeera, "How Pakistan managed to get the US and Iran to a ceasefire" - Ο ρόλος του Πακιστάν ως διαμεσολαβητή.
    
    
33. Times of Israel, "Why Pakistan has emerged as a key mediator between US and Iran" - Γεωπολιτική θέση και διπλωματική ευελιξία.
    
    
34. The Cradle, "War on Iran puts Pakistan under pressure from all sides" - 82% του πακιστανικού κοινού υποστηρίζει το Ιράν.
    
    

ΚΡΥΦΟΙ ΚΡΙΣΙΜΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

35. CNBC, "The Iran war is threatening supply helium. What it means for markets" - Το Κατάρ 30% παγκόσμιας παραγωγής ηλίου.
    
    
36. Fortune, "Iran war cuts off helium from Qatar, and shortages will start..." - Επιπτώσεις στην παραγωγή τσιπ και ΤΝ.
    
    
37. Forbes, "Helium Crisis Tightens Grip On Global Chip Supply Chain" - Η κρίση ηλίου ως απειλή για την τεχνολογική αλυσίδα.
    
    
38. DigiTimes, "2026 Global Helium Supply Crisis: Strategic Implications" - 24% της παγκόσμιας κατανάλωσης από ημιαγωγούς.
    
    
39. CarraGlobe, "Semiconductor Supply Chain Disruption 2026: How the Helium Shortage Threatens Chip Production" - Νότια Κορέα: 65% εισαγωγών ηλίου από Κατάρ.
    
    

ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΚΜΗ

40. Yeni Safak, "Trump's Iran war accelerates US decline, ends American hegemony" - Ανάλυση: Ο Τραμπ και το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας.
    
    
41. Bloomberg, "Trump's Iran War Leaves the US Looking Weakened to Adversaries" - Πώς ο πόλεμος επηρεάζει την αντίληψη αντιπάλων.
    
    
42. American Progress, "What America Has Lost in the War With Iran" - Στρατηγικό, διπλωματικό και ηθικό κόστος.
    
    
43. LiveMint, "Nearly half of US stockpile depleted in Iran war; could run out of missiles" - Εξάντληση αποθεμάτων πυραύλων.
    
    
44. Defense Matters, "US burns through years of key missile stocks in Iran war" - Στρατηγική ευπάθεια από εξάντληση οπλοστασίου.
    
    
45. The Conversation, "Trump's war against Iran is uniquely unpopular" - 54% δυσαρέσκεια του αμερικανικού κοινού.
    
    

ΚΡΙΣΙΜΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΑΙ ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΕΦΟΔΙΑΣΜΟΥ

46. IEA, "Global Critical Minerals Outlook 2025" - Εκτενής ανάλυση γεωπολιτικής κρίσιμων ορυκτών.
47. IEA, "With new export controls on critical minerals, supply concentration risks become reality" - Κίνα κυριαρχεί σε 19 από 20 κρίσιμα ορυκτά.
    
    
48. Al Jazeera, "Despite US push, China poised to dominate rare earths for years" - Κινεζική κυριαρχία που φοβίζει.
    
    
49. Discovery Alert, "China's Processing Dominance in Critical Minerals 2025" - Κίνα: 60-90% παγκόσμιας επεξεργασίας.
    
    
50. SCI, "Critical mineral export controls put supply chains at risk" - Κίνδυνοι από εμπορικούς περιορισμούς.
    
    

Φωτο: Economist