iEpikaira

Η γεωπολιτική της διαφθοράς και ο ρυθμιστικός… αιώνιος της ρόλος!

Έχω -κι ας μου συγχωρεθεί το πρώτο πρόσωπο- πολλές φορές επιχειρηματολογήσει, ότι η «ιδιοτελής φύση του ανθρώπου», είναι η μεγαλύτερη συνεισφορά του πολιτικού ρεαλισμού στη θεωρία των διεθνών σχέσεων. Αυτή είναι μια διαπίστωση με βάση την εμπειρία, όχι κάποιο θεωρητικό σχήμα. Παρατηρώντας τις παγκόσμιες εξελίξεις, τις δυο-τρεις τελευταίες δεκαετίες, καταλήγω στο ίδιο συμπέρασμα.

Του Ζαχαρία Μίχα*

Τα τελευταία χρόνια συνειδητοποίησα, ότι στις ΗΠΑ η διαφθορά -διότι περί αυτού πρόκειται- θεωρείται ζήτημα εθνικής ασφαλείας, κάτι το οποίο δεν αφορά μόνο το εσωτερικό της χώρας, αλλά και τις συναλλασσόμενες με την Ουάσινγκτον χώρες. Εκεί εστιάζεται η σημερινή συζήτηση. Μιλώντας για τις ΗΠΑ όμως, θα πρέπει να διευκρινιστεί, ότι η εν λόγω κατηγοριοποίηση, προφανώς και δεν αποκτά αυτομάτως μεσσιανική λογική, με την υπερδύναμη να εμφανίζεται ως αρχάγγελος της κάθαρσης.

Όλα καθορίζονται από το συμφέρον. Στις ίδιες τις ΗΠΑ, σε ένα γενικότερο επίπεδο, η βιβλιογραφία που αφορά τη λειτουργία των μυστικών υπηρεσιών, εμπεριέχει πολλαπλές αναφορές για την ανταγωνιστική και συχνά ιδιαίτερα προβληματική σχέση ανάμεσα στη CIA (κατασκοπεία) και στο FBI (αντικατασκοπεία – επιβολή του νόμου). Η σύγκρουση των δυο Υπηρεσιών αφορά ουκ ολίγες φορές στο δέον γενέσθαι, όταν ανακύπτει θέμα εμπλοκής της Δικαιοσύνης μετά από κάποια επιχειρησιακή δράση…

Προτεραιότητα του FBI είναι η αξιοποίηση των στοιχείων, η σύνταξη κατηγορητηρίου και η παραπομπή στη Δικαιοσύνη. H πάγια «προδιάθεση» αυτή, προκαλεί συχνά σύγκρουση με τη CIA. Ο λόγος είναι απλός και το σκεπτικό κυνικό, αλλά πολύ λογικό: Τι είναι καλύτερο και πιο αποδοτικό, εάν υποτεθεί ότι γνώμονας της δράσης είναι η εθνική ασφάλεια της χώρας; Το να μπει κάποιος στη φυλακή ή μέσω αξιοποίησης του… διλήμματος (σ.σ. εκβιασμός), να μετατραπεί ο «παράνομος» σε πληροφοριοδότη;

Να πιστέψουμε στις συμπτώσεις;

Ας αφήσουμε αυτή την πιο θεωρητική συζήτηση για το πώς «αξιοποιείται» η ιδιοτελής φύση στη διεθνή πολιτική, κι ας επανέλθουμε στην επικαιρότητα. Στο μέτωπο της Ουκρανίας, η διαφθορά του καθεστώτος του Κιέβου δείχνει να διαδραματίζει άμεσο ρόλο. Αναλυτές πιστεύουν, ότι οι υποθέσεις διαφθοράς χρησιμοποιούνται από τις ΗΠΑ για να «ρυθμίσουν» τη συμπεριφορά του Ζελένσκι και επισημαίνουν τη σύμπτωση της έρευνας σε βάρος του στενού συνεργάτη του Γιέρμακ, γνωστού για την επιρροή του στον πρόεδρο και την άρνησή του να συζητήσει εδαφικές παραχωρήσεις, με στόχο τον τερματισμό του πολέμου.

Δεν γνωρίζω εάν παρόμοιες υποψίες εκφρασθούν και για τη χρονική σύμπτωση με το σκάνδαλο Μογκερίνι. Όμως, σε μια τόσο κρίσιμη συγκυρία κι ενώ ο «καπνός» από το σκάνδαλο «Qatar-gate» που ενέπλεξε και Ελληνίδα ευρωβουλευτή Εύα Καϊλή δεν έχει διαλυθεί, τίποτε δεν μπορεί να αποκλειστεί. Σε κάθε περίπτωση, η διαφθορά στις Βρυξέλλες, δείχνει να ενισχύει την υφιστάμενη αίσθηση γεωπολιτικής απαξίωσης της Ένωσης και του πλήρους παραγκωνισμού της από τις διπλωματικές διαβουλεύσεις που αφορούν τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Στη γενική εικόνα και στην τρέχουσα συγκυρία, κάποιους εξυπηρετεί και κάποιους όχι η εικόνα που χτίζεται από την ειδησεογραφία, ότι «δυο διεφθαρμένες πλευρές επιδεικνύουν ακαμψία στη διαπραγμάτευση, ενώ η άμεσα εμπλεκόμενη χρησιμοποίησε τα δισεκατομμύρια ευρώ των Ευρωπαίων για τη διεξαγωγή του πολέμου». Προφανώς, όποιος χρησιμοποιήσει αυτές τις υποθέσεις για να εντοπίσει τους «καλούς» και τους «κακούς», απλούστατα χρησιμοποιεί τα λάθος κριτήρια! Μπορεί κανείς να εξαιρέσει από την επιδημία της διαφθοράς οποιονδήποτε; Ασχέτως της κατάληξης των υποθέσεων…

Η διαφθορά… των μεγάλων

Πόσα έχουν καταγγελθεί για τον πολιτικό κόσμο των ΗΠΑ και πόσες έρευνες έχουν διεξαχθεί για Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικάνους; Ωστόσο, ο μηχανισμός εξισορρόπησης επιρροής και ισχύος (checks and balances) στην Ουάσινγκτον, δεν έχει επιτρέψει «εκτροπές» που θα έβγαιναν εκτός ελέγχου. Πανταχού παρούσα είναι όμως η ιδιοτελής φύση του ανθρώπου. Και όσο μεγαλύτερη εξουσία έχει στα χέρια του κάποιος αξιωματούχος, τόσο αυξάνεται και ο πειρασμός.

Πολλές είναι και οι υποθέσεις διαφθοράς στη Ρωσική Ομοσπονδία του Βλαντίμιρ Πούτιν. Τα ίδια και στην Κίνα. Οι υποθέσεις διαφθοράς με πρωταγωνιστές στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος είναι πολλές, όπως και οι βαρύτατες ποινές που επιβάλλονται και γίνονται γνωστές. Σε γενικές γραμμές πάντως, ο πλούτος των ηγεσιών, σε προσωπικό επίπεδο, μοιάζει πάντα δυσανάλογος με τα χρήματα που λαμβάνουν ως αποζημίωση για τις υπηρεσίες τους. Το τι διώκεται και το τι όχι, το τι αποδεικνύεται ή όχι, είναι άλλο θέμα.

Επειδή όμως οι υποθέσεις αυτές τυγχάνουν αξιοποίησης από τους αντιπάλους, λιγότερο ή περισσότερο, είτε σε περιπτώσεις όπως οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία είτε στο πλαίσιο της επικοινωνιακής στρατηγικής ενός εκάστου, όλα καταλήγουν στη δεύτερη μεγάλη συνεισφορά της οπτικής του πολιτικού ρεαλισμού στις διεθνείς σχέσεις. Την ισχύ του κανόνα της ισχύος, του αποκαλούμενου και ως «νόμου της ζούγκλας».

Αυτός καθορίζει στο τέλος της ημέρας ποιες υποθέσεις καταλήγουν κάπου και ποιες όχι. Η δε κατάληξη, όπως και η αξιοποίηση των υποθέσεων, δεν έχει στο κέντρο την επιθυμία απονομής δικαιοσύνης. Αυτό ισχύει και στο εσωτερικό των χωρών, όπως και στις διακρατικές σχέσεις. Χρησιμοποιούνται ως όπλα τακτικής στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής κάθε φορά. Όποιος θεωρεί ότι η Ελλάδα εξαιρείται από όλες τις ανωτέρω παρατηρήσεις, είναι ελεύθερος να το διακηρύξει…

[iEpikaira: Πάμε τώρα και στα καθ' ημάς... Για σκεφθείτε πώς μπορεί να καταλήξει η επικείμενη παρέμβαση Τραμπ στα Ελληνοτουρκικά, εάν για οποιοδήποτε λόγο οι Αμερικανοί αποφασίσουν να εργαλειοποιήσουν την ίδια τακτική με το Ουκρανικό και σε εμάς!]

Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr

Πριν από 9 χρόνια, τον Φεβρουάριο του 2015, με τη Ρωσία να έχει έναν χρόνο νωρίτερα προσαρτήσει την Κριμαία, ο Guardian φιλοξενούσε άρθρο υπό τον τίτλο: Καλώς ήρθατε στην Ουκρανία, την πιο διεφθαρμένη χώρα της Ευρώπης.

«Οι μισοί από τους άνδρες της Ουκρανίας και το ένα πέμπτο των γυναικών καπνίζουν. Η εθνική διατροφή είναι βαριά σε ζωικό λίπος, το εθνικό ποτό είναι η βότκα. Η ακτινοβολία από την καταστροφή του Τσερνομπίλ εξάπλωσε τους καρκίνους του θυρεοειδούς σε όλη τη γενιά του 1980, αυξάνοντας τη συχνότητα εμφάνισης μεταξύ των παιδιών κατά δέκα φορές. Υπάρχουν λίγοι οικογενειακοί γιατροί, πράγμα που σημαίνει ότι οι όγκοι του μαστού, του προστάτη και του εντέρου συχνά μένουν απαρατήρητοι για μήνες. Τα ποσοστά επιβίωσης για αυτούς τους καρκίνους είναι από τα χειρότερα στην Ευρώπη» έγραφε μεταξύ άλλων, στο διόλου κολακευτικό άρθρο για τη χώρα η βρετανική εφημερίδα, για να επισημάνει ότι πολλές από αυτές τις καταστάσεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν λόγω της βαθύτατης, εκτεταμένης κρατικής διαφθοράς.

Τι έχει αλλάξει σε σχέση με το 2014

Δεν ήταν απλά η διαπίστωση ενός δημοσιογραφικού μέσου. Ήταν μία πραγματικότητα που βίωναν οι Ουκρανοί και που αποτυπωνόταν σε διεθνείς έρευνες. Στον σχετικό δείκτη της Διεθνούς Διαφάνειας η Ουκρανία συγκέντρωνε το 2014 μόλις 26/100 και ήταν στην 142η θέση μεταξύ 175 χωρών – έχοντας το χειρότερο με διαφορά αποτέλεσμα μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Τη θέση αυτή τη μοιραζόταν με την Ουγκάντα.

Τα αγκάθια επέμεναν και τα επόμενα χρόνια, αν και χάρη σε μεταρρυθμίσεις – που στήριξε με χρηματοδότηση η Ευρωπαϊκή Ένωση, η εικόνα βελτιώθηκε σε έναν βαθμό. Σε έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, που δόθηκε στη δημοσιότητα το 2021 και αφορούσε την περίοδο 2016- 2019, αναφερόταν: «Ισχυρά κατεστημένα συμφέροντα προβάλλουν σθεναρή αντίσταση στις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. Αυτό είναι ένα σαφές σημάδι ότι τα μεταρρυθμιστικά μέτρα αρχίζουν να διαταράσσουν μεγάλα σχέδια διαφθοράς…Οι φορείς καταπολέμησης της διαφθοράς που δημιουργήθηκαν με την υποστήριξη της ΕΕ και της διεθνούς κοινότητας λειτουργούν όλο και πιο καλά, αλλά η διατήρησή τους απαλλαγμένη από πολιτικές πιέσεις και επιρροές παραμένει πρόκληση».

Επιστρέφοντας στο σήμερα, το ερώτημα για το τι γίνεται με τη διαφθορά στην Ουκρανία, έρχεται να θέσει το Foreign Policy. Στον δείκτη της Διεθνούς Διαφάνειας του 2023 η χώρα έχει ανέβει στην 104η θέση, αλλά παραμένει «μετεξεταστέα» με βαθμολογία 36 στα 100.

Γιατί έρχεται πάλι στο προσκήνιο το ζήτημα της διαφθοράς; Γιατί είναι ένα από τα βασικά επιχειρήματα που θέτουν οι Ρεπουμπλικάνοι στο Κογκρέσο, μπλοκάροντας την εκταμίευση νέας βοήθειας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων προς τη χώρα, αλλά και κάτι που επίσης θέτουν επιτακτικά αξιωματούχοι ευρωπαϊκών κρατών – μελών, τονίζοντας ότι πρέπει να υπάρχουν δικλείδες ασφαλείας για το ποιος διαχειρίζεται την ισχυρότατη χρηματοδότηση που φτάνει από την Ε.Ε. στην Ουκρανία.

«Πόσο βαθιά είναι η διαφθορά στην Ουκρανία;» ρωτάει με τον τίτλο του άρθρου το Foreign Policy, για να απαντήσει συνοπτικά στον υπότιτλο: «Η Ουκρανία έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην καταπολέμηση της μάστιγας αυτής, αλλά είναι κάτι που συνεχίζει να την στοιχειώνει».

Οι μεταρρυθμίσεις

Τα τελευταία χρόνια έχουν προωθηθεί μία σειρά από μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν περισσότερη διαφάνεια στις κρατικές προμήθειες και την απελευθέρωση του διαβόητα διεφθαρμένου ενεργειακού τομέα. Υπολογίζεται, σύμφωνα με το FP, ότι συνολικά η μεγάλη διαφθορά περιορίστηκε κατά περίπου 6 δισεκατομμύρια δολάρια ή περίπου 6% του ΑΕΠ. Οι μεταρρυθμίσεις των κρατικών φορολογικών αρχών και εσόδων περιόρισαν επίσης το μέγεθος της παραοικονομίας από περίπου 43% του ΑΕΠ το 2014 σε 33% στα τέλη του 2017.

Να σημειωθεί ότι τις περισσότερες από αυτές τις μεταρρυθμίσεις προώθησε ο πρώην πρόεδρος, Πέτρο Ποροσένκο, και διατήρησε ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Πριν από τις μεταρρυθμίσεις, μόνο η διαφθορά στην αγορά φυσικού αερίου της Ουκρανίας είχε απομυζήσει τρισεκατομμύρια δολάρια από τα κρατικά ταμεία και κατά συνέπεια από τις υπηρεσίες για τους πολίτες.

Πέρυσι, οι ουκρανικές αρχές άνοιξαν ποινική υπόθεση εναντίον του Dmytro Firtash, ενός ολιγάρχη που καταζητείται επίσης στις Ηνωμένες Πολιτείες για διαφθορά, με τον ισχυρισμό ότι η ομάδα του υπεξαίρεσε 484 εκατομμύρια δολάρια από το ουκρανικό δημόσιο ταμείο σε ένα σχέδιο που αφορούσε τέλη μεταφοράς φυσικού αερίου.

Πηγή: naftemporiki.gr

Ελλείψεις στην ανεξαρτησία και την ακεραιότητα του δικαστικού σώματος, έλλειψη ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και η συνεχιζόμενη διαφθορά στην κυβέρνηση, στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου και τους τοπικούς θεσμούς ήταν τα κύρια προβλήματα στην Αλβανία κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, σύμφωνα με την έκθεση του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ, που δημοσιεύτηκε σήμερα, γράφουν τα αλβανικά media επικαλούμενα την Voice of America.

Αν και το Σύνταγμα προβλέπει ανεξάρτητο δικαστικό σώμα, «η πολιτική πίεση, ο εκφοβισμός, η διαφθορά και οι περιορισμένοι πόροι εμπόδισαν το δικαστικό σώμα να λειτουργήσει πλήρως, ανεξάρτητα και αποτελεσματικά», αναφέρει η έκθεση.

Στην έκθεση σημειώνεται ότι υπήρξε επίσης πρόοδος, αναφέροντας την Ειδική Δομή Καταπολέμησης της Διαφθοράς, η οποία κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους ερεύνησε, μήνυσε και τιμώρησε ανώτερα στελέχη και μέλη του οργανωμένου εγκλήματος, που εμπλέκονται σε διαφθορά.

Η διαφθορά, αναφέρει η έκθεση, ήταν παρούσα σε όλους τους κλάδους και τα επίπεδα της κυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων των δημοσίων συμβάσεων και των συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα.

Έλεγχος των μέσων ενημέρωσης

Ένα από τα κύρια προβλήματα που αναφέρονται στην έκθεση είναι η κατάσταση των μέσων ενημέρωσης και η πίεση σε αυτά.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι παρατηρητές υποστηρίζουν ότι «η κυβέρνηση, τα πολιτικά κόμματα, οι επιχειρήσεις και οι εγκληματικές ομάδες προσπάθησαν να επηρεάσουν τα μέσα ενημέρωσης με ακατάλληλους και αδιαφανείς τρόπους».

Υπάρχουν ελεύθερα μέσα ενημέρωσης και πολλαπλασιασμός των μέσων ενημέρωσης, ειδικά στο διαδίκτυο, που αντιπροσωπεύουν ένα ευρύ φάσμα απόψεων χωρίς λογοδοσία, συχνά χωρίς να αποδίδουν πληροφορίες.

«Ωστόσο, τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης είναι ελάχιστα, καθώς τα περισσότερα μέσα ανήκουν σε ισχυρούς επιχειρηματίες με κεκτημένα συμφέροντα που χρησιμοποιούν τα μέσα ενημέρωσης τους για να προωθήσουν τα δικά τους συμφέροντα, συμπεριλαμβανομένης της κερδοσκοπίας και της προώθησης συμφερόντων που έχουν με πολιτικά πρόσωπα», αναφέρει η έκθεση.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναφέρει επίσης ότι υπήρξαν αξιόπιστες αναφορές ότι ανώτερα στελέχη των μέσων ενημέρωσης χρησιμοποίησαν την ιδιότητά τους για να εκβιάσουν επιχειρήσεις, απειλώντας τες με αρνητική κάλυψη.

«Η πολιτική πίεση, η διαφθορά και η έλλειψη χρηματοδότησης περιόρισαν τα ανεξάρτητα έντυπα μέσα ενημέρωσης και οι δημοσιογράφοι φέρεται να άσκησαν αυτολογοκρισία», αναφέρει η έκθεση.

Σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η έκθεση της Διεθνούς Αποστολής Παρακολούθησης Εκλογών μετά τις βουλευτικές εκλογές του Απριλίου 2021 εκτίμησε ότι οι δημοσιογράφοι παρέμειναν ευάλωτοι στην πίεση και τη διαφθορά.

Κυβερνητικά χρήματα για τις εκλογές και εξαγορές ψήφων

Αναφερόμενη σε αυτές τις εκλογές, η έκθεση αναφέρει ότι σύμφωνα με τη Διεθνή Αποστολή Παρατηρητών, αν και οι εκλογές ήταν γενικά καλά οργανωμένες, το κυβερνών κόμμα εξασφάλισε σημαντικά πλεονεκτήματα από το γεγονός ότι ήταν στην εξουσία, από τον έλεγχο των τοπικών διοικήσεων και από την κατάχρηση πόρων».

Η έκθεση αναφέρει επίσης το όφελος που εξασφάλισε η πλειοψηφία από τη θετική κάλυψη των κρατικών θεσμών από τα μέσα ενημέρωσης, καθώς και από αξιόπιστους ισχυρισμούς για εκτεταμένη εξαγορά ψήφων από πολιτικά κόμματα και την παράνομη εξαγωγή και χρήση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων.

Απειλές και εκφοβισμοί

Η έκθεση αναφέρει ότι ορισμένοι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων, ακτιβιστές της κοινωνίας των πολιτών και πολιτικοί κατηγόρησαν την κυβέρνηση ότι εφάρμοσε επιλεκτικά τον νόμο για κατάσχεση περιουσίας για πολιτικούς σκοπούς.

Ενδεικτικά αναφέρουμε το βίαιο κλείσιμο επαγγελματικών χώρων βουλευτή της αντιπολίτευσης, ο οποίος είπε ότι η εταιρεία του ήταν στόχος, καθώς κατηγόρησε επανειλημμένα και δημοσίως κυβερνητικά στελέχη για διαφθορά.

Αναφέρεται και η κατεδάφιση ξενοδοχείου τον Δεκέμβριο από την Εθνική Επιθεώρηση Προστασίας της Επικράτειας, αναφέροντας ως αιτία σοβαρές παραβιάσεις της οικοδομικής νομοθεσίας.

Η έκθεση αναφέρει το γεγονός ότι ο ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου, ο οποίος διαθέτει επίσης πολλά μέσα ενημέρωσης και άλλες επιχειρήσεις, ισχυρίζεται ότι το ξενοδοχείο του καταστράφηκε για να φιμώσει την κριτική και την αντιπολίτευση, ενώ η κυβέρνηση είπε ότι ενήργησε σύμφωνα με τους υπάρχοντες νόμους.

Οι Αλβανοί θεωρούν τον συζυγικό βιασμό φυσιολογικό

Μιλώντας για τα δικαιώματα των γυναικών, η έκθεση σημειώνει ότι η κυβέρνηση δεν εφάρμοσε αποτελεσματικά το νόμο όταν πρόκειται για βιασμό.

Η έκθεση αναφέρει επίσης ότι οι αρχές δεν έχουν δημοσιεύσει στοιχεία για ποινικές διώξεις για περιπτώσεις συζυγικού βιασμού. Η έννοια του συζυγικού βιασμού δεν είναι καλά κατανοητή και οι αρχές συχνά δεν τον θεωρούν έγκλημα, αναφέρει η έκθεση.

Αν και ο νόμος απαγορεύει τη σεξουαλική παρενόχληση, οι αξιωματούχοι σπάνια εφάρμοσαν την υποχρέωση του νόμου, σύμφωνα με την έκθεση.

--