iEpikaira

Ζούμε συχνά με την ψευδαίσθηση ότι οι μεταναστευτικές κρίσεις είναι ανθρωπιστικά δράματα, κάτι σαν τα φυσικά φαινόμενα που ξεσπούν απρόβλεπτα. Πέφτουμε από τα σύννεφα όταν βλέπουμε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους να πολιορκούν τα ευρωπαϊκά σύνορα. Όμως, όποιος διαβάσει προσεκτικά τη γεωπολιτική σκακιέρα πίσω από την πρόσφατη μαζική εισβολή στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, θα συνειδητοποιήσει κάτι πολύ πιο σκοτεινό. Ο κόσμος μας περνάει μια βίαιη γεωπολιτική μετάλλαξη. Σε αυτόν τον νέο κόσμο, η ανθρώπινη απελπισία έχει μετατραπεί στο απόλυτο υβριδικό όπλο.

Αναλύοντας τα όσα αναφέρει ο Ιάσωνας Αθανασιάδης (The Cradle, 11 Αυγούστου 2026, απόδοση στα ελληνικά anixneuseis.gr), γίνεται σαφές ότι η κρίση στη Θέουτα δεν ήταν απλώς μια παραβίαση συνόρων. Ήταν ένα ωμό, υπολογισμένο μήνυμα.

Είναι να απορεί κανείς με την αφέλεια —εσκεμμένη; πολλοί αναρωτιούνται...— των ευρωπαϊκών ελίτ που αρνούνται να δουν το προφανές. Το Μαρόκο, εμφανώς υποκινούμενο, και νιώθοντας άτρωτο χάρη στις ισχυρές συμμαχίες του, εργαλειοποίησε τη δική του νεολαία για να στείλει μια προειδοποίηση στην Ισπανία. Η ισπανική κυβέρνηση τιμωρείται. Γιατί; Διότι τόλμησε να μην ευθυγραμμιστεί με τις επιταγές της Ουάσινγκτον και του Τελ Αβίβ: άσκησε κριτική για την Παλαιστίνη, δεν στήριξε τον πόλεμο κατά του Ιράν, και περιόρισε τις αγορές αμερικανικού LNG στρεφόμενη προς την Αλγερία.

Το χειρότερο που μπορεί να συμβεί δεν είναι να δεχθείς μια ασύμμετρη επίθεση. Το χειρότερο είναι να μην το συνειδητοποιείς, αποδίδοντάς την αποκλειστικά σε «δίκτυα διακινητών», όπως έκανε αμήχανα η Μαδρίτη —«damage control» ίσως να σκέφτονται κάποιοι—, κλείνοντας τα μάτια στην παρουσία πρακτόρων των μαροκινών μυστικών υπηρεσιών ανάμεσα στο πλήθος.

Η Ελλάδα, άλλωστε, έχει βιώσει αντίστοιχες καταστάσεις. Όπως επεσήμανε και η ελληνική πολιτική ηγεσία στο παρελθόν, η κρίση του 2020 στον Έβρο ήταν το «πρότυπο παράδειγμα» αυτής της τακτικής. Χώρες στα όρια της Ε.Ε., όπως η Τουρκία και το Μαρόκο, έχουν κατανοήσει πλήρως πώς να εκβιάζουν μια Ευρώπη που στερείται στιβαρής ηγεσίας και αντανακλαστικών.

Για να κατανοήσουμε το μέγεθος του διακυβεύματος, πρέπει να κοιτάξουμε τον χάρτη. Το Στενό του Γιβραλτάρ δεν είναι απλώς ένα πέρασμα. Είναι το στρατηγικό σημείο συμφόρησης (chokepoint) της Δυτικής Μεσογείου.

-Ενεργειακή Ασφάλεια: Μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία, το αμερικανικό LNG ρέει πλέον μέσω του Γιβραλτάρ, αυξάνοντας σημαντικά το αμερικανικά έσοδα.

-Θαλάσσιο Ντόμινο: Όταν κλείνουν άλλα περάσματα (όπως το Μπαμπ ελ Μαντέμπ από τους Χούθι ή το Στενό του Ορμούζ), το Γιβραλτάρ γίνεται το απόλυτο κλειδί για την παγκόσμια ναυσιπλοΐα.

-Η Κινεζική «Πίσω Πόρτα»: Η Κίνα επενδύει δισεκατομμύρια στο Μαρόκο (nearshoring), χρησιμοποιώντας τις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου του Ραμπάτ με ΗΠΑ και Ε.Ε. για να παρακάμψει τους δυτικούς δασμούς. Το Μαρόκο είναι γνωστό πεδίο τριβής Πεκίνου-Ουάσινγκτον.

Η παράδοση του ελέγχου της Θέουτα στο Μαρόκο, την οποία σιγοντάρουν εμμέσως κέντρα σε ΗΠΑ και Ισραήλ, θα σήμαινε τη δημιουργία ενός «μαροκινού διαδρόμου» που θα αφαιρούσε τον έλεγχο από την Ισπανία.

Κοιτώντας πίσω, αναρωτιέται κανείς πώς αφήσαμε τα πράγματα να φτάσουν ως εδώ. Η απάντηση κρύβεται στις Συμφωνίες του Αβραάμ (2021) και σε μια ιστορική, βαθιά σχέση μεταξύ των μυστικών υπηρεσιών του Ισραήλ (Μοσάντ) και του Μαρόκου που κρατά δεκαετίες πίσω (υπόθεση Μπεν Μπάρκα).

Σήμερα, αυτή η σχέση μεταφράζεται σε:

-Τεχνολογική Εποπτεία: Το Ισραήλ πουλάει στο Μαρόκο λογισμικά παρακολούθησης (Pegasus) και συστήματα ραντάρ, εξασφαλίζοντας «μάτια» σε όλη τη Μεσόγειο, ειδικά τώρα που η πρόσβασή του στην Ερυθρά Θάλασσα έχει μπλοκαριστεί.

-Αδιαφανή Οικονομικά Συμφέροντα: Εταιρείες με διασυνδέσεις σε ΗΠΑ και Ισραήλ νέμονται τον πλούτο της Δυτικής Σαχάρας, ειδικά τα φωσφορικά άλατα —τον νέο «χρυσό» της παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας.

-Στρατιωτική Σύμπλευση: Αμερικανική στρατιωτική χρηματοδότηση και συμμετοχή του ισραηλινού στρατού σε ασκήσεις στο Μαρόκο.

Πώς να αγνοήσει κανείς την τραγική ειρωνεία;;Την ώρα που δεκάδες χιλιάδες νέοι Μαροκινοί ρίχνονταν στη θάλασσα για να φτάσουν στη Θέουτα, λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά, στην Τετουάν γιόρταζαν την «Ημέρα του Θρόνου» —εθνική εορτή κατά την οποία οι ελίτ ανανεώνουν την αφοσίωσή τους στον βασιλιά, ο οποίος εκφωνεί ομιλία απευθυνόμενος στο έθνος, παρουσιάζοντας τις μεταρρυθμίσεις και τις επιτυχίες της χώρας.

Αυτή η γυάλα στην οποία ζουν οι ελίτ, είτε βρίσκεται στο Μαροκινό Ραμπάτ είτε στις Βρυξέλλες, είτε οπουδήποτε αλλού, κάποια στιγμή θα σπάσει. Η Ευρώπη καλείται να ανανήψει όχι με ευχολόγια, αλλά με ρεαλισμό απέναντι σε δρώντες που δεν διστάζουν να εργαλειοποιήσουν την ανθρώπινη δυστυχία ως πολιορκητικό κριό για να επαναχαράξουν τον χάρτη της Μεσογείου. Αν συνεχίσουμε να εθελοτυφλούμε απέναντι σε αυτά τα υπαρξιακά ζητήματα, η σταθερότητα που θεωρούμε δεδομένη θα εκλείψει. Μήπως τα γεγονότα της Θέουτα ήταν μόνο η αρχή για τη στρατηγική ομηρεία ολόκληρης της Μεσογείου;

Του Αθανασίου Πλατιά*

Έχουμε μπει σε μια εποχή πολλαπλών κρίσεων που ανατροφοδοτούνται με καταστροφικά αποτελέσματα. Το γεωπολιτικό ρίσκο έχει αυξηθεί σε πρωτόγνωρα από τον Ψυχρό Πόλεμο επίπεδα (βλ. πόλεμος στην Ουκρανία, νέος ψυχρός πόλεμος Κίνας-ΗΠΑ). Σε αυτά προστέθηκε ο πόλεμος στην Γάζα που από την αρχή φάνηκε ότι δεν θα επηρέαζε μόνο τις σχέσεις των Ισραηλινών με τους Παλαιστινίους, αλλά θα δυναμίτιζε την γεωπολιτική σταθερότητα όλων των χωρών της Μέσης Ανατολής και του Περσικού Κόλπου. Όμως, από τον Νοέμβριο του 2023, όταν οι Χούθι άρχισαν να επιτίθενται στο θαλάσσιο εμπόριο μέσω της Ερυθράς θάλασσας, το διακύβευμα έγινε πλέον η ελευθερία των θαλασσών και η διατήρηση της φιλελεύθερης τάξης πραγμάτων (rule based order) που οικοδομήθηκε από τις ΗΠΑ μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Η πλανητική κυριαρχία των ΗΠΑ βασίστηκε στην κυριαρχία στη θάλασσα και στον πλούτο που αυτή δημιουργούσε λόγω του ελέγχου των θαλάσσιων μεταφορών (σε εμπόριο και ενέργεια). Η κυριαρχία στη θάλασσα με την σειρά της βασίστηκε στον έλεγχο μέσω του αμερικανικού ναυτικού επτά κρίσιμων θαλάσσιων στενών (choke points): τα στενά του Μάλακκα στην Σιγκαπούρη, του Χουρμούζ στον Περσικό Κόλπο, του Σουέζ και Μπαμπ ελ-Μαντέπ στην είσοδο και την έξοδο της Ερυθράς Θάλασσας, του Ελλήσποντου, του Γιβραλτάρ και της Διώρυγας του Παναμά.

Η επίθεση των Χούθι – που ουσιαστικά λειτουργούν ως αντιπρόσωποι του Ιράν- στην Ερυθρά θάλασσα ουσιαστικά απενεργοποίησε δυο από αυτά κρίσιμα στενά επηρεάζοντας έτσι το 12% του παγκόσμιου εμπορίου και το 40% του εμπορίου Ασίας-Ευρώπης. Τα ναύλα ανά κοντέινερ εκτοξεύθηκαν ήδη κατά 310% με ανοδικές τάσεις ενώ η παράκαμψη της Αφρικής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας πρόσθεσε δώδεκα επιπλέον μέρες ταξίδι και ένα εκατομμύριο δολάρια κόστος καυσίμων ανά πλοίο. Αυτό αρχίζει να δημιουργεί χάος στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, που είναι ήδη βεβαρημένες από την πανδημία, τον πόλεμο στην Ουκρανία και κυρίως από τον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ -Κίνας. Αυτό μοιραία αυξάνει τον πληθωρισμό και επηρεάζει αρνητικά τους ρυθμούς ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας.

Με αυτά τα δεδομένα θα ήταν αδύνατο οι ΗΠΑ με τους ωκεάνιους συμμάχους της να μην αντιδράσουν στρατιωτικά ενάντια στους Χούθι, πράγμα που βέβαια ενέχει τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης αφού αυτοί με την σειρά τους απειλούν να κλείσουν δυο ακόμα κρίσιμα θαλάσσια στενά: του Χορμούζ και του Γιβραλτάρ (μέσω ισλαμικών τρομοκρατικών ομάδων στο Μαρόκο). Πιο δύσκολη είναι ή λήψη απόφασης επίθεσης στο Ιράν γιατί αυτό ενέχει κίνδυνο να προχωρήσει το Ιράν στην παραγωγή πυρηνικών όπλων και να υπάρξει άμεση αμερικανική εμπλοκή με την – σύμμαχο του Ιράν – Ρωσία.

Σε περιφερειακό επίπεδο ο πόλεμος στην Ερυθρά Θάλασσα απαξιώνει την Διώρυγα του Σουέζ που παράγει το 10-12% του ΑΕΠ της Αιγύπτου, πράγμα καταστροφικό για την πολιτική σταθερότητα στην εύθραυστη αυτή χώρα. Έχουν επίσης ξεκινήσει σχεδιασμοί για την χερσαία παράκαμψη του Σουέζ που επηρεάζουν άμεσα τα γεωπολιτικά συμφέροντα Ελλάδας-Τουρκίας. Ο πόλεμος στη Γάζα και το πισωγύρισμα στην διαδικασία προσέγγισης Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας φαίνεται να εκτροχιάζει τον σχεδιαζόμενο διάδρομο μεταξύ Ινδίας – ΗΑΕ – Σαουδικής Αραβίας – Ισραήλ – Κύπρου – Ελλάδας [iEpikaira: Περισσότερα για το IMEC ΕΔΩ και ΕΔΩ!] που αποφασίστηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο στην Σύνοδο των είκοσι πλουσιότερων χωρών του πλανήτη που έγινε στην Ινδία. Αυτός ο διάδρομος Ινδίας-Ευρώπης που σχεδιάστηκε να ανταγωνιστεί τον χερσαίο κινεζικό δρόμο του μεταξιού θα αναβάθμιζε την χώρα μας ως κόμβο στην εφοδιαστική αλυσίδα εμπορίου και ενέργειας.

Με τις επιθέσεις των Χούθι στις θαλάσσιες μεταφορές ευνοείται πλέον ο ανταγωνιστικός διάδρομος από το ιρακινό λιμάνι της Μπάσρα προς την Κωνσταντινούπολη και από εκεί μέσω Βουλγαρίας στην Ευρώπη που έχει αρχίσει ήδη να υλοποιείται. Οι Τούρκοι θεωρούν ότι η κατάρρευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας σχετίζεται με την οικονομική αποδυνάμωση που επήλθε με την απαξίωση του χερσαίου δρόμου του μεταξιού όταν το 1869 ξεκίνησε ο θαλάσσιος διάδρομος εμπορίου με τη λειτουργία του καναλιού του Σουέζ. Συνεπώς, τώρα η Τουρκία παίρνει ιστορική ρεβάνς με την προσδοκώμενη απαξίωση του Σουέζ.

Η δραστηριοποίηση της Τουρκίας στη γεωπολιτική των υποδομών σχετίζεται με την νεο-οθωμανική της νοσταλγία: ο διάδρομος Ιράκ-Τουρκία-Ευρώπη ξαναζωντανεύει το Γερμανο-Οθωμανικό γεωπολιτικό σχέδιο της σιδηροδρομικής σύνδεσης Βερολίνου-Βαγδάτης. Το σχέδιο αυτό θεωρείται ένα από τα αίτια της έναρξης του πρώτου παγκόσμιου πολέμου αφού κλιμάκωσε την αντιπαράθεση των ωκεάνιων δυνάμεων με τις ηπειρωτικές. Η ιστορία επιστρέφει!

*Ο Αθανάσιος Πλατιάς είναι ομότιμος καθηγητής στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και συγγραφέας (με τον Κωνσταντίνο Κολιόπουλο) του βιβλίου «50 κανόνες στρατηγικής στις Ελληνοτουρκικές σχέσεις» (Αθήνα, Δίαυλος, 2023) tanea.gr

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου, Ντέιβιντ Κάμερον, έχει δείξει επιθυμία να επιτευχθεί συμφωνία, δήλωσε ο Ισπανός ομόλογός του Χοσέ Αλμπάρες.

Η Ισπανία είναι «πολύ κοντά» στην υπογραφή συμφωνίας για το καθεστώς του βρετανικού εδάφους του Γιβραλτάρ μετά το Brexit, δήλωσε ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες μετά από συνάντηση με τον Βρετανό ομόλογό του Ντέιβιντ Κάμερον στις Βρυξέλλες, μετέδωσε το Reuters.

«Κάναμε πρόοδο σήμερα γιατί ο Ντέιβιντ Κάμερον έδειξε την επιθυμία να καταλήξει σε συμφωνία», είπε ο Αλμπάρες στους δημοσιογράφους μετά τη συνάντηση.

«Είμαστε πολύ, πολύ κοντά», πρόσθεσε. Πλάνα από τη δήλωσή του μεταδόθηκε από το ισπανικό κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο TVE.

Ο Αλμπάρες δεν είπε πότε οι δύο πλευρές θα είναι σε θέση να ανακοινώσουν μια πλήρη συμφωνία, αλλά είπε ότι συζητούν συγκεκριμένες λεπτομέρειες, όπως μια φόρμουλα για το πώς θα χρησιμοποιηθεί το αεροδρόμιο.

Το καθεστώς του Γιβραλτάρ -ενός θύλακα στο νοτιότερο σημείο της Ισπανίας που βρίσκεται υπό βρετανική κυριαρχία από τον 18ο αιώνα- και ο τρόπος φύλαξης των συνόρων με την Ισπανία αποτελούν επίμαχα ζητήματα από τότε που η Βρετανία ψήφισε το 2016 υπέρ της αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

—