iEpikaira

Βαγγέλης Χωραφάς

ΤΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ

Η επίσημη δημοσιοποίηση του πλήρους κειμένου του Μνημονίου Συναντίληψης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, το οποίο ολοκληρώθηκε αρχικά με ηλεκτρονική υπογραφή και στη συνέχεια επισφραγίστηκε επίσημα στη Γενεύη, σηματοδοτεί μια τεκτονική αλλαγή στην ισορροπία ισχύος και στη διπλωματική ιστορία της Μέσης Ανατολής. Έπειτα από πολλαπλούς γύρους επίπονων, μυστικών και φανερών διαπραγματεύσεων, οι οποίες εξελίχθηκαν σε ένα εξαιρετικά τεταμένο διεθνές περιβάλλον, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ και η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Τεχεράνης κατέληξαν σε ένα κείμενο κοινής αποδοχής. Το έγγραφο αυτό δεν αποτελεί απλώς μια απλή, εφήμερη κατάπαυση του πυρός, αλλά ένα πολυεπίπεδο, δομημένο πλαίσιο προσωρινής διευθέτησης, που φιλοδοξεί να επανακαθορίσει τις σχέσεις των δύο εθνών.

Βαγγέλης Χωραφάς

Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε στον Τύπο μια είδηση στην οποία δεν δόθηκε ιδιαίτερη σημασία. Η Ολλανδία ετοιμάζεται να ενσωματώσει τις υπόλοιπες μάχιμες ταξιαρχίες της στον γερμανικό στρατό, καθώς οι δύο σύμμαχοι ενώνουν τις στρατιωτικές δυνάμεις τους εν μέσω αυξανόμενων απειλών για την ασφάλεια στην περιοχή μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Οι δύο σύμμαχοι εργάζονται τώρα για την ενσωμάτωση της 13ης Ελαφράς Ταξιαρχίας των Κάτω Χωρών στη 10η Μεραρχία Πάντσερ του Γερμανικού Στρατού. Μεγάλο μέρος του ολλανδικού στρατού έχει συγχωνευτεί με τον γερμανικό, μια διαδικασία που έχει ξεκινήσει από το 2014 και συνεχίζεται. Δύο από τις τρεις μάχιμες ολλανδικές ταξιαρχίες έχουν ήδη ενωθεί με τις γερμανικές ένοπλες δυνάμεις.

Η 11η αερομεταφερόμενη ταξιαρχία έχει περάσει υπό γερμανική διοίκηση από το 2014. Στις 17 Μαρτίου 2016, η 43η Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία έγινε και επίσημα μέρος της 1ης Γερμανικής Τεθωρακισμένης Μεραρχίας. Με την ενσωμάτωση και της 13ης Ταξιαρχίας, ο ολλανδικός στρατός θα έχει πλέον υπό τον έλεγχό του μόνο τις ειδικές δυνάμεις, το υποστηρικτικό προσωπικό και τα αρχηγεία.

Αυτή είναι μια επαναστατική αλλαγή όχι μόνο για την Ολλανδία, αλλά και για την Ευρώπη και, ίσως, τον κόσμο ολόκληρο. Έχει ανοίξει, ουσιαστικά, τον δρόμο για μια νέα στρατιωτική δύναμη υπό γερμανική διοίκηση.

Η συγχώνευση της τελευταίας ταξιαρχίας των 3.000 στρατιωτών μπορεί να γίνει ήδη από τον Απρίλιο, αλλά η ολλανδική κυβέρνηση δεν έχει λάβει ακόμη την τελική της απόφαση, δήλωσε ο Van de Beek, εκπρόσωπος του Βασιλικού Στρατού των Κάτω Χωρών, στο Bloomberg. Το ολλανδικό υπουργικό συμβούλιο «διερευνά» την πιθανή ενσωμάτωση, δήλωσε η υπουργός Άμυνας Kajsa Ollongren σε επιστολή του Σεπτεμβρίου 2022 προς το κοινοβούλιο.

Το σχέδιο θα οδηγήσει σε μια κοινή δύναμη περίπου 50.000 στρατιωτικών, με περίπου 8.000 στρατιώτες να προέρχονται από την Ολλανδία, σύμφωνα με την ολλανδική εφημερίδα NRC.

Μιλώντας για τα οφέλη της ολοκλήρωσης για τη Γερμανία, τα μέσα ενημέρωσης σημειώνουν ότι λόγω της αυξανόμενης «απειλής από την Ανατολή», η ευρωπαϊκή στρατιωτική ατζέντα έχει επιστρέψει στη συλλογική άμυνα και για αυτό οι χώρες χρειάζονται μεγάλες ομάδες στρατού, όπως μεραρχίες. Η Bundeswehr εξακολουθεί να έχει μια μεραρχιακή δομή, αλλά λόγω της χρόνιας έλλειψης προσωπικού, οι τρεις γερμανικές μεραρχίες έχουν πλέον σοβαρή υποστελέχωση. Ως εκ τούτου, η ενίσχυσή τους από τις ολλανδικές ταξιαρχίες θεωρείται ως η κατάλληλη κίνηση.

Η συγχώνευση ήταν μέρος του προγράμματος Common Army Vision, μιας εμπιστευτικής συμφωνίας μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων των δύο χωρών, που υπογράφηκε στις 30 Νοεμβρίου 2022 σε συνάντηση στη Δρέσδη μεταξύ του διοικητή των ολλανδικών χερσαίων δυνάμεων, Martin Weinen, και του Γερμανού ομολόγου του Alfons Meis, γράφει η NRC.

Από τον Φεβρουάριο 2022, ο Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σολτς έχει δηλώσει ότι η Γερμανία θα έχει σύντομα «τον μεγαλύτερο παραδοσιακό στρατό στην Ευρώπη» μεταξύ των χωρών της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Υποστήριξε λοιπόν από τη Βουλή τη νομική βάση για ένα ειδικό ταμείο για την Bundeswehr ύψους 107 δις ευρώ. Αυτό θα επιτρέψει στο Βερολίνο να επιτύχει τον στόχο του 2% του ΑΕΠ που διατίθεται για την άμυνα, ο οποίος είναι υποχρεωτικός για τις χώρες του ΝΑΤΟ, ασχέτως αν η πλειοψηφία των μελών τον παραβιάζει.

Επειδή δεν ακούγονται φωνές εναντίον της συμφωνίας στο Βερολίνο και το Άμστερνταμ, εκτιμάται η εν λογω συμφωνία θα ολοκληρωθεί. Ταυτόχρονα, η επέκταση των εξουσιών της διοίκησης της Bundeswehr στην Ολλανδία δεν θα περιοριστεί σε δύο χώρες. Ήδη, εκπρόσωποι του γερμανικού υπουργείου Άμυνας εργάζονται στη Φινλανδία, ενώ παλιότερα και η Τσεχία είχε εκδηλώσει παρόμοιο ενδιαφέρον.

Η ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ-ΟΛΛΑΝΔΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΝΑΤΟ

Το ΝΑΤΟ μπορεί να θέλει να δείξει ότι κρατά μια ενιαία στάση απέναντι στη Ρωσία, αν και η Τουρκία το διαψεύδει, αλλά κανένας δεν ξέρει πόσο μονολιθικά θα αντιδράσει η συμμαχία εάν αρχίσουν πραγματικές εχθροπραξίες πλήρους κλίμακας στην Ευρώπη. Μπορεί αυτή η προοπτική να είναι σχεδόν απίθανη, αλλά τα στρατιωτικά επιτελεία δεν λειτουργούν με αυτή τη λογική.

Με τα δεδομένα αυτά μπορεί να αναμένεται και μια άλλη στρατιωτική διακρατική ολοκλήρωση στην Ευρώπη, που αφορά την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής. Επιπλέον, στο μέλλον, αυτές οι συσπειρώσεις ενδέχεται να γίνουν ανταγωνιστικές, δεδομένων των αξιώσεων της Βαρσοβίας για αποζημιώσεις από το Βερολίνο. Αλλά αυτό δεν θα ενοχλήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες, που θεωρούν ότι μπορούν να το διαχειριστούν.

Γενικά, όλα όσα συμβαίνουν είναι παρόμοια με τη δημιουργία εντός του ΝΑΤΟ στρατιωτικών κύκλων με τα δικά τους πολιτικά και στρατιωτικά συμφέροντα. Προφανώς, η συμμαχία πιστεύει ότι μια τέτοια διαχείριση θα είναι πιο βολική για μια άμεση απάντηση στον ρωσικό κίνδυνο. Ταυτόχρονα, η κοινή δομή διοίκησης και επιτελών του ΝΑΤΟ θα διατηρηθεί πάνω από τις διακρατικές δομές που θα προκύψουν. Η «πρωτοβουλία Ραμστάιν», είναι ενδεικτική της λογικής που κυριαρχεί στις χώρες της Δύσης.

Η βάση του Ραμστάιν φιλοξένησε στις 20 Ιανουαρίου την όγδοη συνάντηση της Ομάδας Επαφής για την Άμυνα της Ουκρανίας, την τρίτη σε αυτή τη στρατιωτική εγκατάσταση. Μετά την πρώτη σύνοδο κορυφής όλων των φιλο-ουκρανικών χωρών στις 26 Απριλίου 2022, στην οποία εμφανίστηκε ξεκάθαρα η ηγετική ομάδα χωρών που επιθυμούσαν να υποστηρίξουν το Κίεβο, οι συνομιλίες με αυτή τη μορφή, επαναλήφθηκαν την 8η Σεπτεμβρίου.

Στην πρώτη κοινή συνάντηση, συγκεκριμένα το Ηνωμένο Βασίλειο με επικεφαλής τον Μπόρις Τζόνσον και εκπροσωπούμενο από τον υπουργό Άμυνας Μπεν Γουάλας πίεσε να παράσχει όλα τα είδη όπλων και υποστήριξη πληροφοριών στο Κίεβο. Κοντά στη γραμμή του Λονδίνου βρέθηκε επίσης η Πολωνία, ακολουθούμενη από τις χώρες της Βαλτικής. Με το πέρασμα των μηνών, χώρες εκτός ΝΑΤΟ προστέθηκαν στη πρωτοβουλία Ραμστάιν. Αυτές περιλαμβάνουν το τετράπλευρο Αυστραλία-Νέα Ζηλανδία-Ιαπωνία-Νότια Κορέα, που υποστηρίζει το Κίεβο από τον Ειρηνικό ή χώρες κοντά στη Δύση όπως το Ισραήλ, το Κατάρ και το Μαρόκο.

Πρόκειται για βήματα προς τη διαμόρφωση μιας νέας «συμμαχίας των προθύμων» που υπερβαίνει τα πλαίσια του ΝΑΤΟ. Ή, όπως επιμένουν κάποιοι πολιτικοί και ειδικοί, για τα πρώτα βήματα για την δημιουργία του «Παγκόσμιου ΝΑΤΟ».

Η τρίτη συνάντηση στο Ραμστάιν στις 20 Ιανουαρίου 2023, είχε έναν διαφορετικό στόχο. Την ανάδειξη του Ατλαντισμού ως στρατηγικής ενάντια στις φιλοδοξίες της Ρωσίας και, ταυτόχρονα, το τέλος των ευρωπαϊκών φιλοδοξιών για στρατιωτική αυτονομία. Οι κινήσεις υπαγορεύονται από τον αγγλοσαξονικό άξονα Ουάσιγκτον-Λονδίνο. Το Ραμστάιν είναι για την Ουάσιγκτον, ακόμα και συμβολικά, η «στρατιωτική πρωτεύουσα» της Δύσης, η οποία αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως σε πόλεμο εναντίον της Ρωσίας και μελλοντικά, της Κίνας.

Το Ραμστάιν μπορεί να λειτουργήσει ως στρατιωτικό υποκατάστατο των Βρυξελλών, της επίσημης έδρας του ΝΑΤΟ, επειδή είναι μια τεράστια αμερικανική βάση και όχι ένα αρχηγείο υπεράνω των κρατών-μελών, όπως είναι οι Βρυξέλλες. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, οι διακρατικές στρατιωτικές ολοκληρώσεις, όπως αυτή μεταξύ Γερμανίας και Ολλανδίας είναι ευπρόσδεκτες, ιδίως αν λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές ισχύος.

Πηγή: geoeurope.org

Το USS LST-821 , που μετονομάστηκε σε USS Harnett County (LST-821/AGP-281) , ήταν ένα πλοίο μεταφοράς αρμάτων μάχης που κατασκευάστηκε για το Ναυτικό των ΗΠΑ κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Υπηρέτησε το Ναυτικό των ΗΠΑ στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και στον Πόλεμο του Βιετνάμ. Μεταφέρθηκε στο Ναυτικό του Νότιου Βιετνάμ και μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ μεταφέρθηκε στο Ναυτικό των Φιλιππίνων το 1976, το οποίο το ονόμασε BRP Sierra Madre (LT-57).

Το 1999 η κυβέρνηση των Φιλιππίνων προσάραξε το πλοίο στα αβαθή του Second Thomas Shoal, στα νησιά Σπράτλι, προκειμένου να διατηρήσει την διεκδίκηση των Φιλιππίνων στην περιοχή των νησιών, σε αντιπαράθεση με την Κίνα. Στο πλοίο έχει εγκατασταθεί μόνιμα ένα απόσπασμα πεζοναυτών για να παρέχει προστασία στο ίδιο το πλοίο και στην περιοχή.

Από την πλευρά του Πεκίνου, η πιο συνηθισμένη δράση που αναλαμβάνεται είναι η παρεμπόδιση του εφοδιασμού της ομάδας των πεζοναυτών που διαμένει στο πλοίο.

Στις 18 Νοεμβρίου δύο πλοιάρια των Φιλιππίνων, τα Unaiza Mae 1 και Unaiza Mae 3 προσπάθησαν να προσεγγίσουν το πλοίο, αλλά απωθήθηκαν από τρία πλοία της κινεζικής Ακτοφυλακής τα οποία χρησιμοποίησαν κανόνια νερού. Τελικά, στις 23 Νοεμβρίου η αποστολή ολοκληρώθηκε, χωρίς να υπάρξει αντίδραση από την πλευρά της Κίνας.

Τα αιτήματα του Πεκίνου για μετακίνηση του ναυαγίου παραμένουν συστηματικά αναπάντητα από την πλευρά της Μανίλας, η οποία θεωρεί ότι στον βαθμό που η συγκεκριμένη περιοχή βρίσκεται μέσα στην ΑΟΖ των Φιλιππίνων, το ναυάγιο του πλοίου θα παραμείνει στην θέση του.

Παρά την σθεναρή στάση των Φιλιππίνων για την μη μετακίνηση του ναυαγίου, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η κυβέρνηση επιθυμεί μείωση των εντάσεων με την Κίνα. Οι επιθέσεις με κανόνια νερού θεωρούνται εχθρικές πράξεις, αλλά όχι ένοπλες επιθέσεις. Επομένως δεν δίνουν την δυνατότητα ενεργοποίησης των συμφωνιών αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής που έχουν υπογραφεί με τις ΗΠΑ. Παρ΄ όλα αυτά, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έσπευσε να προειδοποιήσει το Πεκίνο ότι η Αμυντική Συμφωνία του 1951 καλύπτει και μη πολεμικά πλοία στη Νότια Κινεζική Θάλασσα.

Προς το παρόν, το Πεκίνο τηρεί στάση αναμονής. Ωστόσο, θίγεται η εικόνα της Κίνας ως υπερδύναμης της περιοχής με ένα πολεμικό ναυτικό που αυξάνει αριθμητικά και ποιοτικά, κάθε χρόνο. Πολλοί θεωρούν ότι η Κίνα, αργά ή γρήγορα, θα προσπαθήσει να επιλύσει το πρόβλημα.

Γιατί με το πέρασμα του χρόνου, το ναυάγιο του BRP Sierra Madre μετατρέπεται σε πραγματικό σύμβολο ανάσχεσης της επέκτασης της Κίνας

Το ακρωνύμιο GAFAM αναφέρεται στις πέντε μεγάλες αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας: Google, Amazon, Facebook, Apple, Microsoft. Πρόκειται για τις εταιρείες που θεωρούνται ανάμεσα σε αυτές με τη μεγαλύτερη αξία σε παγκόσμια κλίμακα, από το τέλος της προηγούμενης δεκαετίας.

To 2018 οι GAFAM πέρασαν στην 4η θέση της παγκόσμιας οικονομίας με συνολική κεφαλαιοποίηση περίπου $4,250 τρις.

To 2020 βρέθηκαν στην 3η θέση, με συνολική κεφαλαιοποίηση που ξεπερνούσε τα $7,2 τρις. Στην πρώτη θέση βρίσκονται οι ΗΠΑ και στην δεύτερη η Κίνα. Αυτό θα προέκυπτε αν συγκρίναμε (αν και δεν είναι συγκρίσιμα μεγέθη το ΑΕΠ και η κεφαλαιοποίηση) το ΑΕΠ των μεγαλύτερων χωρών με την κεφαλαιοποίηση (market capitalization) των GAFAM.

Αντίπαλοι τους οι ΒΑΤΧ, εταιρείες από την και οι NATU, μία δεύτερη ομάδα εταιρειών από τις ΗΠΑ.

ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ GAFAM

Η κάθε μία από αυτές εξειδικεύεται στο software, στο hardware, στις διαδικτυακές πωλήσεις, στις υπηρεσίες messaging και στη διαδικτυακή διαφήμιση και ο ανταγωνισμός μεταξύ τους δεν αφορά επιμέρους υπηρεσίες και προϊόντα, αλλά είναι συνολικός. Οι πέντε εταιρείες έχουν γιγαντωθεί τα τελευταία χρόνια χάρις στις επενδύσεις που έχουν κάνει στην έρευνα και την ανάπτυξη, αλλά και στις εξαγορές και συγχωνεύσεις που έχουν προβεί, εξαλείφοντας κάθε πιθανό μελλοντικό ανταγωνισμό.

Ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό των GAFAM είναι η μεγάλη σημασία που δίνουν στη συλλογή στοιχείων των χρηστών τους, τα επονομαζόμενα big data, για την προώθηση της ανάπτυξής τους. Τα στοιχεία αυτά είναι ιδιαίτερα απαραίτητα και χρήσιμα για τις Google και Facebook που εξαρτώνται από τη διαφήμιση και πρέπει να μελετούν τις ιδιαιτερότητες των χρηστών τους για να τους προσφέρουν προσωποποιημένες διαφημίσεις. Οι Amazon, Apple και Microsoft επικεντρώνονται στην πώληση προϊόντων, αλλά και αυτές συλλέγουν πληροφορίες για τους χρήστες τους, όπως είναι οι τοποθεσίες στις οποίες κινούνται και ο τύπος συσκευών που χρησιμοποιούν. Λόγω αυτών των μεθόδων, τα προϊόντα των GAFAM προσανατολίζονται σταδιακά προς αυτούς τους στόχους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα επονομαζόμενα wearables, τα οποία συλλέγουν βιομετρικά στοιχεία, ή τα κοινωνικά δίκτυα όπως το Facebook και το Instagram τα οποία συλλέγουν τάσεις και προτιμήσεις.

ΟΙ ΚΙΝΕΖΙΚΕΣ ΒΑΤΧ

Αν και οι GAFAM κυριαρχούν επί χρόνια στον τομέα της τεχνολογίας, η εμφάνιση των Κινέζων αντιπάλων τους, των BATX, μπορεί να οδηγήσει σε αμφισβήτηση της ηγεμονίας τους. Το ακρωνύμιο BATX αφορά τις Baidu, Alibaba, Tencent και Xiaomi, οι οποίες έχοντας κυριαρχήσει στην κινεζική αγορά για χρόνια, επεκτείνονται σε παγκόσμια κλίμακα. Η συνολική κεφαλαιοποίηση των ΒΑΤΧ ανέρχεται σε $1,1 τρις. Σε ό,τι αφορά τους αριθμούς, οι δύο υπηρεσίες messaging της Tencent, QQ και WECHAT, έχουν 1,1 δις χρήστες, κυρίως Κινέζους, ενώ οι υπηρεσίες του ομίλου Ζούκερμπεργκ, Facebook, Instagram, WhatsApp και Messenger, έχουν περισσότερο από 2 δις χρήστες σε όλο τον κόσμο.

Ο ανταγωνισμός GAFAM vs BATX έχει και έντονα γεωπολιτικά χαρακτηριστικά καθώς συνδέεται με τον ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας για την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία. Για πρώτη φορά, οι τεχνολογικές καινοτομίες, δίνουν τη δυνατότητα σε αυτές τις εταιρείες να πάρουν τον έλεγχο σε μεγάλους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας, στηριζόμενες μεταξύ άλλων, και σε κρατικές πολιτικές και διευκολύνσεις.

Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΩΝ NATU

Υπάρχει όμως και μία τρίτη ομάδα εταιρειών που ανταγωνίζεται τις άλλες δύο. Πρόκειται για τις NATU, δηλαδή τις Netflix, AirBnb, Tesla και Uber οι οποίες είναι επίσης αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας. Τα προϊόντα τους έχουν δημιουργήσει νέα δεδομένα στον χώρο του θεάματος, στη διαχείριση της φιλοξενίας, στην αυτοκινητοβιομηχανία και στις αστικές μεταφορές. Στην ομάδα αυτή, ίσως θα έπρεπε να προστεθεί και η εταιρεία Spotify που ενεργοποιείται στη streaming μουσική. Η κεφαλαιοποίηση τους είναι περίπου ίδια με αυτή των ΒΑΤΧ, δηλαδή περίπου $1,1 τρις.

Προς το παρόν, η διαχείριση των big data των πελατών αυτών των ομάδων εταιρειών δημιουργεί προβλήματα δημοκρατίας και παραβίασης της ιδιωτικότητας των πελατών τους. Η επέκταση όμως της διαχείρισης αυτής στα big data επιμέρους κρατών, δημιουργεί προϋποθέσεις ελέγχου πληθυσμών και ζητήματα που άπτονται της εθνικής ασφάλειας.

Οι ΗΠΑ και η Κίνα είναι εξοικειωμένες με αυτές τις εξελίξεις και η κάθε μία αγωνίζεται ώστε η άλλη να μην αποκτήσει προσβάσεις στα data του πληθυσμού της, αλλά και να μειωθεί η δυνατότητα κατάκτησης μεγαλύτερων μεριδίων στην παγκόσμια αγορά.

ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΒΗΜΑ

Αναμένεται ότι οι GAFAM θα προχωρήσουν αργά ή γρήγορα στο σχέδιο Diem (Libra) της Facebook που θα επιτρέψει την δημιουργία ψηφιακού νομίσματος, άρα μπορεί να οδηγήσει και στην οικονομική τους ανεξαρτησία.

Αυτοί που βρίσκονται σε δύσκολη θέση είναι οι Ευρωπαίοι. Το ζητούμενο είναι αν θα πρέπει να επιλέξουν μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, ή να ακολουθήσουν έναν αυτόνομο δρόμο. Οι τεχνολογικές επιλογές είναι πολιτικές επιλογές, επομένως η επιλογή μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, είναι πολιτική επιλογή.

Από τις δύο ηγετικές δυνάμεις της ΕΕ, η Γαλλία είναι αυτή που προωθεί την τεχνολογική ανεξαρτησία και την ψηφιακή κυριαρχία σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Γερμανία κινείται με περισσότερο παραδοσιακούς όρους, με τυπικό τρόπο μίας χώρας της Δύσης. Με τα δεδομένα αυτά, η Ευρώπη παρά το ότι διαθέτει το ανθρώπινο δυναμικό και τις αναγκαίες τεχνολογίες, δύσκολα θα μπορέσει να ακολουθήσει έναν ανεξάρτητο δρόμο. Επομένως, όπως και στα θέματα άμυνας, θα αναγκαστεί να ακολουθήσει, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, τις ΗΠΑ.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΩΡΑΦΑΣ*

Η αμερικανική στρατηγική σε ότι αφορά την Ελλάδα και την ενεργειακή πολιτική της αρθρώνεται σε τρία επίπεδα. Πρώτον, η Ελλάδα να εξακολουθήσει να είναι ενεργειακός κόμβος και εγγυητής της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας. Δεύτερον, στήριξη της ενεργειακής μετάβασης από τον άνθρακα σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τρίτον, η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων υδρογονανθράκων θα αποφασιστεί από την ίδια την αγορά.

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

Πριν από λίγες ημέρες ο Αμερικανός πρέσβης Τζέφρι Πάιατ έδωσε συνέντευξη στο περιοδικό Greece Investor Guide. Μεταξύ άλλων αναφέρθηκε και στα ενεργειακά θέματα της Ελλάδας. Στην συνέντευξη αυτή ανέπτυξε την αμερικανική στρατηγική για την ενέργεια στην περιοχή.

Πρώτον, η Ελλάδα ως ενεργειακός κόμβος.

There’s been a rapid evolution of the regional energy map driven by policy investments that Greece has made in recent years, including in gas infrastructure. There’s the TAP pipeline – the first new energy infrastructure built in Europe, specifically to bring non-Russian gas to European consumers and the largest single foreign investment in Greece of the crisis decade. There’s the expanded terminal at Revythoussa, and the new floating regasification unit at Alexandroupolis – that has U.S. investment through BlackRock, and which the United States government has strongly supported as an opportunity to diversify energy sources and routes in Southeastern Europe. And there’s also the new agreement between Greece and North Macedonia for a gas pipeline connecting both countries, which, again, will help to unlock the Balkan energy island, bringing gas to North Macedonia, Kosovo, and even Serbia.

Δεύτερον η στήριξη της μετάβασης από τον άνθρακα σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

President Biden has made clear that the climate crisis is one of his administration’s number one priorities, while Prime Minister Mitsotakis has also prioritized the challenge of climate change. And indeed, our special presidential envoy for climate, John Kerry, has made the point that the kind of ambitious goals that Prime Minister Mitsotakis has set – phasing out coal based power by 2025 and using the European Recovery Funds to support the rapid deployment of sustainable green energy options – all fit very well within the priorities of President Biden and his administration. The lignite phase-out is exactly the kind of bold, ambitious goal setting that the United States government has called on all of our allies to adopt.

Τρίτον, για την εκμετάλλευση των ελληνικών υδρογονανθράκων στα οικόπεδα που εμπλέκονται αμερικανικές εταιρείες, θα αποφασίσει η αγορά.

So, whether Greece continues upstream gas and oil exploration is something that the market is going to be deciding.

Ο Αμερικανός πρέσβης αναφέρει ότι το φυσικό αέριο είναι ένα καύσιμο που θα παίξει ρόλο στην ενεργειακή μετάβαση και το μεγάλο ερώτημα είναι από πού θα προέλθει.

SHALE 3.0

Σε ότι αφορά τους σχιστολιθικούς υδρογονάνθρακες, οι φάσεις Shale 1.0 και Shale 2.0 άλλαξαν τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη. Οι παραγόμενοι στις ΗΠΑ σχιστολιθικοί υδρογονάνθρακες άλλαξαν την παγκόσμια αγορά υδρογονανθράκων και μετατόπισαν τη γεωπολιτική επιρροή της ζήτησης και προσφοράς πετρελαίου. Οι ΗΠΑ από εισαγωγέας πετρελαίου, μετατράπηκε σε εξαγωγέα και απέκτησε πλεονεκτήματα στην αναζήτηση, εξόρυξη και παραγωγή υδρογονανθράκων. Αυτά τα πλεονεκτήματα εκμεταλλεύεται σήμερα εξάγοντας τα, για να μεταβάλλει το παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο. Όλες οι αμερικανικές εταιρείες, προσαρμόζονται σε αυτή την στρατηγική.

Η φάση Shale 3.0 συνοδεύεται από πιέσεις στην βιομηχανία υδρογονανθράκων για μείωση του αρνητικού της περιβαλλοντικού αποτυπώματος, ενώ καλείται παράλληλα να βελτιώσει την εταιρική διακυβέρνηση και την δημοσιονομική υπευθυνότητα της. Τα κριτήρια ESG βρίσκονται στην καρδιά των επενδύσεων στην βιομηχανία των υδρογονανθράκων.

Αυτά τα κριτήρια ESG υπενθυμίζει στην συνέντευξη του ο Τζέφρι Πάιατ τονίζοντας ότι οι εταιρείες ακόμη και στην Ελλάδα αναζητούν τρόπους για να κάνουν πιο πράσινο το χαρτοφυλάκιό τους και ιδιαίτερα, τα ΕΛΠΕ.

Με τα δεδομένα αυτά, για τον Αμερικανό πρέσβη, το θέμα των υδρογονανθράκων της Κρήτης παραμένει ανοικτό, αλλά δεν αποτελεί προτεραιότητα.

I think, ultimately, the bankability of these big offshore exploration projects is going to depend on the decisions of the license holders. I know that ELPE has already surrendered some of its licenses. I know that Exxon Mobil, which is a partner with ELPE and Total in the fields offshore Crete, is continuing to look at this issue. But I think for the United States, the priority is to see both that Greece continues to play this role as a guarantor of European energy security, but also that we continue to do everything we can to support the bold energy transition that Prime Minister Mitsotakis has committed himself to.

Για την περιοχή στα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία, που συνηγορούν ότι υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες για μεγάλο κοίτασμα φυσικού αερίου. Η κοινοπραξία που αποτελείται από την Total, την ExxonMobil και τα ΕΛΠΕ, καλείται να αποφασίσει εάν θα προχωρήσει στις σεισμικές έρευνες που απαιτούνται σύμφωνα με τη σύμβαση παραχώρησης. Συγκεκριμένα, το χρονικό περιθώριο που είναι προγραμματισμένο να γίνουν οι έρευνες αυτές τελειώνει το φετινό χειμώνα (τέλος 2021 – αρχές 2022). Υπάρχει και το ενδεχόμενο παράτασης, αλλά το πρόβλημα δεν εντοπίζεται εδώ. Το θέμα είναι η στάση της ExxonMobil.

Η ExxonMobil, παρότι είναι η μεγαλύτερη ιδιωτική ενεργειακή εταιρεία στον κόσμο, εντούτοις θεωρείται ως εκφραστής των οικονομικών συμφερόντων των Ηνωμένων Πολιτειών. Επομένως θα κινηθεί μέσα στο πλαίσιο που θα διαμορφώσει η κυβέρνηση Μπάιντεν.

Με τα δεδομένα αυτά, η αμερικανική στρατηγική για τους ελληνικούς υδρογονάνθρακες βρίσκεται υπό συνεχή αξιολόγηση μέχρι να ληφθούν οι τελικές αποφάσεις.

*διευθυντής της ιστοσελίδας γεωπολιτικής https://www.geoeurope.org/. Πηγή: militaire.gr

Βαγγέλης Χωραφάς* 

Μαθήματα από τον Λόρενς της Αραβίας,

Στις 16 Αυγούστου 1888 γεννήθηκε ο Τ.Ε. Λόρενς, γνωστός ως Λόρενς της Αραβίας. Ο Τ. Ε. Λόρενς, που σήμερα αναγνωρίζεται ως ένας από τους μεγαλύτερους θεωρητικούς του ανταρτοπόλεμου, συνόψισε την εμπειρία του στο έργο του «Οι 7 πυλώνες της σοφίας»» με τη χαρακτηριστική φράση: «Το να πολεμήσεις ενάντια σε μια εξέγερση είναι επίπονο και χρειάζεται χρόνο, όπως το να τρως σούπα με ένα μαχαίρι».

Σύμφωνα με τον Λόρενς, οι βάσεις της επιτυχίας των Ταλιμπάν θα ήταν δεδομένες. «Η εξέγερση πρέπει να έχει μια ακατάλυτη βάση στο μυαλό των ανθρώπων που πιστεύουν στις διακηρύξεις της.

Πρέπει να έχει έναν σύγχρονο εξωτερικό εχθρό με τη μορφή ενός πειθαρχημένου στρατού κατοχής τόσο μικρού για να υλοποιήσει το δόγμα της εδαφικής κατοχής – τόσο λίγου για να προσαρμόσει τους αριθμούς στο χώρο, έτσι ώστε να μπορέσει να κυριαρχήσει αποτελεσματικά σε ολόκληρη την περιοχή μέσα από οχυρωμένα φυλάκια.

Πρέπει να διαθέτει έναν φιλικό πληθυσμό, όχι ενεργά φιλικό αλλά συμπαθούντα μέχρι του σημείου να μην προδίδει τις κινήσεις των επαναστατών στον εχθρό.

Οι εξεγέρσεις μπορούν να γίνουν από το 2% που είναι ενεργό μέσα σε μια δύναμη κρούσης και από το 98% ως παθητικούς συμπαθούντες. Διαθέτοντας κινητικότητα, ασφάλεια, χρόνο και δόγμα, η νίκη θα καταλήξει στους αντάρτες, γιατί τελικά οι αλγεβρικοί παράγοντες είναι αποφασιστικοί, και απέναντι σε αυτούς διορθώσεις στα μέσα και στον ιδεολογικό αγώνα πέφτουν στο κενό».

Το μάθημα του Βιετνάμ

Ο Κλαούζεβιτς είχε προειδοποιήσει, «ο πόλεμος είναι ένας χαμαιλέων», αλλάζει συνεχώς μορφές με απροσδόκητους τρόπους και οι στρατηγοί εμπλέκονται σε νέες μορφές συγκρούσεων, έχοντας μόνο την εμπειρία του παρελθόντος.

Αλλά για να κερδηθεί ένας πόλεμος η στρατιωτική ηγεσία πρέπει να γνωρίζει το γιατί πολεμάει. Δηλαδή να έχει πλήρη κατανόηση των πολιτικών στόχων που πρέπει να επιτευχθούν και των στρατιωτικών μέσων που χρειάζονται για να επιτευχθούν οι πολιτικοί στόχοι.

Η ιστορία έχει δείξει ότι μόνο σε αυτούς που ο Κλαούζεβιτς ονόμαζε ολοκληρωτικούς πολέμους, όπως ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, συμπίπτουν απόλυτα οι πολιτικοί και στρατιωτικοί στόχοι, όταν δηλαδή η στρατιωτική καταστροφή του εχθρού οδηγεί στην παράδοση άνευ όρων, που είναι ο υπέρτατος στόχος ενός πολέμου.

Στον πόλεμο του Βιετνάμ, ο στρατηγός Βο Νγκουγέν, γνωστότερος με το πολεμικό όνομα Γκιάπ, νίκησε πρώτα τους Γάλλους και μετά τους Αμερικανούς χρησιμοποιώντας τον χρόνο. Τον Γκιάπ δεν τον απασχολούσαν τα πεδία της μάχης, οι καιρικές συνθήκες ή οι απώλειες. Οι Βιετναμέζοι πολεμούσαν στα δικά τους εδάφη, για την πατρίδα τους και θα χρειάζονταν πολλά χρόνια για να διώξουν τους Αμερικανούς. Αλλά είχαν το πλεονέκτημα του χρόνου.

Αυτό που έπρεπε να κάνουν οι Βιετναμέζοι ήταν να περιμένουν. Να περιμένουν να κουραστούν οι Αμερικανοί από τις υπέρογκες στρατιωτικές δαπάνες, από τους θανάτους των στρατιωτών και από τις εσωτερικές αντιδράσεις της αμερικανικής κοινωνίας η οποία δεν κατανοούσε στην πλειοψηφία της, τους στόχους αυτού του πολέμου.

Οι Βιετκόνγκ δεν χρειάζονταν να νικήσουν στα πεδία των μαχών. Αυτό που χρειάζονταν ήταν να μην χάσουν.

Το μάθημα του Αφγανιστάν

Ο πόλεμος στο Βιετνάμ, όπως και στο Αφγανιστάν ήταν ένας ασύμμετρος πόλεμος.

Σε πολιτικό επίπεδο αφορούσε από την μία πλευρά οργανωμένα κράτη της Δύσης με επικεφαλής τις ΗΠΑ και από την άλλη, μια πολιτική δύναμη, τους Ταλιμπάν, οι οποίοι είχαν διωχτεί από την εξουσία.

Σε οργανωτικό επίπεδο, από την μια πλευρά υπήρχε ένας καλά εξοπλισμένος και οργανωμένος τακτικός στρατός και από την άλλη, αντάρτες, τοπικοί ένοπλοι, τρομοκράτες, φανατικοί μουσουλμάνοι κλπ, δηλαδή μια άτακτη στρατιωτική δύναμη χωρίς βαρύ εξοπλισμό. Αυτοί οι άτακτοι είχαν το πλεονέκτημα να κρύβονται και να αναμειγνύονται με τους ντόπιους πληθυσμούς.

Σε στρατιωτικό επίπεδο, αυτή η ασυμμετρία γίνονταν μεγαλύτερη σε ότι αφορούσε την ισχύ του πυρός. Αυτό φάνηκε όταν στην αρχή του πολέμου, τον Δεκέμβριο 2001 στην Τόρα Μπόρα οι Ταλιμπάν και η Αλ Κάιντα προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν τις αμερικανικές δυνάμεις σε τακτική αναμέτρηση και διαλύθηκαν.

Στους ανταρτοπόλεμους η στρατιωτική συνιστώσα είναι σημαντική, αλλά όχι καθοριστική. Ο καθοριστικός παράγοντας είναι ο έλεγχος του πληθυσμού, η επιβίωση και η ασφάλεια του.

Αυτός ο στόχος θα πρέπει να επιτευχθεί από τις τοπικές στρατιωτικές δυνάμεις, όπως ο στρατός του Αφγανιστάν, ή παλιότερα του Νοτίου Βιετνάμ. Ο στρατός των ΗΠΑ και της Συμμαχίας δεν θα μπορούσε να παίξει αυτόν τον ρόλο γιατί τότε θα είχαμε μετατροπή του πολέμου σε πόλεμο κατοχής, μια κατάσταση που απαιτεί άλλη στρατηγική και άλλους κανόνες.

Ο ανταρτοπόλεμος συνεπάγεται ότι η αδύναμη πλευρά θα κάνει ότι μπορεί, θα χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε μέσο νόμιμο ή παράνομο, ηθικό ή ανήθικο για να πλήξει τον ισχυρό αντίπαλο στο τρωτό του σημείο.

Η ηθική και οι διεθνείς συμβάσεις για τους πολέμους έχουν ελάχιστη σημασία,ειδικότερα στην περίπτωση των Ταλιμπάν, οι οποίοι ενσωμάτωναν στις επιχειρήσεις τους και το θρησκευτικό στοιχείο: πολεμούσαν εναντίον απίστων.

Αυτό σημαίνει ότι η χρησιμοποίηση της τρομοκρατίας ενάντια στους ξένους εισβολείς, αλλά και ενάντια στον τοπικό πληθυσμό, αποτελούσαν για τους Ταλιμπάν το αναγκαίο τίμημα για τη νίκη. Για τους Ταλιμπάν, η αιματοχυσία έδειχνε την αδυναμία των εισβολέων να προστατεύσουν τον τοπικό πληθυσμό.

Το Βιετνάμ είχε δείξει ότι απέναντι σε αυτή την λογική, οι Αμερικανοί δεν μπορούσαν να κάνουν πολλά πράγματα. Οι βομβαρδισμοί-χαλί που εφάρμοσαν εκεί αποδείχθηκαν αποτυχημένοι. Δεν βομβαρδίζεις έναν πληθυσμό που θέλεις να σώσεις.

Πολιτικές παράμετροι

Πριν από λίγες ημέρες ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Άντονι Μπλίνκεν δήλωσε ότι, οι ΗΠΑ είχαν επιτύχει τους στόχους τους στο Αφγανιστάν από τον Μάϊο του 2001, όταν σκότωσαν τον Οσάμα Μπιν Λάντεν.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η αναγκαιότητα αυτού του πολέμου, ο βασικός στόχος, είχε εκπληρωθεί. Επομένως, η συνέχιση του πολέμου αποτελούσε πλέον επιλογή της ηγεσίας των ΗΠΑ.

Αυτή η επιλογή είχε να κάνει με στόχους που ήταν δύσκολο να επιτευχθούν. Από την μία πλευρά, ήταν ο πόλεμος απέναντι στην διεθνή τρομοκρατία, ο οποίος ήταν περισσότερο ιδεολογικός και προπαγανδιστικός, παρά στρατιωτικός. Από την άλλη ήταν η προσπάθεια οικοδόμησης της δημοκρατίας στο Αφγανιστάν, ένας ανέφικτος στόχος.

Έτσι πέρασαν άλλα δέκα χρόνια. Υπήρξαν και άλλοι θάνατοι, συσσωρεύτηκαν και άλλες στρατιωτικές δαπάνες και αυξήθηκε η εσωτερική δυσαρέσκεια στις ΗΠΑ για την συνέχιση ενός πολέμου χωρίς να υπάρχει λόγος.

Αποδείχτηκε επίσης ότι ο τακτικός στρατός που δημιούργησαν οι Αμερικανοί στο Αφγανιστάν, άντεξε μόνο λίγες εβδομάδες, χωρίς να υπάρξει κάποια σημαντική μάχη. Τα πήγε καλύτερα από τον τακτικό στρατό που δημιούργησαν οι Αμερικανοί στο Ιράκ, ο οποίος άντεξε απέναντι στο Ισλαμικό Κράτος, μόνο λίγες ημέρες.

Έτσι οι Ταλιμπάν ελέγχοντας τον χρόνο, νίκησαν.

Και για να επανέλθουμε στον Λόρενς της Αραβίας: «…ας υποθέσουμε ότι είναι μια επιρροή, κάτι άτρωτο, κάτι άπιαστο, χωρίς μπροστά ή πίσω, κάτι που παρασύρεται όπως ένα αέριο. Οι στρατοί μοιάζουν με τις φυτείες, είναι συνολικά ακίνητες, βαθιά ριζωμένες που τρέφονται μέσα από μακριούς μίσχους μέχρι το κεφάλι. Οι [αντάρτες]ίσως είναι ένας ατμός».

Βαγγέλης Χωραφάς

Πριν από λίγες ημέρες, η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ πραγματοποίησε ένα από τα τελευταία ταξίδια της, πριν αποχωρήσει από την πολιτική τον ερχόμενο Σεπτέμβριο.

Το Βερολίνο ανακοίνωσε ότι το ταξίδι στο Λονδίνο τονίζει τη σημασία που έχουν για τη Γερμανία οι στενές σχέσεις συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο και ο στόχος ήταν η μεγαλύτερη εμβάθυνση αυτών των σχέσεων, μέσα από τη λήψη συγκεκριμένων αποφάσεων.

Η επίσκεψη Μέρκελ στο Λονδίνο δεν ήταν μία εύκολη αποστολή, δεδομένων των διαφωνιών που υπήρχαν για την ανάσχεση της μετάλλαξης Δέλτα και του προβλήματος της Βόρειας Ιρλανδίας που υπάρχει μεταξύ ΕΕ και ΗΒ. Ωστόσο, η επίσκεψη ενίσχυσε τις σχέσεις μεταξύ Βερολίνου και Λονδίνου, ξεκινώντας έναν τακτικό στρατηγικό διάλογο μεταξύ των δύο χωρών, με ετήσιες συναντήσεις σε κυβερνητικό επίπεδο, κατά τα πρότυπα του γαλλογερμανικού Συμβουλίου Υπουργών.

Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΣΧΕΣΗΣ

Οι δύο υπουργοί Εξωτερικών Dominic Raab και Heiko Maas υπέγραψαν μία Κοινή Διακήρυξη στην οποία γίνεται λόγος για το «Ευρωπαϊκό πνεύμα» και τον διάλογο που χρειάζεται για να επιτευχθεί μία κοινή κατανόηση των προκλήσεων της εξωτερικής πολιτικής.

Στη Διακήρυξη υπάρχει δέσμευση στην πολυμέρεια, στον στόχο της ενίσχυσης της διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες, προσήλωση στη στρατηγική ενότητα της Ευρώπης και στην ευρωατλαντική ασφάλεια και υπεράσπιση της ειρήνης, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Για τις δύο χώρες, το ΝΑΤΟ αποτελεί τον βασικό πυλώνα της ευρωατλαντικής ασφάλειας και τη βάση της συλλογικής τους άμυνας. Για τη Ρωσία, οι δύο χώρες συμφωνούν στο ό,τι αφορά την αποσταθεροποιητική της συμπεριφορά, αλλά η Διακήρυξη υποστηρίζει τις προσπάθειες του Βερολίνου για διάλογο με τη Μόσχα, μία κίνηση που απορρίφθηκε από τους άλλους Ευρωπαίους ηγέτες στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής. Το παράδοξο εδώ είναι ότι η Ρωσία παραμένει για το ΗΒ «ο μεγαλύτερος κίνδυνος», ενώ η Γερμανία επιμένει σε σχέδια όπως ο Nord Stream 2.

Για την Κίνα υπάρχει μεγαλύτερη συμφωνία απόψεων, αφού και οι δύο χώρες φοβούνται την οικονομική διείσδυση που επιδιώκει το Πεκίνο.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ

Για την Τουρκία, οι δύο χώρες αναγνωρίζουν τη στρατηγική γεωπολιτική σημασία της και την ανάγκη να συνεργαστούν μαζί της σε πολλά θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Επιβεβαιώνουν την κοινή τους δέσμευση για δημοκρατία, δικαιοσύνη και ευημερία στην Τουρκία με την οποία θα ενισχύσουν τη συνεργασία τους, με στόχο τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της.

Στο κείμενο δεν υπάρχει καμία αναφορά στην Ελλάδα, ούτε στις περυσινές εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Είναι γνωστό ότι η Γερμανία και το ΗΒ αποτελούν τους κυριότερους υποστηρικτές της Τουρκίας στην Ευρώπη. Από τη στιγμή που οι δύο χώρες ενισχύουν τις σχέσεις τους, δημιουργείται ένα ευνοϊκότερο κλίμα για την Άγκυρα.

Το πλαίσιο που δημιουργείται από το ΝΑΤΟ, το Λονδίνο και το Βερολίνο και το οποίο δεν περιλαμβάνει την ΕΕ, ενώ αποκλείει και τη Γαλλία, θα δώσει μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων στον Ταγίπ Ερντογάν στα θέματα της Κύπρου και της Ανατολικής Μεσογείου.

Πηγή: geoeurope.org

Με αφορμή την τελευταία ανάρτηση για την προδοσία της Κύπρου, κάποιοι φίλοι μου έστειλαν ερωτήματα για το αν είναι δυνατή η επαναφορά του Δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου Ελλάδας Κύπρου.

Η απάντηση είναι θετική. Αν η Ελλάδα θέλει να υπερασπιστεί την ΑΟΖ της θα πρέπει να αναδιατάξει τις δυνάμεις της με τον τρόπο που ίσχυε όταν λειτουργούσε το ΔΕΑΧ. Για να γίνει αυτό εφικτό χρειάζονται σοβαρές αναπροσαρμογές σε επίπεδο δογμάτων, οργανωτικής δομής και διάταξης των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Πρόκειται για μία διαδικασία που εξαρτάται αποκλειστικά από την Ελλάδα και χρειάζεται πολιτική βούληση για την υλοποίηση της.

Το κείμενο που παρατίθεται αποτελεί περίληψη μίας μελέτης η οποία είχε ζητηθεί από ενδιαφερόμενους φορείς το 2019.

Η Ελληνική ΑΟΖ, οι στρατιωτικές ανάγκες υπεράσπισής της και το ΔΕΑΧ

Βαγγέλης Χωραφάς & Πολυχρόνης Ναλμπάντης

Σήμερα, τα θέματα ασφαλείας της Ελλάδας, τα οποία για το Αιγαίο και τα βόρεια σύνορα είναι γνωστά, επηρεάζονται άμεσα και από τα ζητήματα ασφαλείας της Μεσογείου. Χαρακτηρίζονται ως κεντρικής σημασίας σε επίπεδο στρατηγικών συζητήσεων και λήψεων αποφάσεων παγκοσμίως. Παράλληλα, έχουν επιταχύνει τη μετατόπιση της προσοχής από την Ευρώπη στην περίμετρό της και ως εκ τούτου, υπάρχει πλέον μια σαφής σύγκλιση της προσοχής των μελών του ΝΑΤΟ προς τη Μεσόγειο και την ενδοχώρα της, από το Μαγκρέμπ μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα και τον Περσικό Κόλπο.

Η ανατολική Μεσόγειος έχει μετακινηθεί προς το κέντρο της δυτικής στρατηγικής ανησυχίας, μια αλλαγή η οποία θα ενισχυθεί από την προοπτική της διεύρυνσης των αρμοδιοτήτων της ασφάλειας και των δεσμεύσεων για την περιφέρεια της Ευρώπης. Η ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Περσικό Κόλπο είναι πλέον πιο στενά συνδεδεμένη με τη Μεσόγειο Θάλασσα και συνεπώς απαιτούν νέες ρυθμίσεις ασφαλείας, τόσο στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και της ΕΕ όσο και του ΟΗΕ. Το τρέχον περιβάλλον ασφαλείας της Μεσογείου χαρακτηρίζεται από μια μονιμοποιημένη αστάθεια.

Οι προκλήσεις ασφαλείας και οι πηγές αστάθειας στην ανατολική Μεσόγειο είναι ποικίλες. Παράλληλα όμως, η συνεχής τουρκική απειλή προς την Ελλάδα, σε συνδυασμό με την εκμετάλλευση των πρόσφατα ανακαλυφθέντων υποθαλάσσιων ενεργειακών πόρων στη Κύπρο και γενικότερα στη Μεσόγειο, κάνουν πιο διάχυτη την αίσθηση έλλειψης ασφαλείας, που απαιτούν δράσεις για την αντιμετώπιση των απειλών, και αφορούν τόσο αυτούς όσο και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της Δύσης/Ευρώπης.

Σε ένα τέτοιο διεθνή στρατηγικό περιφερειακό περιβάλλον, οι ελληνικές ΕΔ, με την -απαραίτητη να επιτευχθεί- διακλαδική τους επιχειρησιακή ετοιμότητα, πρέπει να είναι σε θέση να μετακινηθούν γρήγορα και άμεσα με έμφαση στην πρόληψη, την αποτροπή, την προστασία και την παρέμβαση (στρατιωτική εμπλοκή). Πρέπει να δείχνουν υψηλό βαθμό ετοιμότητας για αποτροπή των εξωτερικών απειλών και προκλήσεων ενάντια στην εδαφική ακεραιότητα και τα ζωτικά εθνικά συμφέροντα της χώρας. Τα προηγούμενα δεν είναι αυτονόητα πλέον στο τομέα της άμυνας την εποχή που η χώρα εξακολουθεί να επιβαρύνεται από ένα υπέρογκο δημόσιο χρέος.

Η Ελλάδα, παρά τις ήδη μεγάλες της υποχρεώσεις και τις περιορισμένες συγκριτικά δυνατότητες και παρά τις δυσχερείς δημοσιονομικές οικονομικές συνθήκες, εξακολουθεί να συμπράττει, στο μέτρο του δυνατού, στην προώθηση της σταθερότητας κυρίως στα Βαλκάνια, και στην επίλυση των μειζόνων ζητημάτων, που απασχολούν την ευρύτερη περιοχή. Βέβαια, η οικονομική κρίση της περιόδου 2010-2018 και η περίοδος συνέχισης των υπερπλεονασμάτων 2018-2023, έχουν χειροτερεύσει τη κατάσταση στο χώρο της άμυνας και της ασφάλειας, σε σημείο που η χώρα να βρίσκεται μονίμως στα όρια της γεωπολιτικής κρίσης. Οι κυβερνήσεις από το 2010 μέχρι σήμερα, αποφεύγουν τη συζήτηση για τέτοιου είδους θέματα και αρκούνται σε ρητορείες περί του φρονήματος και του αξιόμαχου των ΕΔ καθώς και της υποτιθέμενης μελλοντικής αποκατάστασης των μισθών και συντάξεων των στρατιωτικών.

Οι ισχυρές πιέσεις στους αμυντικούς προϋπολογισμούς των κρατών της Δύσης, παρά τις πιέσεις της διοίκησης Τραμπ και το πιο περίπλοκο και αβέβαιο περιβάλλον ασφαλείας, δεν ώθησαν προς τη κατεύθυνση ανανέωσης των προσπαθειών για μία νέα και περισσότερο σταθερή Ευρωατλαντική αμυντική συνεργασία, μέσα και από κοινά προγράμματα εξοικονόμησης πόρων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι αδύναμες οικονομικά χώρες να χάσουν βαθμούς ελευθερίας των κινήσεών τους και να διευρύνουν την εξάρτησή τους από τις μεγάλες δυνάμεις του ευρωατλαντικού πλέγματος.

Τα αφηγήματα που αναπτύχθηκαν στην Ελλάδα της κρίσης, περί εγγύησης των ΗΠΑ για εξάλειψη των κινδύνων από τη τουρκική επιθετικότητα και τη μείωση των πιθανοτήτων θερμού επεισοδίου στο Αιγαίο, προκύπτουν από τις προηγούμενες εξελίξεις.

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΟΖ

Η εξεύρεση της σωστής ισορροπίας των μελλοντικών δυνάμεων και των στρατιωτικών ικανοτήτων δεν θα είναι εύκολη. Το μέλλον των ελληνικών ΕΔ απαιτεί αποφασιστικά αποτελέσματα σε όλο το φάσμα των επιχειρήσεων. Μια καλά ισορροπημένη θέση και σχέση σχετικά με τη στρατιωτική ισχύ, βαρέα, μεσαία και ελαφρά, με σωστή αναλογία, αλλά και με πλήρη Διακλαδική Υποστήριξη Μάχης, με εξειδικευμένες μονάδες και με ισχυρή υποστήριξη υπηρεσιών, θα μας επιτρέψει να προσαρμόσουμε τα σωστά «πακέτα» στρατιωτικής ισχύος, ώστε να ανταποκρίνονται πλήρως σε κάθε είδος στρατιωτικής επιχείρησης.

Όμως, η εξασφάλιση της ελληνικής ΑΟΖ είναι συνυφασμένη με τις σημερινές επιχειρησιακές δυνατότητες και τον τρέχοντα επιχειρησιακό/τακτικό σχεδιασμό των ελληνικών ΕΔ. Οι παρακάτω προτάσεις επιχειρησιακού-τακτικού επιπέδου για τους τρείς κλάδους των ΕΔ αφορούν τις υφιστάμενες επιχειρησιακές τους δυνατότητες και οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με τις επιθυμητές/αναγκαίες, που απαιτούν χρόνο και πιστώσεις για την υλοποίησή τους.

Συνεπώς, πρέπει να υλοποιηθούν μόνο με την αξιοποίηση των υφιστάμενων επιχειρησιακών μέσων και δυνατοτήτων, που μπορεί να εφαρμοσθούν άμεσα και αφού γίνει αποδεκτό το ανάλογο οικονομικό κόστος.

Σε κάθε περίπτωση πρέπει να γίνει σαφές ότι καμία ανακήρυξη/οριοθέτηση ΑΟΖ δεν μπορεί να γίνει από οποιαδήποτε κυβέρνηση πριν ληφθούν τα απαραίτητα στρατιωτικά μέτρα.

Είτε προτιμηθεί η ανακήρυξη, είτε η κατάθεση γραμμών οριοθέτησης, η Τουρκία αναμένεται να δημιουργήσει συνθήκες κρίσης χαμηλής ή υψηλής έντασης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Στο επίπεδο που βρίσκονται σήμερα οι ελληνικές ΕΔ για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν σοβαρά ένα τέτοιο ενδεχόμενο, χρειάζονται αναπροσαρμογές σε επίπεδο δογμάτων, οργανωτικής δομής και διάταξης.

ΑΝΑΓΚΑΙΕΣ ΑΝΑΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ

Οι ελληνικές (ΕΔ) πρέπει να εστιαστούν στην επίτευξη «Ελιγμού και Κυριαρχίας στο Πολυχωρικό Πεδίο Μάχης» στο θέατρο πολέμου «Θράκη – Αιγαίο Πέλαγος – Μεσόγειος Θάλασσα» και σε όλο το φάσμα των στρατιωτικών επιχειρήσεων μέσω της εφαρμογής νέων επιχειρησιακών ιδεών/εννοιών, ενώ το πρότυπο αυτό παρέχει μια κοινή κατεύθυνση στους Κλάδους των ΕΔ για την ανάπτυξη ισχυρών επιχειρησιακών δυνατοτήτων, μέσα από το κοινό πλαίσιο του ισχύοντος στρατηγικού δόγματος «Αμυντικού – Αποτρεπτικού» της Χώρας. «Ελιγμός και Κυριαρχία στο Πολυχωρικό Πεδίο Μάχης» των ελληνικών ΕΔ σημαίνει αντιμετώπιση κάθε ενδεχόμενης απειλής μέσω της αποφασιστικής εμπλοκής.

Το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας (ΓΕΕΘΑ) απαιτείται να συγχρονίζει και να ενσωματώνει τις επιχειρησιακές δράσεις στη ξηρά, τη θάλασσα, τον αέρα, το διάστημα και τον κυβερνοχώρο για την επίτευξη των στρατηγικών και επιχειρησιακών στόχων μέσω ολοκληρωμένων, κύριων διακλαδικών επιχειρήσεων, αλλά και χαμηλής έντασης συγκρούσεων. Πρέπει να προβεί στην ολοκλήρωση και τη βελτίωση των στρατιωτικών του δυνατοτήτων για τη δημιουργία μίας αποφασιστικής και αποτελεσματικής Διακλαδικής Δύναμης, με την ανάπτυξη και ενσωμάτωση 6 νέων επιχειρησιακών εννοιών:

Προβολή Αποτροπής: Ικανότητα της Διακλαδικής Δύναμης να αποτρέπει έναν δυνητικό αντίπαλο να χρησιμοποιήσει τις υφιστάμενες δυνατότητες και συμπεριφορές του και να εφαρμόσει κάποια ανεπιθύμητη πολιτική ή στρατιωτική ενέργεια.

Έγκαιρη Αντίδραση: Αμυντική και Επιθετική/Αντεπιθετική ικανότητα της Διακλαδικής Δύναμης για αποτελεσματική αντίδραση και δράση, με ενέργειες κατάλληλες και προσαρμόσιμες στις εκάστοτε συνθήκες, σε κάθε εχθρική απειλή ή ενέργεια.

Διακλαδικό Ελιγμό: Ικανότητα της Διακλαδικής Δύναμης να αποκτά πλεονέκτημα θέσης με αποφασιστική ταχύτητα και υπέρτερο επιχειρησιακό ρυθμό.

Αποφασιστική Εμπλοκή: Ικανότητα της Διακλαδικής Δύναμης να προκαλεί και να παράγει τα αποτελέσματα που απαιτούνται προς επίτευξη των αντικειμενικών σκοπών και της επιθυμητής τελικής κατάστασης.

Ολοκληρωμένη Προστασία Δύναμης: Ικανότητα της Διακλαδικής Δύναμης να προστατεύει το προσωπικό και τα μέσα που απαιτούνται για την αποτελεσματική υλοποίηση των έργων της.

Εστιασμένη Διακλαδική Μέριμνα: Ικανότητα παροχής στη Διακλαδική Δύναμη κατάλληλου προσωπικού, εξοπλισμού και εφοδίων, στο σωστό τόπο και χρόνο και στη σωστή ποσότητα, σε όλο το εύρος των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Οι προαναφερόμενες επιχειρησιακές αντιλήψεις ενισχύουν και επιτρέπουν την επίτευξη μαζικών αποτελεσμάτων σε πολεμικές επιχειρήσεις/συγκρούσεις από περισσότερο διασπαρμένες δυνάμεις. Η συνέργεια αυτή ενισχύει σημαντικά τις δυνατότητες σε υψηλής έντασης συμβατικές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, η συνέργεια αυτών των επιχειρησιακών εννοιών υπερβαίνει έντονα τα υφιστάμενα πλαίσια του συμβατικού πολέμου. Η ανάπτυξη αυτών, επιτρέπει την κυριαρχία σε όλο το εύρος/φάσμα των στρατιωτικών επιχειρήσεων από την ανθρωπιστική βοήθεια μέσω των ειρηνευτικών επιχειρήσεων και τις συγκρούσεις χαμηλής έντασης μέχρι και τις πολεμικές συγκρούσεις υψηλής έντασης.

Κάθε μια από αυτές τις 6 νέες επιχειρησιακές έννοιες ενσωματώνει την υψηλή ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού των ελληνικών ΕΔ και τις τεχνολογικές εξελίξεις στη νέα πληροφοριακή-ψηφιακή εποχή. Η εφαρμογή τους παρέχουν στην Ελλάδα τη δυνατότητα να κυριαρχήσει επί του αντιπάλου σε όλο το φάσμα των στρατιωτικών επιχειρήσεων και πλέον πρέπει να αποτελούν το βασικό επιχειρησιακό χαρακτηριστικό για τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις στον 21ο αιώνα.

Άλλωστε, το επιχειρησιακό επίπεδο των συγκρούσεων, όπου οι ελληνικές ΕΔ θα ενεργήσουν, είναι το κοινό επίπεδο συγχρονισμού της σύγκρουσης. Επομένως, είναι ζωτικής σημασίας όλες οι ελληνικές ΕΔ να εστιάζουν στο συνολικά κοινό ΑΝΣΚ/στόχο. Βασική προϋπόθεση για τα παραπάνω είναι η ορθή ανάπτυξη της διακλαδικότητας και είναι επιτακτικό η ύπαρξη κατάλληλης οργανωτικής δομής δυνάμεων, καθώς και ανάλογων σχέσεων διοίκησης, οι οποίες πρέπει να αναπροσαρμοστούν για το σύγχρονο Πολυχωρικό Πεδίο Επιχειρήσεων. Συνεπώς απαιτείται άμεσα μια νέα Πολιτική Εθνικής Άμυνας 2020 και μια Νέα Δομή Δυνάμεων 2020-2025.

Έτσι λοιπόν, η επιχειρησιακή έννοια «Ελιγμός και Κυριαρχία στο Διακλαδικό Πεδίο Μάχης» για τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις είναι το επιστέγασμα της στρατιωτικής αντίληψης των νέων διακλαδικών επιχειρησιακών εννοιών, σύμφωνα με την οποία μια διακλαδική στρατιωτική δομή επιτυγχάνει τον έλεγχο όλων των στοιχείων του πεδίου της μάχης, χρησιμοποιώντας χερσαία, εναέρια και θαλάσσια μέσα. Περιλαμβάνει τη φυσική διάσταση της μάχης: στην ξηρά, στον αέρα, στη θάλασσα, στο διάστημα, καθώς και το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα/κυβερνοχώρο και το πληροφοριακό πεδίο. Παράλληλα όμως, σημαίνει και «έλεγχο της ελευθερίας δράσης των αντιπάλων δυνάμεων», ώστε η εκμετάλλευση του πεδίου μάχης από αυτούς να είναι εντελώς ελεγχόμενη, περιορισμένη και τελικά αδύνατη.

Συνεπώς, με κατάλληλο συνδυασμό των υπόψη επιχειρησιακών δυνατοτήτων διαμορφώνονται οι δύο βασικές επιλογές δράσης, ήτοι η αποτροπή και η αποτελεσματική άμυνα/αντεπίθεση, εάν απειληθεί η ακεραιότητα και η εθνική ανεξαρτησία της χώρας, με δυνατότητα μετάπτωσης σε επίθεση, εφόσον δημιουργηθούν οι απαραίτητες προς τούτο προϋποθέσεις και συνθήκες.

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΜΕΤΡΑ

Η μέχρι σήμερα συζήτηση για ενδεχόμενη ανακήρυξη και οριοθέτηση της ΑΟΖ παρουσιάζει τη μεγαλύτερη εμπλοκή στην περιοχή του Καστελόριζου. Με βάση τους ελληνικούς σχεδιασμούς επιδιώκεται η ύπαρξη κοινών συνόρων της ελληνικής και κυπριακής ΑΟΖ, γεγονός που δεν αποδέχεται η Τουρκία. Το ενδεχόμενο αυτό δεν είχε στο παρελθόν προβλεφθεί στον επιχειρησιακό σχεδιασμό των ΕΔ.

Ειδικότερα ο χρόνος αερομεταφοράς μονάδων από την Κρήτη προς τη νήσο Μεγίστη που είναι αρκετά μεγάλος, και εκτιμάται σε 2 ½ έως 3 ώρες, καθώς και ο τρόπος και τα μέσα μεταφοράς χρειάζονται επανασχεδιασμό.

Είναι προφανές ότι νήσος Μεγίστη και το σύμπλεγμα νησίδων της πρέπει να ενισχυθεί με ισχυρά έργα οχύρωσης (συμπεριλαμβανομένων και έργων προστασίας πυρομαχικών – εφοδίων – υλικών για τουλάχιστον 15-20 ημερών αγώνα ), όπως και με τα απαραίτητα οπλικά συστήματα. Η επάνδρωση του νησιωτικού συμπλέγματος θα πρέπει να ενισχυθεί καθώς η γεωγραφική θέση και η απόσταση – χρόνος ενίσχυσης πιθανόν να επιβάλλουν και την προτοποθέτηση σημαντικών δυνάμεων. Σε κάθε περίπτωση η υψηλή ετοιμότητα των εγκατεστημένων στο σύμπλεγμα δυνάμεων αποτελεί πρωταρχική απαίτηση και θα πρέπει να διασφαλιστεί με την τοποθέτηση υψηλού ηθικού και στρατιωτικής κατάρτισης προσωπικού. Η ανασυγκρότηση/ενίσχυση σε μέσα και προσωπικό του Ειδικού Τάγματος Εθνοφυλακής της νήσου Μεγίστης αποτελεί άμεση αναγκαιότητα. Το κόστος όλων αυτών των μέτρων είναι άγνωστο, αλλά εκτιμάται ότι δεν θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα υψηλό. Χρειάζεται όμως χρόνος για την υλοποίησή τους.

Σε ότι αφορά τις ναυτικές δυνάμεις και τις δυνατότητες κάλυψης της συγκεκριμένης περιοχής, η προμήθεια πλοίων με δυνατότητα αντιαεροπορικής άμυνας περιοχής είναι μεν αναγκαία αλλά μετατίθεται για το μέλλον. Κατά συνέπεια η άμυνα του συμπλέγματος θα πρέπει να βασιστεί σε υπάρχοντα μέσα και δυνατότητες. Με αυτή την παραδοχή, η συνεχής ανάπτυξη υποβρυχίων και ταχέων σκαφών κρούσης (πυραυλακάτων), καθώς και συστημάτων εκτόξευσης πυραύλων εδάφους-θαλάσσης και εδάφους-αέρος στην περιοχή του συμπλέγματος, αποτελεί τη μοναδική άμεσα διαθέσιμη επιλογή. Σε γενικές γραμμές, το ναυτικό βρίσκεται ναι μεν σε κατάσταση που έχει πληγεί από την οικονομική κρίση, αλλά επιχειρησιακά δεν έχει χάσει τα πλεονεκτήματά του.

Σε ό,τι αφορά τις αεροπορικές δυνάμεις, η αναδιάταξη αριθμού αεροσκαφών στο Καστέλι Ηρακλείου, η οποία θα μπορούσε να ενισχυθεί, αριθμητικά και ποιοτικά, είναι απαραίτητη για τις νέες συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί. Ο προγραμματισμός πτήσεων του Αερομεταφερόμενου Συστήματος Επιτήρησης και Ελέγχου (ΑΣΕΠΕ) στην περιοχή ενδιαφέροντος αυξάνει τις δυνατότητες επιτήρησης αέρος, επιφανείας και εδάφους και δρα αποτρεπτικά στις τουρκικές ΕΔ.

Η Τουρκία εκτιμάται, ότι θα συνεχίσει και θα προσπαθεί έμπρακτα να αμφισβητήσει τα ελληνικά [Αιγαίο – Ανατολική Μεσόγειος] και τα κυπριακά κυριαρχικά δικαιώματα και να τα μετατρέψει σε τετελεσμένα τουρκικά δικαιώματα. Και θα το επιχειρεί, προσπαθώντας να εξαφανίσει την ΑΟΖ Ρόδου-Μεγίστης/Καστελόριζου, που ενοποιεί την ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου.

ΕΠΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΔΕΑΧ

Στη πραγματικότητα, η υπεράσπιση της ελληνοκυπριακής ΑΟΖ επαναφέρει ξανά στο προσκήνιο το απολεσθέν από το 2011, Δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου ως προϋπόθεσης ενός Ενιαίου Ενεργειακού Χώρου Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ. Οι Ελληνικές ΕΔ θα πρέπει να αναπτυχθούν περίπου με τον ίδιο τρόπο, όπως και στο ΔΕΑΧ για να υπερασπισθούν την ελληνική και κυπριακή ΑΟΖ. Το ΔΕΑΧ έχει ατονήσει εδώ και πολλά χρόνια, αλλά δεν έχει εξαλειφθεί πλήρως από τα αμυντικά δόγματα των δύο χωρών. Το 2011 οι τότε υπουργοί Άμυνας Ελλάδας και Κύπρου Βενιζέλος και Παπακώστας προσπάθησαν να το αντικαταστήσουν με τη ρήτρα Μόνιμης Διαρθρωμένης Συνεργασίας (PESCO), που προβλέπεται από τη συνθήκη της Λισαβόνας. Σε ό,τι αφορά τη Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, δεν αναφέρεται σε αμυντική συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών, αλλά σε συνεργασία για την απόκτηση στρατιωτικών ικανοτήτων που μπορεί να χρησιμοποιηθούν από την ΕΕ. Αυτή η Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία δεν έχει καμία σχέση με τον Ενιαίο Αμυντικό Χώρο.

Επί της ουσίας, η Ελλάδα θα αναλάβει το βάρος υπεράσπισης της ΑΟΖ και της εκ των πραγμάτων επαναφοράς του ΔΕΑΧ. Θα πρέπει επίσης να καταστεί σαφές, ότι και η Κύπρος θα πρέπει να επωμιστεί το βάρος της ευθύνης και το οικονομικό κόστος που της αντιστοιχεί.

Στα θέματα της ΑΟΖ Ελλάδας-Κύπρου-Τουρκίας, ήρθε να προστεθεί και το θέμα του μνημονίου Τουρκίας-Λιβύης για την ΑΟΖ. Πρόκειται για ένα πρόσθετο βάρος στον σχεδιασμό των Ενόπλων Δυνάμεων. Η απειλή Ερντογάν περί γεωτρήσεων παντού, διαμορφώνει μία νέα κατάσταση. Αν όλα αυτά υλοποιηθούν, τότε το Ναυτικό θα έχει επιπρόσθετες αποστολές που πρέπει να συνεκτιμηθούν.

ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ

Εκτός των υπολοίπων θα πρέπει να επισημάνουμε ότι υπάρχουν και στρατιωτικές χρήσεις της ΑΟΖ. Συγκεκριμένα, η απαγόρευση πολεμικών χρήσεων της ανοικτής θάλασσας ισχύει και στην ΑΟΖ με βάσει τα άρθρα 58 παρ.2 και 88 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας. Τέλος, με βάση το άρθρο 301 της Σύμβασης το παράκτιο κράτος μπορεί να αντιτίθεται σε στρατιωτικές δραστηριότητες που διεξάγονται στη ΑΟΖ του από το άλλο κράτος, όχι μόνο όταν απειλείται η εδαφική του ακεραιότητα και η πολιτική του ανεξαρτησία, αλλά και όταν τις θεωρεί αντίθετες προς τις αρχές του Χάρτη των ΗΕ, μεταξύ των οποίων είναι και εκείνες της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.

Αξίζει να επισημάνουμε ότι όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης/ΕΕ έχουν εκχωρήσει τις αρμοδιότητες στα θέματα αλιείας στην ίδια την ΕΕ, η οποία αποφάσισε να δημιουργήσει μια ΑΟΖ για όλα τα τότε 15 κράτη – μέλη της, στη Βόρειο Θάλασσα και στον Ατλαντικό Ωκεανό. Ωστόσο, με παρέμβαση της Τουρκίας, η ΕΕ δεν τόλμησε να δημιουργήσει ΑΟΖ για τα κράτη μέλη της που συνορεύουν με τη Μεσόγειο. Αποτελεί ερωτηματικό εάν υπάρχει η πολιτική βούληση και θέληση εκ μέρους της Ελλάδας, προκειμένου να επαναφέρει το θέμα στις Βρυξέλλες. Όπως επίσης θα πρέπει να διευκρινισθεί σε ποια θαλάσσια συνοριογραμμή επιχειρεί τα τελευταία χρόνια η FRONTEX και πως το όλο θέμα σχετίζεται με την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ.

Παρά το γεγονός ότι η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ την οποία έχουν προωθήσει οι κυβερνήσεις της περιόδου της κρίσης, έχει προχωρήσει αρκετά, θα πρέπει άμεσα να αρχίσει η διερεύνηση των Ισραηλινών και Κυπριακών προθέσεων για το μέλλον της. Σε αρκετούς κύκλους υπάρχουν συζητήσεις για προσφορά από τη πλευρά του Ισραήλ στρατιωτικών μέσων για κάλυψη των αναγκών της εν λόγω περιοχής, γεγονός το οποίο δεν αντιμετωπίζουν αρνητικά. Το θέμα του air policing του εναέριου χώρου της Κύπρου υπάρχει, ως ανοικτή πρόκληση για την Ελλάδα και το Ισραήλ. Πρόκειται όμως για μία απόφαση με ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος, η οποία θα πρέπει να διερευνηθεί σε βάθος πριν υιοθετηθεί ή απορριφθεί, αλλά τα περιθώρια διαρκώς στενεύουν.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Τα ανωτέρω προτεινόμενα μέτρα αποτελούν στο μεγαλύτερο μέρος τους μία εφικτή βραχυπρόθεσμη επιλογή που μπορεί να υλοποιηθεί στα πλαίσια των υφιστάμενων επιχειρησιακών δυνατοτήτων των ελληνικών ΕΔ, απαιτούν όμως πολιτική υποστήριξη και βούληση.

Σε μεσοπρόθεσμο-μακροπρόθεσμο επίπεδο επιβάλλεται η στρατηγική αναδιάταξη των ελληνικών ΕΔ, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στην υπεράσπιση του θεάτρου επιχειρήσεων στο Αιγαίο Πέλαγος, την υλοποίηση της αμυντικής και ενεργειακής συνεργασίας ΕΛΛΑΔΟΣ – ΚΥΠΡΟΥ, των αποθεμάτων των υδρογονανθράκων και κυρίως της ασφάλειας της ΑΟΖ, αλλά και του ενδεχομένου να προκύψουν νέες ανάγκες στο θαλάσσιο χώρο νοτίως της Κρήτης.

Τέλος, τονίζεται ότι η παρούσα οικονομική κατάσταση της χώρας, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να αποτελέσει δικαιολογία ή άλλοθι για μειωμένη προσπάθεια ή συμβιβασμούς ως προς το αναγκαίο επίπεδο της μαχητικής ισχύος των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Η εθνική ασφάλεια και η οικονομική ευημερία είναι συνδεδεμένες δαιδαλώδες, όπως εύστοχα παρατηρεί ο Paul Kennedy, δηλαδή ότι «ο πλούτος είναι συνήθως απαραίτητος για την υποστήριξη της στρατιωτικής ισχύος και η στρατιωτική ισχύς συνήθως απαιτείται για την απόκτηση και την προστασία του πλούτου / wealth is usually needed to underpin military power, and military power is usually needed to acquire and protect wealth».

Συνεπώς, η άμυνα και η οικονομία αποτελούν τους δύο βασικούς πυλώνες στους οποίους εδράζεται η εθνική στρατηγική ασφάλειας. Η διάθεση πόρων για την άμυνα και την ασφάλεια, μπορεί να θεωρηθεί ως μία επενδυτική διαδικασία (cost benefit), όπου οι δαπάνες άμυνας αντιπροσωπεύουν το κόστος της απαιτούμενης επένδυσης, με σκοπό να παραχθεί το εκάστοτε αναγκαίο επίπεδο άμυνας και ασφάλειας, που μετράται σε στρατιωτική ισχύ.