Του Κωνσταντίνου Λουκόπουλου*
Στην ιστορία της διεθνούς πολιτικής και των διεθνών σχέσεων υπάρχουν στιγμές όπου οι λέξεις έχουν μικρότερη σημασία από τις εικόνες! Όπου μια καθυστερημένη άφιξη, μια άρνηση χειραψίας ή μια αποχώρηση από το τραπέζι των συνομιλιών επικοινωνούν περισσότερα από εκατό διπλωματικές δηλώσεις. Η παρουσία της ιρανικής αντιπροσωπείας στην Ελβετία, όπως παρουσιάστηκε από αρκετούς δυτικούς αναλυτές και μέσα ενημέρωσης, αποτέλεσε αναμφίλεκτα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής του συμβολισμού.
Η Ιρανική Αντιπροσωπεία, όλα τα μέλη της οποίας είχαν στο πέτο τους μία καρφίτσα με την λέξη «Μινάμπ 168» για να θυμίζει στον κόσμο την δολοφονία 168 μαθητριών στην πόλη αυτή από αμερικανικούς πυραύλους Τόμαχωκ, εμφανίστηκε γεμάτη αυτοπεποίθηση με τους δικούς της όρους. Δεν έσπευσε να ικανοποιήσει το πρωτόκολλο, αρνήθηκε φωτογραφίες συμφιλίωσης και δεν ενδιαφέρθηκε να καλλιεργήσει την εικόνα ενός «πρόθυμου συνομιλητή». Αντιθέτως άφησε τους Αμερικανούς να περιμένουν, απέφυγε ακόμη και μια συμβολική χειραψία και διατήρησε αμετακίνητες τις βασικές της θέσεις. Όταν στο τραπέζι επανήλθε η γνωστή ρητορική πιέσεων και απειλών του Ντόναλντ Τραμπ, η ιρανική αποστολή επέλεξε να αποχωρήσει αντί να συνεχίσει έναν διάλογο υπό πίεση. Όλοι μας είδαμε στα τηλεοπτικά πλάνα τον Ιρανό Υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί να αφήνει στην κυριολεξία σύξυλο τον Πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ όταν του ανακοίνωσε ότι οι Ιρανοί αποχωρούν.
Γίνε μέλος του militaire.gr κάνοντας κλικ ΕΔΩ – Μάθε τι κερδίζεις
Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ
Είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί με την πολιτική της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η επικοινωνιακή αξία αυτών των κινήσεων είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Στη διπλωματία, η αντίληψη συχνά αποκτά σχεδόν την ίδια βαρύτητα με την πραγματικότητα. Και η εικόνα που επιδίωξε να δημιουργήσει η Τεχεράνη ήταν ξεκάθαρη! Ένα κράτος που δεν εκβιάζεται, δεν βιάζεται και δεν αισθάνεται υποχρεωμένο να προσαρμοστεί στις αμερικανικές απαιτήσεις. Το πιο βασικό, σκληραίνει την στάση του όταν εκτοξεύονται εναντίον του ιταμές απειλές, όπως έκανε και πάλι ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.
Η περσική διπλωματική παράδοση βασίζεται διαχρονικά στην υπομονή, στον συμβολισμό και στην ψυχολογική πίεση. Κάθε κίνηση μοιάζει προσεκτικά μελετημένη. Κάθε χειρονομία υπηρετεί έναν στρατηγικό σκοπό. Είναι μια προσέγγιση που θυμίζει σκάκι, όπου η πραγματική μάχη δεν δίνεται μόνο πάνω στη σκακιέρα αλλά και στο μυαλό του αντιπάλου. Η Τεχεράνη δεν επιδιώκει απλώς να κερδίσει μια διαπραγμάτευση· επιδιώκει να διαμορφώσει το ψυχολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα εξελιχθεί.
Από την άλλη πλευρά, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται ολοένα και συχνότερα εγκλωβισμένη σε ένα μοντέλο που βασίζεται στις κυρώσεις, στις δημόσιες απειλές και στην επίδειξη ισχύος. Ωστόσο, όταν αυτή η στρατηγική δεν αποδίδει, υπάρχει ο κίνδυνος να εκπέμπει το αντίθετο μήνυμα: ότι η υπερδύναμη δυσκολεύεται να επιβάλει τη βούλησή της απέναντι σε έναν αντίπαλο που αρνείται να υποκύψει στην πίεση. Η βασική αιτία αποδίδεται στην αμφισημία του Τραμπ και στην εύθραυστη σχέση που έχει με την αλήθεια που τον κάνει να χάνει την επαφή του με την πραγματικότητα.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι χθες στην Ελβετία το Ιράν «κέρδισε» τις συνομιλίες ή ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε στρατηγική αδυναμία. Άλλωστε τεχνικά ήταν τα πρώτα θέματα και η κατάσταση στον Λίβανο. Οι πραγματικοί συσχετισμοί ισχύος εξαρτώνται από πολύ περισσότερους παράγοντες, οικονομικούς, στρατιωτικούς, τεχνολογικούς και γεωπολιτικούς. Ωστόσο, στο επίπεδο της εικόνας και της ψυχολογίας, η Τεχεράνη φαίνεται να πέτυχε κάτι σημαντικό. Να παρουσιάσει τον εαυτό της ως δύναμη που διαπραγματεύεται από θέση αυτοπεποίθησης και όχι αμυντικά.
Η ευρύτερη πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή ενισχύει αυτή την αντίληψη. Παρά δεκαετίες κυρώσεων, διεθνούς απομόνωσης και συνεχών πιέσεων, το Ιράν εξακολουθεί να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στις εξελίξεις της περιοχής. Η επιρροή του εκτείνεται από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ κανένας σοβαρός γεωπολιτικός σχεδιασμός δεν μπορεί πλέον να αγνοήσει τον ρόλο του.
Ίσως, λοιπόν, το σημαντικότερο μήνυμα αυτής της συνάντησης να μην αφορά όσα ειπώθηκαν πίσω από τις κλειστές πόρτες αλλά όσα μεταδόθηκαν σιωπηλά στον υπόλοιπο κόσμο! Αν και πίσω από τις πόρτες όντως ειπώθηκαν και συμφωνήθηκαν αρκετά σχετικά με τις επιτροπές και τους μηχανισμούς που θα υλοποιούν τα συμφωνηθέντα στο Μνημόνιο. Στη σύγχρονη γεωπολιτική, η ισχύς δεν μετριέται μόνο με αεροπλανοφόρα και οικονομικές κυρώσεις. Μετριέται και με την ικανότητα ενός κράτους να επιβάλλει τους δικούς του όρους, να διαμορφώνει τις εντυπώσεις και να αναγκάζει ακόμη και τους ισχυρότερους αντιπάλους του να προσαρμόζονται στον δικό του ρυθμό.
Όπως έχει επισημάνει εμφατικά ο υπογράφων αυτό το άρθρο, ο Τραμπ έχασε και τον πόλεμο και τις διαπραγματεύσεις για το Μνημόνιο! Η στάση της Τεχεράνης συνεχίζει να δείχνει αυτοπεποίθηση και αποφασιστικότητα αλλά και φρόνηση και ρεαλισμό! «Μασλαχάτ» όπως οι ίδιοι αποκαλούν αυτήν την στάση! Γνωρίζουν ότι κέρδισαν τον πόλεμο από την στιγμή που δεν τους επιβλήθηκε η θέληση των επιτιθέμενων ΗΠΑ και Ισραήλ και ενίσχυσαν την θέση τους στον Κόλπο, αλλά η υπερβολή μπορεί να τους κάνει να χάσουν την ειρήνη! Και αυτό, ανεξάρτητα από το πώς ο καθένας μας βλέπει την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, είναι ένα στοιχείο που αξίζει ψύχραιμη ανάλυση και όχι υπεραπλουστευμένες προσεγγίσεις!
*Ο Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Λουκόπουλος είναι Γεωστρατηγικός Αναλυτής militaire.gr
.png)
