Η επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν έβαλε άλλη μία «μελανιά» στη διατλαντική σχέση, καθώς ο Μακρόν, ο Στάρμερ και ο Σάντσεθ αντιστέκονται στις απαιτήσεις του Τραμπ να στηρίξουν τον πόλεμό του.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σε εκδήλωση στον Λευκό Οίκο στις 4 Μαρτίου. Η ρήξη του με ορισμένους ηγέτες λόγω της σύγκρουσης με το Ιράν απειλεί να κλιμακωθεί σε μείζονα εμπορική αντιπαράθεση μεταξύ των ΗΠΑ και της Ε.Ε. | Andrew Caballero-Reynolds/AFP via Getty Images
Ανάλυση
5 Μαρτίου 2026, 4:00 π.μ. CET
Του Tim Ross και του Eli Stokols
ΛΟΝΔΙΝΟ — Οι Γερμανοί παππούδες του Ντόναλντ Τραμπ ίσως γνώριζαν τη λέξη για αυτό που κάποιοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φαίνεται να αισθάνονται τώρα, καθώς τον παρακολουθούν να παραπονιέται ότι οι παραδοσιακοί σύμμαχοι της Αμερικής τον απογοήτευσαν: Schadenfreude (χαιρεκακία).
Έχοντας περάσει έναν χρόνο επικρίνοντας, προσβάλλοντας και απειλώντας Ευρωπαίους ηγέτες, ο Τραμπ πλέον αντιλαμβάνεται την αξία του να έχει φίλους σε στρατηγικά σημαντικά σημεία — αρκεί, βέβαια, να διαθέτουν στρατιωτικά μέσα που μπορεί να αξιοποιήσει.
Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν θα ήταν πολύ ευκολότερος στις πρώτες του ημέρες, αν ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δεν είχε αρνηθεί την άδεια σε αμερικανικά βομβαρδιστικά να απογειώνονται από βρετανικές αεροπορικές βάσεις, παραπονέθηκε ο Τραμπ αυτή την εβδομάδα.
Ο Στάρμερ, ωστόσο, επιμένει στη θέση του, αρνούμενος να εγκρίνει οτιδήποτε πέρα από «αμυντικές» επιχειρήσεις από εγκαταστάσεις της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας (RAF) στο Ηνωμένο Βασίλειο και στο εξωτερικό.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ επίσης κρατά σκληρή στάση απέναντι στον Τραμπ, καταδικάζοντας αυτό που θεωρεί επιχείρηση που παραβιάζει τον νόμο στη Μέση Ανατολή και, αντίστοιχα, αρνούμενος να επιτρέψει σε αμερικανικά αεροσκάφη να απογειώνονται από αεροδρόμια που ελέγχει. Ως αποτέλεσμα, ο Σάντσεθ προκάλεσε την οργή του Τραμπ.
Και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν — ο «κριτικός φίλος» — χαρακτήρισε τον πόλεμο με το Ιράν επικίνδυνο, προειδοποιώντας ότι δεν συμμορφώνεται με το διεθνές δίκαιο και δεν θα μπορούσε να υποστηριχθεί.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσες αποχωρεί από εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας στη Μαδρίτη. Ο Σάντσες επίσης παίζει σκληρά με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, προκαλώντας την οργή του Ντόναλντ Τραμπ. | Cesar Vallejo Rodriguez/Europa Press μέσω Getty Images
Το ρήγμα απειλεί πλέον να κλιμακωθεί σε μια μείζονα εμπορική αντιπαράθεση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ο μυθοποιημένος «ειδικός δεσμός» (special relationship) μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Αμερικής βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση, καθώς πλησιάζει η 250ή επέτειος της ανεξαρτησίας των ΗΠΑ.
«Δεν έχουμε να κάνουμε με τον Ουίνστον Τσόρτσιλ», είπε ο Τραμπ, εξηγώντας τη συγκεκριμένη του δυσαρέσκεια προς τον Στάρμερ.
Την Τετάρτη, η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, δήλωσε ότι «ο Πρόεδρος αναμένει από όλη την Ευρώπη — από όλους τους Ευρωπαίους συμμάχους μας, φυσικά — να συνεργαστούν σε αυτή τη πολυπόθητη αποστολή, όχι μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και για την Ευρώπη, ώστε να συντριβεί το κράτος-παρίας ιρανικό καθεστώς, το οποίο όχι μόνο απειλεί την Αμερική, αλλά απειλεί και τους Ευρωπαίους συμμάχους μας».
Η ίδια είπε στους δημοσιογράφους ότι η Ισπανία είχε πλέον «συμφωνήσει να συνεργαστεί» με τον αμερικανικό στρατό — όμως η ισπανική κυβέρνηση αντέδρασε αμέσως, διαψεύδοντας τον ισχυρισμό.
Η σκλήρυνση της στάσης των Ευρωπαίων ηγετών απέναντι στο Ιράν αποτελεί σημείο καμπής, όπως ακριβώς η καταδικασμένη και διχαστική εισβολή του Προέδρου των ΗΠΑ Τζορτζ Ου. Μπους στο Ιράκ το 2003 υπονόμευσε για χρόνια τη διατλαντική εμπιστοσύνη. Οι εντάσεις γύρω από μια τόσο καθοριστική νέα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ενδέχεται ακόμη και να αποδειχθούν υπαρξιακές για τη δυτική συμμαχία, ύστερα από 12 μήνες που είχαν ήδη φέρει τις σχέσεις ΗΠΑ–Ευρώπης στα όρια της ρήξης.
«Υποθέτω ότι ο Πρόεδρος Τραμπ δεν προσπάθησε να εξασφαλίσει στήριξη του ΝΑΤΟ για τον πόλεμο στο Ιράν — ίσως να μην το θεώρησε άξιο τον κόπο», δήλωσε στο POLITICO η Έμιλι Θόρνμπερι, πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων του βρετανικού κοινοβουλίου και μέλος του Εργατικού Κόμματος του Στάρμερ. «Υποψιάζομαι ότι μπορεί τώρα να μαθαίνει ένα μάθημα για την αξία του να διαθέτεις μια ευρεία βάση συμμάχων».
Οι σκιές του Ιράκ
Η επιθετική προσέγγιση του Τραμπ από τότε που επέστρεψε στην εξουσία τον Ιανουάριο του 2025 ήταν δύσκολο να “χωνευτεί” από πολλούς αξιωματούχους στην Ευρώπη. Έχει περικόψει την αμερικανική στήριξη προς την Ουκρανία και κινήθηκε ώστε να πιέσει το Κίεβο προς μια ανεπιθύμητη και άνιση συμφωνία ειρήνης· έχει στηλιτεύσει «αδύναμους» ηγέτες της Ε.Ε. επειδή δεν καταφέρνουν να ελέγξουν τη μετανάστευση· έχει απαιτήσει να παραδοθεί η Γροιλανδία στην Αμερική· και τώρα επιτίθεται στο Ιράν χωρίς καν να συμβουλευτεί βασικούς συμμάχους στο ΝΑΤΟ.
Τώρα που αυτοί οι σύμμαχοι είναι ανήσυχοι και απρόθυμοι να συμμετάσχουν, ο Τραμπ και οι επιτελείς του MAGA είναι εμφανώς το ίδιο αμείλικτοι όσο υπήρξαν και οι Ρεπουμπλικανοί του Μπους όταν η Γαλλία αρνήθηκε να στηρίξει τον πόλεμο στο Ιράκ πριν από δύο δεκαετίες.
Το βράδυ της Τρίτης, ο πρόεδρος χαρακτήρισε την κυβέρνηση του Σάντσεθ «τρομερή» και «αντιπαθητική/εχθρική» λόγω της απόφασής της να απαγορεύσει τη χρήση ισπανικών αεροπορικών βάσεων από αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη για επιθέσεις στο Ιράν, πριν απειλήσει ότι θα διακόψει κάθε εμπορική σχέση με την τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της Ε.Ε. Ο Σάντσεθ απάντησε την Τετάρτη, επιμένοντας ότι δεν θα υποχωρήσει.
«Δεν πρόκειται να πάρουμε θέση που να αντίκειται στις αξίες και τις αρχές μας από φόβο για αντίποινα από άλλους», δήλωσε ο Σάντσεθ σε τηλεοπτικό διάγγελμα προς το έθνος.
Σύμφωνα με το Reuters, αμερικανικά αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού που στάθμευαν στην Ισπανία μετακινήθηκαν σε άλλες στρατιωτικές βάσεις στην Ευρώπη μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν. Ένας αξιωματούχος είπε στο POLITICO ότι ορισμένα αμερικανικά τάνκερ μεταφέρθηκαν προσωρινά στη Γαλλία.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, συνέχισε την επίθεση κατά της Ισπανίας το πρωί της Τετάρτης σε τηλεοπτική συνέντευξη. Η «εξαιρετικά μη συνεργάσιμη» στάση της Μαδρίτης ως προς την αμερικανική χρήση των βάσεων, είπε, θα επηρέαζε την ικανότητα του αμερικανικού στρατού να διεξάγει επιχειρήσεις κατά του Ιράν. «Οι Ισπανοί θέτουν αμερικανικές ζωές σε κίνδυνο».
Ένα πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ έδεσε στη Ναυτική Βάση Ρότα στην Ισπανία στις 4 Μαρτίου. Ο Τραμπ επέκρινε την Ισπανία επειδή αρνήθηκε να επιτρέψει στις αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν κοινά λειτουργούμενες στρατιωτικές βάσεις στη Ρότα και το Μορόν για να εξαπολύσουν επιθέσεις στο Ιράν. | Juan Carlos Toro/Getty Images
Κάποιοι Ευρωπαίοι παραμένουν «στα καλά βιβλία» του Τραμπ. Κατά τη διάρκεια επίσκεψης στον Λευκό Οίκο αυτή την εβδομάδα, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έλαβε ιδιαίτερα εγκωμιαστικά σχόλια από τον Αμερικανό πρόεδρο, αφού η αεροπορική βάση Ράμσταϊν στη Γερμανία τέθηκε στη διάθεση των αμερικανικών δυνάμεων. «Η Γερμανία ήταν εξαιρετική. Εκείνος ήταν καταπληκτικός», είπε ο Τραμπ. «Μας επιτρέπουν να προσγειωνόμαστε σε ορισμένες περιοχές και το εκτιμούμε».
Ο Τραμπ τόνισε ότι η Ουάσιγκτον δεν επιθυμεί άμεση γερμανική συμμετοχή στις μάχες. «Δεν τους ζητάμε να στείλουν χερσαίες δυνάμεις ή κάτι τέτοιο», είπε.
Τι γίνεται με την Ουκρανία;
Ακόμη κι αν ο Σάντσεθ, ο Στάρμερ και ο Μακρόν — τρεις από τους σημαντικότερους κεντρώους ηγέτες της Ευρώπης — διατηρήσουν τη στάση τους απέναντι στην αμερικανική οργή, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι γνωρίζουν ότι, στο τέλος, εξακολουθούν να χρειάζονται τις Ηνωμένες Πολιτείες για την ασφάλειά τους.
Χωρίς την πίεση του προέδρου, η Ρωσία είναι απίθανο να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για μια ειρηνευτική συμφωνία με την Ουκρανία· και χωρίς αμερικανικής κατασκευής όπλα, η Ουκρανία κινδυνεύει έτσι κι αλλιώς να ηττηθεί στο πεδίο της μάχης.
Ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης από άλλη χώρα είπε ότι ελπίζει περισσότεροι ηγέτες της Ε.Ε. να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Ισπανίας. «Αν θέλουμε να επικρατήσουν το διεθνές δίκαιο, η τάξη βασισμένη σε κανόνες και οποιαδήποτε μορφή πολυμερούς συνεργασίας, πρέπει να μπορούμε να εκφράζουμε ανησυχία για τις αμερικανικές ενέργειες», είπε. «Ποια θα είναι η διαπραγματευτική μας ισχύς απέναντι στον πόλεμο του Πούτιν στην Ουκρανία, αν η Ευρώπη δεν μπορεί να εκφράσει καμία αντίρρηση για τον αμερικανικό πόλεμο στο Ιράν; Θα χάναμε αξιοπιστία».
Στις ΗΠΑ, ορισμένοι είχαν δει τους κινδύνους να έρχονται. Ο στρατηγός Νταν Κέιν, πρόεδρος του Μεικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ (Joint Chiefs of Staff), φέρεται να προειδοποίησε τον Τραμπ ότι ένας πόλεμος με το Ιράν θα ήταν πιο επικίνδυνος χωρίς τη στήριξη βασικών συμμάχων, σύμφωνα με την Washington Post.
Κατ’ ιδίαν, κυβερνητικοί αξιωματούχοι της Ε.Ε. συμφωνούσαν. «Ο Τραμπ χρειάζεται την Ευρώπη γι’ αυτό», είπε ένας από αυτούς.
Πριν ξεκινήσει η στρατιωτική επιχείρηση, αναφέρθηκε επίσης ότι οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο είχαν παροτρύνει τον Τραμπ να μην πάει σε πόλεμο εναντίον του Ιράν. Τους αγνόησε και αυτούς.
«Δεν ανησυχούν»
Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, στον οποίο δόθηκε ανωνυμία ώστε να μιλήσει ειλικρινά για τις διπλωματικές σχέσεις, η προσδοκία του Τραμπ για πλήρη ευρωπαϊκή στήριξη δεν είναι τόσο μη ρεαλιστική όσο πιστεύουν κάποιοι Ευρωπαίοι. Κι αυτό επειδή οι ΗΠΑ παραμένουν κρίσιμες για το ΝΑΤΟ.
«Αναγνώρισαν ότι είχε δίκιο για τις δαπάνες», είπε ο αξιωματούχος, αναφερόμενος στη δέσμευση της περασμένης χρονιάς από τα μέλη του ΝΑΤΟ να αυξήσουν τους αμυντικούς προϋπολογισμούς, κάτι που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην πίεση του Τραμπ. «Εξακολουθούμε να κάνουμε πολλά για την Ευρώπη».
Ο ίδιος υποβάθμισε επίσης την επίδραση του «ελιγμού» του Τραμπ για τη Γροιλανδία στη συνολική διατλαντική σχέση, δηλώνοντας ότι «δεν είναι πλέον ζήτημα για εμάς».
Όμως η εξάρτηση της Ευρώπης από την Αμερική δεν αμφισβητείται. Αυτό που ίσως είναι νέο, είναι ότι στην Ουάσιγκτον φαίνεται να αναδύεται μια μεγαλύτερη επίγνωση πως η Αμερική δεν είναι τόσο ισχυρή χωρίς τις παραδοσιακές της συμμαχίες.
Το HMS Dragon έδεσε στο Πόρτσμουθ της Αγγλίας στις 4 Μαρτίου πριν από την ανάπτυξή του στην Κύπρο. Η Βρετανία είναι μεταξύ αρκετών ευρωπαϊκών κρατών που στέλνουν τώρα στρατιωτικά μέσα προς τη Μέση Ανατολή. | Peter Nicholls/Getty Images
«Μια δύναμη που είναι ασφαλής ως προς την πραγματικότητα και τη νομιμοποίηση της ίδιας της ισχύος της δεν συμπεριφέρεται έτσι σε ανθρώπους ή σε άλλες δυνάμεις», δήλωσε η Constance Stelzenmüller, ειδική σε θέματα Γερμανίας και διατλαντικών σχέσεων στο Brookings Institution, ένα μη κομματικό think tank με έδρα την Ουάσιγκτον.
«Αυτό που πραγματικά ανησυχεί τους Ευρωπαίους, όταν τα βλέπουμε όλα αυτά, είναι η αμερικανική παλικαριά και η υπερέκταση», είπε η Stelzenmüller. «Η σκέψη ότι ίσως παρακολουθούμε την αυτοκαταστροφή της αμερικανικής ισχύος — αυτό είναι που, νομίζω, βάζει φόβο στο μυαλό ακόμη και των πιο επικριτικών συμμάχων».
Και υπάρχουν πολλοί λόγοι να φοβάται κανείς.
Η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία συγκαταλέγονται στα ευρωπαϊκά κράτη που τώρα κατευθύνουν προς τη Μέση Ανατολή τα πολεμικά τους πλοία και άλλα μέσα. Το κίνητρό τους είναι να προστατεύσουν τα δικά τους συμφέροντα, για παράδειγμα ενισχύοντας την άμυνα της Κύπρου, όπου ένα ιρανικό drone έπληξε μια βρετανική αεροπορική βάση.
Όμως κάθε στρατιωτική ανάπτυξη δυνάμεων στα όρια ενός κλιμακούμενου πολέμου ενέχει τον κίνδυνο ακόμη και οι «αμυντικές» δυνάμεις να παρασυρθούν σε ανταλλαγή πυρών. Τότε, όπως είπε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης, δεν θα διακυβεύονται μόνο αμερικανικές ή ισραηλινές ζωές. «Και αυτό είναι μια μεγάλη απόφαση».
Η Laura Kayali, ο Chris Lunday και η Clea Caulcutt συνέβαλαν στο ρεπορτάζ.
Politico απόδοση anixneuseis.gr
.png)
