Η κόντρα των δύο ισχυρότερων πετρελαιομοναρχιών αναδιαμορφώνει την Υεμένη, περιπλέκει το εμπόριο και απειλεί να πυροδοτήσει νέες εστίες έντασης από το Κέρας της Αφρικής έως τη Συρία
Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr
Την ώρα που όλα τα βλέμματα στρέφονται στο Ιράν και σε ένα πιθανό πλήγμα από τις ΗΠΑ, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι μία άλλη ρήξη, αυτή ανάμεσα στις δύο ισχυρότερες οικονομίες της περιοχής, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά, θα μπορούσε να φέρει βαθύτερες ακόμη ανατροπές.
Το τελευταίο διάστημα οι δύο δυνάμεις είναι ξεκάθαρα σε τροχιά σύγκρουσης. Οι πρώτες ενδείξεις ήρθαν τον Δεκέμβριο. Το υπουργείο Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας σε ανακοίνωσή του τότε χαρακτήριζε τέσσερις φορές «αδελφικά» τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Έτσι είναι η αραβική γλώσσα, ειδικά στη διπλωματία, γεμάτη τιμητικές προσφωνήσεις και «αδελφικές» αναφορές. Το ύφος, ωστόσο, δεν αντιστοιχούσε στην ουσία: το Ριάντ είχε μόλις βομβαρδίσει αποστολή όπλων που συνδεόταν με τα Εμιράτα στην Υεμένη, κατηγορώντας το Άμπου Ντάμπι ότι απειλεί την εθνική του ασφάλεια.
Δύο μήνες μετά, οι φιλοφρονήσεις έχουν δώσει τη θέση τους σε μια ανοιχτή αντιπαράθεση. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Economist ανώτατοι αξιωματούχοι αποφεύγουν τις επαφές, τα φιλοκυβερνητικά μέσα ανταλλάσσουν κατηγορίες και οι επιχειρηματίες ανησυχούν για το τι έρχεται.
Η κρίση δεν έχει λάβει ακόμη διαστάσεις ανάλογες με τον αποκλεισμό του Κατάρ το 2017. Όμως ακόμη και μια «μικρότερη» ρήξη μεταξύ των δύο ισχυρότερων χωρών του Κόλπου μπορεί να έχει εκτεταμένες συνέπειες.
Από στρατηγικοί σύμμαχοι σε ανταγωνιστές
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υπήρξαν επί δεκαετίες στενοί σύμμαχοι. Μαζί ηγούνται του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) και συμμετέχουν στον πυρήνα του ΟΠΕΚ.
Πολέμησαν από κοινού στην Υεμένη κατά των Χούθι, της οργάνωσης που υποστηρίζεται από το Ιράν και κατέλαβε μεγάλο μέρος της χώρας το 2014.
Οι οικονομικοί δεσμοί είναι βαθιοί: το διμερές εμπόριο αγγίζει τα 31 δισ. δολάρια ετησίως, ενώ η αεροπορική γραμμή Ντουμπάι–Ριάντ συγκαταλέγεται στις πιο πολυσύχναστες διεθνώς. Ωστόσο, οι αποκλίσεις άρχισαν να γίνονται εμφανείς ήδη από το 2018 στην Υεμένη και το 2021, όταν διαφωνίες για τις ποσοστώσεις παραγωγής παρέλυσαν προσωρινά τον ΟΠΕΚ.
Το σημείο καμπής ήρθε το 2023 με τον εμφύλιο στο Σουδάν. Το Ριάντ στήριξε τον εθνικό στρατό, ενώ τα ΗΑΕ κατηγορήθηκαν ότι ενίσχυσαν τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης. Για τους Σαουδάραβες, αυτή η εμπλοκή σε έναν πόλεμο μόλις 200 χλμ. από τις ακτές τους στη Ερυθρά Θάλασσα θεωρήθηκε επικίνδυνη παρέμβαση. Για τα Εμιράτα, ο στρατός του Σουδάν είχε έντονα ισλαμιστικά στοιχεία.
Υεμένη, Σουδάν και ισλαμιστικές οργανώσεις
Η ένταση κλιμακώθηκε εκ νέου στην Υεμένη όταν το Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο (STC), που στηρίζεται από τα ΗΑΕ, κατέλαβε αιφνιδιαστικά εδάφη από φιλοσαουδαραβικές δυνάμεις. Το Ριάντ αντέδρασε δυναμικά, πιέζοντας για υποχώρηση και ουσιαστικά εκτοπίζοντας τα ΗΑΕ από το πεδίο.
Πίσω από τα γεγονότα κρύβονται βαθύτερες διαφωνίες. Η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει με καχυποψία τη στήριξη των Εμιράτων σε αποσχιστικά ή παραστρατιωτικά σχήματα σε Σομαλία, Σουδάν και Υεμένη. Τα Εμιράτα, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι σε «κράτη μόνο κατ’ όνομα» η συνεργασία με ισχυρές τοπικές δυνάμεις είναι πιο ρεαλιστική από την επένδυση σε αδύναμες κεντρικές κυβερνήσεις.
Η διαφωνία επεκτείνεται και στις ισλαμιστικές οργανώσεις. Τα ΗΑΕ τις αντιμετωπίζουν ως υπαρξιακή απειλή. Το Ριάντ εμφανίζεται διατεθειμένο να συνυπάρξει με ορισμένες ισλαμιστικές ομάδες, εφόσον εξυπηρετούν τα συμφέροντά του. Παράλληλα, τα Εμιράτα έχουν υιοθετήσει πιο ανοιχτή στάση έναντι του Ισραήλ μετά την αναγνώρισή του το 2020.
Μάχη αφηγημάτων και επιχειρηματικές τριβές
Η πολιτική αντιπαράθεση έχει μετατραπεί σε πόλεμο αφηγημάτων. Σαουδαραβικοί κύκλοι κατηγορούν τα ΗΑΕ για υπερβολική ευθυγράμμιση με ισραηλινά συμφέροντα, ενώ εμιρατινοί σχολιαστές αφήνουν αιχμές για τη στρατηγική του πρίγκιπα διαδόχου της Σαουδικής Αραβίας.
Στο επιχειρηματικό πεδίο, εταιρείες με έδρα τα ΗΑΕ διαμαρτύρονται για νέες γραφειοκρατικές δυσκολίες στη Σαουδική Αραβία: καθυστερήσεις στα σύνορα, προβλήματα σε θεωρήσεις εισόδου. Εταιρείες των εμιράτων απέσυραν συμμετοχές από αμυντική έκθεση στο Ριάντ, ενώ σύμφωνα με τον Economist όμιλοι και από τις δύο πλευρές καταρτίζουν σχέδια έκτακτης ανάγκης.
Παρότι λίγοι αναμένουν πλήρη οικονομικό αποκλεισμό, η αβεβαιότητα επηρεάζει τις επενδυτικές αποφάσεις σε μια περίοδο που και οι δύο χώρες επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν τις οικονομίες τους πέρα από το πετρέλαιο.
Περιφερειακές παρενέργειες και αμερικανικός παράγοντας
Η ανησυχία δεν περιορίζεται στο εμπόριο. Στο Κέρας της Αφρικής, η ένταση μεταξύ Αιθιοπίας και Ερυθραίας –που στηρίζονται αντίστοιχα από τα ΗΑΕ και τη Σαουδική Αραβία– θα μπορούσε να επιδεινωθεί. Στη Συρία, τα Εμιράτα εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι στη νέα ηγεσία μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, σε αντίθεση με πιο πραγματιστικές φωνές στο Ριάντ.
Το Κατάρ επιχειρεί διαμεσολάβηση, σε μια ειρωνική ανατροπή ρόλων, ενώ και άλλες χώρες της περιοχής προσπαθούν να γεφυρώσουν το χάσμα. Ένα διακριτικό σπρώξιμο από τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να βοηθήσει, αν και η Ουάσιγκτον εμφανίζεται επιφυλακτική στο να εμπλακεί άμεσα σε διαμάχη δύο στενών της εταίρων.
Στιγμιότυπο από επίσκεψη του Τραμπ στο Ριάντ. REUTERS/Jonathan Ernst
Μια κρίση που ωρίμαζε χρόνια
Η σημερινή ρήξη δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Είναι το αποτέλεσμα συσσωρευμένων διαφορών, προσωπικών φιλοδοξιών και ανταγωνιστικών οραμάτων για το μέλλον της Μέσης Ανατολής.
Η Σαουδική Αραβία, με τον πληθυσμό και το θρησκευτικό της βάρος, θεωρεί εαυτόν «πρώτο μεταξύ ίσων» στον Κόλπο. Τα ΗΑΕ, με πιο διαφοροποιημένη οικονομία και ευέλικτη εξωτερική πολιτική, δεν δείχνουν πλέον πρόθυμα να ακολουθούν.
Το αν η κρίση θα αποκλιμακωθεί ή θα μετατραπεί σε μακροχρόνια στρατηγική αντιπαλότητα θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι δύο ηγεσίες θα επιλέξουν τον συμβιβασμό έναντι της επίδειξης ισχύος. Προς το παρόν, τα σημάδια δείχνουν ότι το ρήγμα βαθαίνει — με συνέπειες που ξεπερνούν τα σύνορα του Κόλπου.
Πηγή: naftemporiki.gr
.png)
