του Δημήτρη Τσαϊλά*
Οι αποφάσεις που έλαβαν στην σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν αποτελούν απλώς προσαρμογές της Συμμαχίας στις νέες απειλές. Αντανακλούν μια βαθύτερη αναδιάταξη της διεθνούς ισορροπίας ισχύος. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η στρατηγική αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών–Κίνας, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή και η αυξανόμενη σημασία των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας μετατρέπουν τη Νοτιοανατολική Πτέρυγα του ΝΑΤΟ σε έναν από τους σημαντικότερους γεωστρατηγικούς χώρους του 21ου αιώνα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ούτε με εφησυχασμό ούτε με κινδυνολογία. Αποτελεί μια αναμενόμενη συνέπεια της προσπάθειας της Άγκυρας να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε θεσμική επιρροή. Η Τουρκία επιδιώκει συστηματικά να καταστεί αναντικατάστατος σύμμαχος της Δύσης, όχι επειδή ταυτίζεται πάντοτε με τις επιλογές της Συμμαχίας, αλλά επειδή διαθέτει χαρακτηριστικά που δύσκολα μπορούν να υποκατασταθούν: έλεγχο των Στενών, πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, γειτνίαση με τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και σημαντική στρατιωτική ισχύ.
Η ανάθεση περισσότερων επιχειρησιακών αρμοδιοτήτων στην Τουρκία δεν συνιστά υιοθέτηση των τουρκικών αναθεωρητικών θέσεων ούτε επηρεάζει το διεθνές νομικό καθεστώς στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, ενισχύει τη θεσμική της παρουσία, διευρύνει τα δίκτυα επιρροής της και αυξάνει τη συμμετοχή της στον επιχειρησιακό σχεδιασμό της Συμμαχίας.
Στη σύγχρονη στρατηγική, η θεσμική ισχύς αποτελεί πολλαπλασιαστή της εθνικής ισχύος.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν η Τουρκία ενισχύεται. Είναι εάν η Ελλάδα διαθέτει μια αντίστοιχα συνεκτική στρατηγική για τη δική της αναβάθμιση.
Η Ελλάδα έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί απλώς ένα κράτος πρώτης γραμμής απέναντι σε μια περιφερειακή απειλή. Σήμερα αποτελεί κόμβο μεταφοράς ενέργειας, θαλάσσιων μεταφορών, στρατηγικών επικοινωνιών και συμμαχικής υποστήριξης. Οι λιμένες, τα αεροδρόμια, οι ναυτικές εγκαταστάσεις και οι ενεργειακές διασυνδέσεις της χώρας αποκτούν αυξανόμενη σημασία για τη συνοχή της Νοτιοανατολικής Πτέρυγας και για τη διατήρηση της ελευθερίας των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας από τη Μεσόγειο έως τη Μαύρη Θάλασσα.
Η αξία αυτή, όμως, δεν προσδίδει αυτομάτως πολιτική ισχύς.
Η ιστορία διδάσκει ότι η γεωγραφία δημιουργεί ευκαιρίες, αλλά η στρατηγική τις αξιοποιεί. Η Ελλάδα διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα τα οποία λίγοι σύμμαχοι συγκεντρώνουν ταυτόχρονα: αξιοπιστία, υψηλό επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας, σταθερό ευρωατλαντικό προσανατολισμό, ισχυρή ναυτική παράδοση, αυξημένες αμυντικές δαπάνες και κομβική θέση ανάμεσα στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Το ζητούμενο είναι η μετατροπή αυτών των πλεονεκτημάτων σε διαρκή θεσμική επιρροή.
Η νέα πραγματικότητα στο ΝΑΤΟ απαιτεί μια διαφορετική αντίληψη περί εθνικής ισχύος. Η επιρροή δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το μέγεθος των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά από την ικανότητα μιας χώρας να συμμετέχει στον σχεδιασμό, να παράγει στρατηγικές πρωτοβουλίες, να φιλοξενεί κρίσιμες υποδομές, να επενδύει στην αμυντική καινοτομία και να διαμορφώνει τη συμμαχική ατζέντα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα δεν πρέπει να λειτουργεί αντιδραστικά απέναντι στις κινήσεις της Τουρκίας. Η στρατηγική δεν οικοδομείται πάνω στη σύγκριση με τον αντίπαλο, αλλά πάνω στη συστηματική ενίσχυση των εθνικών συντελεστών ισχύος. Κάθε τουρκική επιτυχία δεν συνιστά αυτομάτως ελληνική αποτυχία. Αντίθετα, μπορεί να λειτουργήσει ως υπενθύμιση ότι η θεσμική παρουσία, η στρατηγική συνέχεια και η πολιτική αξιοπιστία αποτελούν πλέον εξίσου σημαντικούς παράγοντες με την επιχειρησιακή ισχύ.
Η μεγαλύτερη πρόκληση για την ελληνική εξωτερική και αμυντική πολιτική δεν είναι η αντιμετώπιση μιας συγκεκριμένης τουρκικής πρωτοβουλίας. Είναι η διαμόρφωση μιας διαχρονικής εθνικής στρατηγικής που θα υπερβαίνει τους εκλογικούς κύκλους και θα συνδέει την εξωτερική πολιτική, την άμυνα, τη ναυτιλία, την ενέργεια, την τεχνολογία και την αμυντική βιομηχανία σε ένα ενιαίο στρατηγικό όραμα.
Η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας της Συμμαχίας δεν θα καθοριστεί μόνο από την κατανομή στρατιωτικών δυνάμεων, αλλά από την κατανομή της θεσμικής επιρροής. Όσοι συμμετέχουν στη διαμόρφωση των αποφάσεων θα διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα να επηρεάζουν το μέλλον της Συμμαχίας.
Για την Ελλάδα, το πραγματικό στρατηγικό δίλημμα δεν είναι εάν θα αναβαθμιστεί η Τουρκία. Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν η ίδια θα επιλέξει να παραμείνει ένας αξιόπιστος σύμμαχος υψηλής επιχειρησιακής αξίας ή εάν θα εξελιχθεί σε δύναμη στρατηγικής επιρροής, ικανή να συνδιαμορφώνει τις εξελίξεις στη Νοτιοανατολική Πτέρυγα του ΝΑΤΟ και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ιστορία των διεθνών σχέσεων αποδεικνύει ότι τα κράτη που διαμορφώνουν το περιβάλλον ασφαλείας τους είναι εκείνα που συνδυάζουν στρατιωτική ισχύ, οικονομική ανθεκτικότητα, θεσμική παρουσία και στρατηγική συνέχεια. Αυτή είναι η πρόκληση της επόμενης δεκαετίας για την Ελλάδα, όχι να παρακολουθεί παθητικά τις εξελίξεις, αλλά να συμβάλλει αποφασιστικά στη διαμόρφωσή τους.
Αυτό προϋποθέτει την ύπαρξη μιας συνεκτικής εθνικής στρατηγικής με σαφείς εθνικούς στόχους, ρεαλιστική αξιολόγηση του διεθνούς περιβάλλοντος και αποτελεσματική αξιοποίηση όλων των συντελεστών εθνικής ισχύος. Διότι καμία επικοινωνιακή ωραιοποίηση δεν μπορεί να αποκρύψει μια εσφαλμένη στρατηγική. Στην εθνική ασφάλεια, η ρητορική δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη σαφή στρατηγική στόχευση, τον ρεαλιστικό σχεδιασμό και ένα αξιόπιστο τελικό αποτέλεσμα. Η επιτυχία δεν μετριέται από τις διακηρύξεις ούτε από τη διαχείριση των εντυπώσεων, αλλά από τη διαχρονική ικανότητα μιας χώρας να διασφαλίζει τα εθνικά της συμφέροντα, να ενισχύει τη θέση της στο διεθνές σύστημα και να παράγει μετρήσιμα στρατηγικά αποτελέσματα. Στη στρατηγική, όπως και στην ιστορία, τα αποτελέσματα είναι εκείνα που τελικά δικαιώνουν ή διαψεύδουν τις επιλογές μιας πολιτείας.
*απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS). anixneuseis.gr
.png)
