Η αίσθηση ότι το μπλοκ των ανερχόμενων δυνάμεων των BRICS θα μπορούσε να σπάσει την αμερικανική ηγεμονία επανέρχεται περιοδικά στη διεθνή συζήτηση. Ωστόσο, η πρόσφατη εμπειρία της διεύρυνσης και των κορυφαίων συναντήσεων, αποδεικνύει ότι το μέγεθος δεν αντιστοιχεί αυτόματα στη συνοχή και αυτός είναι ο βασικός λόγος που, παρά τις υψηλές προσδοκίες, οι BRICS δεν μετασχηματίζουν το διεθνές σύστημα.
Η ομάδα των «BRICS» των πέντε ιδρυτικών μελών, πέρασε σε μια ευρύτερη συμμαχία με πρόσθετα κράτη (μεταξύ των οποίων η Ιράν, η Αίγυπτος, η Αιθιοπία, τα ΗΑΕ και πρόσφατα η Ινδονησία) σε μια προσπάθεια να διευρύνει την επιρροή του Παγκόσμιου Νότου και να προωθήσει εναλλακτικές θεσμικές λύσεις. Στα χαρτιά, μια εντατικοποιημένη BRICS φαίνεται σαν βασικό υλικό για την «αναδιανομή» της παγκόσμιας τάξης. Αλλά στην πράξη όμως προκύπτουν τρεις θεμελιώδεις παράγοντες που ακυρώνουν ή τουλάχιστον φρενάρουν αυτό το σενάριο.
1. Η διαφοροποίηση συμφερόντων είναι δομική και όχι συγκυριακή: Τα μέλη των BRICS ενώνονται από την απογοήτευση απέναντι σε συγκεκριμένες πτυχές της υπάρχουσας τάξης (περιλαμβανομένης της διαχείρισης θεμάτων όπως το χρέος, η ενεργειακή πολιτική ή ο ρόλος του δολαρίου). Ωστόσο, αυτό το κοινό αίσθημα δεν μεταφράζεται σε ομοιογενή συμφέροντα γεωστρατηγικής και οικονομικής πολιτικής. Η Κίνα και η Ρωσία προωθούν λύσεις που, στην ουσία, αμφισβητούν την ηγεμονία των ΗΠΑ (π.χ. εναλλακτικά συστήματα πληρωμών και ενίσχυση συναλλαγματικής χρήσης μη-δολαρίου). Αντίθετα, χώρες όπως η Ινδία, η Βραζιλία ή η Νότια Αφρική αναζητούν κυρίως «αυτονομία» και ισορροπία, όχι την αντικατάσταση της αμερικανικής τάξης με κινεζική/ρωσική ηγεμονία. Η σύνθετη, και συχνά ανταγωνιστική, γεωπολιτική σύνθεση καθιστά δύσκολη την κοινή δράση σε θέματα που απαιτούν υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης και υλοποίησης.
2. Οικονομικές αλληλεξαρτήσεις και το «δολάριο» ως κανόνας: Παρά τη ρητορική για απο-δολαριοποίηση, πολλές οικονομίες των BRICS εξακολουθούν να εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από την πρόσβαση στις αγορές και το χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ, είτε μέσω εξαγωγών, είτε μέσω επενδύσεων, είτε μέσω διεθνών κεφαλαίων. Ο ρόλος του δολαρίου ως μέσου συναλλαγής και αποθεματικού είναι ακόμη κυρίαρχος σε πολλές διαστάσεις του διεθνούς εμπορίου, και η αλλαγή αυτού του καθεστώτος απαιτεί δεκαετίες θεσμικής εμπιστοσύνης και τεχνοοικονομικής υποδομής (π.χ. εναλλακτικά διασυστημικά συστήματα πληρωμών). Αυτό το δομικό στοιχείο περιορίζει την πρόθεση πολλών κυβερνήσεων να ρισκάρουν άμεσα την οικονομική πρόσβαση στην αγορά των ΗΠΑ. Είναι ένα ισχυρό όπλο «εμπλοκής» που εξηγεί γιατί, ακόμη κι όταν επιδοκιμάζουν ρητορικά τις ΗΠΑ, στην πράξη δεν ακολουθούν ριζικά μέτρα.
3. Ηγετικά κενά, τεχνοκρατικά όρια και περιφερειακές αντιφατικότητες: Η επέκταση των χωρών των BRICS έφερε στο τραπέζι κράτη με διαφορετικά καθεστώτα, οικονομικές δομές και περιφερειακές προτεραιότητες. Η είσοδος κρατών-παραγωγών ενέργειας (π.χ. χώρες του Κόλπου) ενισχύει το «οικονομικό βάρος» του μπλοκ, αλλά ταυτόχρονα εισάγει και λογικές που συγκρούονται με την ανάγκη για πολιτική συνοχή απέναντι στη Δύση. Σε πρόσφατες κρίσιμες συναντήσεις, η τελική ανακοίνωση συχνά «αποδυναμώνεται» από επιφυλάξεις ή απουσίες, και οι διακηρύξεις παραμένουν γενικές. Το αποτέλεσμα είναι ένα μπλοκ πιο ευρύ, υποκειμενικά ισχυρότερο στο μέγεθος, αλλά διοικητικά και πολιτικά πιο αδύναμο ως συλλογική οντότητα.
Δεν πρέπει να υποτιμάται η στρατηγική αξία που προκύπτει από την διεύρυνση. Σε επίπεδο φυσικών πόρων και πλούτου σε ενέργεια, το μπλοκ πλέον συγκεντρώνει σημαντικά αποθέματα και δυνατότητες διαπραγμάτευσης, στοιχείο που, αν χρησιμοποιηθεί συγκροτημένα, μπορεί να μεταβάλει τμήματα της αγοράς ενέργειας και εμπορίου. Aναλύσεις αγορών επισημαίνουν την πιθανή αναδιανομή επιρροής στην ενέργεια και τις πρώτες ύλες που προσφέρει η συμμετοχή χωρών παραγωγής πετρελαίου.
Επιπλέον, η διεύρυνση δημιουργεί δικτύα συνεργασίας (εμπορικά, χρηματοοικονομικά, πολιτιστικά) που μπορούν να λειτουργήσουν ως «πλατφόρμες» αντίδρασης στις πολιτικές απομονωτισμού ή μονομέρειας, δηλαδή, υποκατάστατα και διαδρομές συνεργασίας που δεν υπήρχαν πριν.
Στην πράξη όμως αυτά δεν είναι αρκετά διότι στην παγκόσμια πολιτική, η συνοχή και η ικανότητα ταχείας, αποτελεσματικής και αμοιβαία δεσμευτικής δράσης υπερτερούν του μεγέθους. Μια ομάδα με 10 μέλη που διχάζεται δεν παρουσιάζει πάντοτε μεγαλύτερη ισχύ από μια μικρότερη αλλά ενιαία συμμαχία. Η εμπειρία των τελευταίων συνεδρίων των BRICS δείχνει ότι, όταν έρχονται κρίσιμες αποφάσεις (νομίσματα, χρηματοπιστωτικές υποδομές, στρατιωτικές εγγυήσεις), οι διαφορετικές προτεραιότητες και οι αμοιβαίες επιφυλάξεις μεγεθύνονται και το αποτέλεσμα είναι στασιμότητα, και όχι ανατροπή.
Η ομάδα BRICS έχει μεταβληθεί καθώς έγινε ευρύτερη και πιο σημαντική σε συγκεκριμένους τομείς (ενέργεια, πρώτες ύλες, δικτύωση χωρών του Παγκόσμιου Νότου) αλλά δεν αποτελεί σήμερα το στιβαρό «αντίβαρο» προς την Δύση, που μερικοί προέβλεπαν. Η πραγματική πρόκληση για το μπλοκ είναι η μετάβαση από συλλογικές δηλώσεις και συμβολικές πράξεις σε δεσμευτικές, λειτουργικές δομές συνεργασίας που θα αποδείξουν εμπιστοσύνη μεταξύ των μελών για λειτουργική και τεχνοκρατική συνοχή. Μέχρι να τα αποκτήσουν, το διεθνές σύστημα θα παραμείνει, παρά τις αναταράξεις, δομημένο γύρω από δυνάμεις που συνεχίζουν να επιδεικνύουν υψηλότερο βαθμό ενότητας και θεσμικής ανθεκτικότητας.
Για αρκετά χρόνια ο λόγος των αναλυτών συγκέντρωνε τη σκέψη γύρω από την ύπαρξη ενός νέου άξονα που θα αμφισβητούσε την ηγεμονία των ΗΠΑ, με κύριους υποστηρικτές τη Ρωσία, την Κίνα και το Ιράν. Η τρέχουσα εξέλιξη όμως αποκαλύπτει μια διαφορετική πραγματικότητα: το Ιράν, που συχνά παρουσιάζεται ως κεντρικός παίκτης αυτού του άξονα, υφίσταται έντονη στρατιωτική πίεση, ενώ οι φερόμενοι σύμμαχοί του επιλέγουν στον μεγαλύτερο βαθμό να μην παρέμβουν ενεργά. Η μη άμεση εμπλοκή της Ρωσίας και της Κίνας και η συγκρατημένη σιωπή χωρών όπως η Ινδία, η Βραζιλία και η Νότια Αφρική υποδηλώνουν ότι η «συμμαχία» των BRICS δεν διαθέτει την ομοιογένεια ή την ικανότητα συλλογικής δράσης που κάποιοι προβλέπουν.
Η ισχύς δεν μετριέται αποκλειστικά με τα οπλικά μέσα, αλλά κεντρικό ρόλο παίζει ο έλεγχος κρίσιμων διεθνών διαύλων εμπορίου και ενέργειας. Τώρα, το αμερικανικό ναυτικό διατηρεί καθοριστική παρουσία στο Στενό του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ροής πετρελαίου, και διατηρεί επίσης στρατηγική ισχύ κοντά σε άλλα κομβικά σημεία (Στενό της Μαλάκκα, Διώρυγα του Σουέζ, Στενό του Γιβραλτάρ, Διώρυγα του Παναμά). Όποιος ελέγχει αυτές τις «αρτηρίες» του παγκόσμιου εμπορίου αποκτά αποφασιστικό πλεονέκτημα στη διαμόρφωση της διεθνούς τάξης. Αυτή την ικανότητα, επί του παρόντος, φαίνεται να την κατέχουν οι ΗΠΑ όπου εκτός ότι διαθέτουν την πρώτη αεροπορία στον κόσμο, η επόμενη δεύτερη μεγαλύτερη αεροπορία του κόσμου είναι η αεροπορία του ναυτικού της με τα 11 αεροπλανοφόρα.
Το Ιράν στέλνει το 87% του πετρελαίου του στην Κίνα, ενώ η Βενεζουέλα αποστέλλει, από την άλλη πλευρά, πάνω από 50% προς την Κίνα. Οι ΗΠΑ ασκούν επιρροή στην Κίνα μέσω τόσο της Βενεζουέλας όσο και του Ιράν η οποία θα εκδηλωθεί κατά την συνάντηση των δυο ηγετών στα τέλη Μαρτίου.
[iEpikaira: Συμφωνούμε ότι οι BRICS δεν έχουν ακόμη φανερούς κοινούς βηματισμούς -και υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο να μην τους αποκτήσουν ποτέ-, αλλά είναι κάτι παραπάνω από σίγουρο ότι συγκεκριμένες δυνάμεις των BRICS παρέχουν σημαντική παρασκηνιακή βοήθεια στο Ιράν, χωρίς αυτό να γίνεται γνωστό... ειδικά από τα φιλοδυτικά Μέσα.]
*Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης, Εργαστήριο Επιστημονικών. Δεδομένων liberal.gr
How Iran and China shaped the war chessboard
China’s dual-track response to the US–Israeli war on Iran reflects a broader geopolitical and economic strategy that stretches from the battlefield to the global financial system.
Pepe Escobar
China is officially responding on two parallel tracks to the Epstein Syndicate – or US-Israeli – war on Iran via a diplomatic spokesman and a military spokesman.
Translation: China sees the war both as an extreme political/diplomatic tension and a military threat.
China’s military spokesman, a People's Liberation Army (PLA) colonel, speaks with metaphors. It was he who said explicitly that the US is “addicted to war”, with only 250 years of History and only 16 years of peace.
He clearly positions the US as a global threat. And clearly, also as a moral (italics mine) threat.
Chinese President Xi Jinping is firmly focused on establishing a long-lasting connection between Marxism and Confucianism.
The key contribution of Confucius to political thinking is the precise use of language. Only the one who speaks with precise metaphors and moral weight is able to govern a nation.
So China is carefully developing a steady moral and ethical criticism of the American war of choice on Iran. Stressing how this is the attack of a nation that has lost its moral compass.
The Global South totally understands the message.
Additionally, facts on the battlefield show how China has also changed the rules of war in Iran.
The Iranian grid is now fully connected to the BeiDou satellite system. That explains how Iran now strikes with precision, and every move by the US-Israeli combo faces a China-tech Digital Wall (over 40 BeiDou satellites in orbit). That accounts for excellent Iranian missile accuracy and increased resistance to jamming.
As part of their 25-year Comprehensive Strategic Partnership, China has also supplied Iran with long-range radars, integrated with satellite systems. The key takeaway is Iran’s now much shorter response time compared to the 12-day war.
Russia has helped on a parallel track, allowing Iran to apply in spades what Russia learned in Ukraine about western systems such as Patriot and IRIS-T. It’s not only about mass-drone saturation tactics; it’s learning the Russian way of coordinating drone swarms with ballistic missile volleys. That’s exactly what’s in – devastating – effect in the latest stages of Operation True Promise IV.
Playing Go: It's all about the petroyuan
Now let’s focus on the crucial Strait of Hormuz gambit. The key move is Iran only allowing transit for oil tankers whose cargo has been settled in petroyuan. No dollars. No euros. Only yuan.
In fact, China had already started to end the Bretton Woods/petrodollar system in December 2022, when Beijing invited the Gulf Cooperation Council (GCC) petro-monarchies to trade oil and gas on the Shanghai Stock Exchange.
Now, couple all of the above with the Chinese 15th Five-Year-Plan, just discussed and approved in Beijing.
Talk about an in-depth systemic vision.
In a quite holistic way, Beijing planners set GDP growth at four percent; the digital economy advancing to 12.5 percent of GDP; green energy solutions at 25 percent; surface water quality at 85 percent; an avalanche of high-value patents; all that and more, equally tabled, with hard targets to be achieved and binding indicators all the way to 2030.
This means the Chinese are treating economy, energy security, ecology, education, and health care as if they are organs of the same fit body. That is how urbanization fuels productivity: a lot of investment in R&D fuels more and more patents; patents fuel the digital economy; and green energy solutions fuel strategic independence.
The latest Five-Year Plan conclusively shows how China is meticulously planning to be the leader of the coming tech future. And this goes way beyond 2030, all the way to mid-century.
It’s no wonder that smashing the petrodollar plays a key role in this process of changing the current system of international relations. Iran is now offering it on a plate to China, by replacing the petrodollar with the petroyuan in the most critical chokepoint on the planet, through which transits 20 percent of all global oil.
Iran’s play is not military; it’s financially (italics mine) nuclear. What makes it all easier is that Iran is already offering the model for the rest of the Global South to follow: nearly 90 percent of Tehran’s crude exports are settled in yuan via the CIPS payment system.
The Global South may eventually lock in the very simple model. Tehran is not saying the Strait of Hormuz is blocked. It’s blocked only to the hostile Epstein Syndicate – the US – and its minions trading in petrodollars. Shipping lanes are being turned in real time into political filters. As the Global South migrates to the petroyuan, the hegemonic petrodollar – since 1974 – drops dead.
By now, every trader on the planet knows how the petrodollar works. After the 1973 oil shock, the GCC and OPEC agreed in 1974 that oil could only be traded in US dollars.
Oil exporters must necessarily recycle their dollar profits back into US Treasury bonds and stocks. That reinforces the role of the US dollar as reserve currency; finances US tech investments; finances the industrial-military complex, and their Forever Wars; and most of all, de facto finances the - unpayable - US debt.
China, Russia, and Iran, as BRICS members, happen to be on the frontline of advancing alternative payment systems; crucially, that includes bypassing the petrodollar.
So this is way more than control of oil – the alleged rationale behind the shambolic, unplanned “excursion” (Trump terminology) into Iran.
For all practical purposes, the facts on the ground are already spelling Major Fail. It’s the counterpunch that is on a whole new level.
The IRGC goes Sun Tzu
Weaponizing the Strait of Hormuz is Sun Tzu, revised by Iran's Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC). Both a connectivity corridor – the Strait of Hormuz - and a currency – the yuan - are now weapons of imperial destruction. Who needs a nuclear bomb?
What’s at stake is the control of the global financial system – way beyond 2030, all the way to mid-century and beyond. What we are watching in real time is the Persians playing chess – in which they excel – but with elements of Chinese weiqi (“Go” in English).
Go is organic. When the little stones used in the game connect, they mold shape and long-term control across the entire board. In our case, the geopolitical/geoeconomic chessboard. It’s all about positioning, patience, accumulating advantages, and managing strategy.
That’s the “secret” of why the war on Iran now offers China the decisive move. Beijing has been shaping the chessboard for years with infinite patience: creating a set of multi-lateral institutions; playing a key role in BRICS and SCO; building the New Silk Roads (BRI); investing in alternative settlement systems; turbo-charging its diplomacy.
Go is extremely rational. If you shape the board correctly, you will not fail. The game plays itself. That’s where we are now. And that’s why the Imperial Vociferator, along with his sycophants, enablers, and vassals, is stunned and petrified: a prisoner of his own quagmire of hubris.
Source: https://thecradle.co/articles/how-iran-and-china-shaped-the-war-chessboard
.png)
