του Δημήτρη Τσαϊλά*
Η τρέχουσα σύγκρουση με το Ιράν παρουσιάζεται συχνά μέσα από το πρίσμα της αεροπορικής υπεροχής, των ανταλλαγών πυραύλων και της κλιμάκωσης. Όμως αυτή η οπτική χάνει το πραγματικό κέντρο βάρους. Το καθοριστικό πεδίο του πολέμου δεν είναι οι ουρανοί πάνω από την Τεχεράνη ή οι έρημοι του δυτικού Ιράν· είναι το στενό θαλάσσιο πέρασμα των Στενών του Ορμούζ. Και πιο συγκεκριμένα, είναι το σύμπλεγμα νησιών που επιτρέπει στην Τεχεράνη να τα ελέγχει.
Όσο το Ιράν διατηρεί ουσιαστικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, κρατά ένα ισχυρό ασύμμετρο πλεονέκτημα απέναντι στην παγκόσμια οικονομία. Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και σημαντικό μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου διέρχονται καθημερινά από αυτό το σημείο-κλειδί. Αυτή η πραγματικότητα δίνει στην Τεχεράνη τη δυνατότητα να επιβάλλει κόστος πολύ πέρα από τη συμβατική στρατιωτική της ισχύ. Ακόμη και περιορισμένες διαταραχές μέσω ναρκών, drones ή παρενοχλήσεων εμπορικών πλοίων εκτοξεύουν τις τιμές του πετρελαίου και ταράζουν τις αγορές από την Ασία έως την Ευρώπη.
Τα πρόσφατα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ έχουν δείξει τακτική επιτυχία, αποδυναμώνοντας ιρανικές δυνατότητες και στέλνοντας μήνυμα αποφασιστικότητας. Ωστόσο, οι τακτικές νίκες από μόνες τους δεν αρκούν για να εξαναγκάσουν την Τεχεράνη σε συνθηκολόγηση. Το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί του καθεστώτος παραμένει άθικτο: η ικανότητά του να απειλεί τα Στενά του Ορμούζ κατά βούληση.
Αυτή η επιρροή βασίζεται στη γεωγραφία. Το νησί Kharg, που βρίσκεται στον βόρειο Περσικό Κόλπο, αποτελεί τον κύριο τερματικό σταθμό εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, διαχειριζόμενο τη συντριπτική πλειονότητα των αποστολών αργού πετρελαίου. Δεν είναι απλώς ένα οικονομικό περιουσιακό στοιχείο· είναι η οικονομική σανίδα σωτηρίας του καθεστώτος. Το νησί Qeshm, κοντά στην είσοδο των Στενών, φιλοξενεί πυραυλικές βάσεις, συστήματα επιτήρησης και ναυτικές εγκαταστάσεις που επιτρέπουν στο Ιράν να παρακολουθεί και, αν χρειαστεί, να διακόπτει τη ναυσιπλοΐα.
Μαζί, αυτά τα νησιά αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της θαλάσσιας στρατηγικής του Ιράν. Επιτρέπουν στην Τεχεράνη να συνδυάζει την οικονομική εξάρτηση με την ισχύ εξαναγκασμού, στηριζόμενη στα Στενά για τις δικές της εξαγωγές, ενώ ταυτόχρονα απειλεί να τα κλείσει για τους άλλους.
Η εξουδετέρωση αυτού του διττού πλεονεκτήματος απαιτεί κάτι περισσότερο από αποσπασματικά πλήγματα. Απαιτεί αλλαγή στρατηγικής που να αφορά στον έλεγχο θέσεων.
Οπότε η κατάληψη των νησιών Kharg και Qeshm θα άλλαζε ριζικά την εξίσωση. Η στέρηση πρόσβασης του Ιράν στο Kharg θα παρέλυε τα πετρελαϊκά του έσοδα, εντείνοντας την εσωτερική οικονομική πίεση σε μια στιγμή που οι κυρώσεις και ο πόλεμος έχουν ήδη επιβαρύνει το σύστημα. Η μετατροπή του Qeshm σε ένα είδος προγεφυρώματος, θα υπονόμευε την ικανότητα επιτήρησης και πυραυλικής κάλυψης του Ιράν, περιορίζοντας την προβολή ισχύος του στα Στενά.
Ωστόσο, μια τέτοια κίνηση δεν θα ήταν πλήρης από μόνη της. Η ιρανική στρατηγική είναι σχεδιασμένη να είναι ανθεκτική, βασιζόμενη σε ένα δίκτυο διάσπαρτων θέσεων και όχι σε ένα μόνο σημείο ευπάθειας. Εδώ εισέρχονται τα μικρότερα αλλά εξίσου κρίσιμα νησιά του διαδρόμου ναυσιπλοΐας, Abu Musa, Greater Tunb και Lesser Tunb.
Τοποθετημένα κοντά στο στενότερο σημείο των Στενών, αυτά τα νησιά λειτουργούν ως προκεχωρημένα φυλάκια των ιρανικών ναυτικών δυνάμεων. Από εκεί, η Τεχεράνη μπορεί να αναπτύξει ταχύπλοα επιθετικά σκάφη, να τοποθετήσει νάρκες και να παρακολουθεί τις θαλάσσιες οδούς με ελάχιστο χρόνο προειδοποίησης. Η κατοχή τους από το 1971 αμφισβητείται, ιδίως από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αλλά στο σημερινό πλαίσιο η στρατιωτική τους αξία υπερβαίνει τη διπλωματική ασάφεια.
Οπότε εκτιμάται ότι θα επιχειρηθεί μια συντονισμένη επιχείρηση, όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες θα στοχεύουν τα Kharg και Qeshm, ενώ η συμμαχία του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου θα εξασφαλίζει το Abu Musa και τα Tunb με σκοπό να αποδομήσουν αποτελεσματικά την πολυεπίπεδη άμυνα του Ιράν στον Κόλπο. Ο έλεγχος αυτών των σημείων δεν θα εξάλειφε πλήρως την απειλή, αλλά θα μείωνε δραστικά την ικανότητα του Ιράν να διαταράσσει τη ναυσιπλοΐα σε μεγάλη κλίμακα.
Οι επικριτές θα υποστηρίξουν ότι τέτοιες επιχειρήσεις ενέχουν κίνδυνο κλιμάκωσης. Είναι μια βάσιμη ανησυχία. Όμως πρέπει να σταθμιστεί έναντι του κόστους της αδράνειας. Μια παρατεταμένη διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου, προκαλώντας πληθωριστικά σοκ, διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και οικονομική ύφεση σε πολλαπλές ηπείρους.
Επιπλέον, η ιδέα ότι η αυτοσυγκράτηση από μόνη της θα σταθεροποιήσει την κατάσταση υποτιμά τη στρατηγική λογική της Τεχεράνης. Το ιρανικό δόγμα βασίζεται στην αξιοποίηση της αστάθειας, όχι στην αποφυγή της. Όσο διατηρεί την ικανότητα να απειλεί τα Στενά, δεν έχει ισχυρό κίνητρο να αποκλιμακώσει.
Η κατάληψη των νησιών δεν θα ήταν αυτοσκοπός. Θα αποτελούσε μέσο για τη δημιουργία μιας νέας στρατηγικής πραγματικότητας, όπου το Ιράν δεν θα μπορεί πλέον να κρατά την παγκόσμια οικονομία σε ομηρία. Από αυτή τη θέση ισχύος, θα μπορούσαν να επανεμφανιστούν διπλωματικές διέξοδοι. Οι διαφορές κυριαρχίας για τα μικρότερα νησιά, για παράδειγμα, θα μπορούσαν να παραπεμφθούν σε διεθνή διαιτησία υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, κατά το πρότυπο προηγούμενων διευθετήσεων στον Κόλπο.
Τελικά, οι πόλεμοι δεν κρίνονται μόνο από την ισχύ πυρός αλλά και από τον έλεγχο, χερσαίων-θαλασσίων-εναερίων περιοχών, της οικονομίας και των στρατηγικών επιλογών. Στον Περσικό Κόλπο, αυτός ο έλεγχος περνά μέσα από μια χούφτα νησιών διάσπαρτων σε ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα.
Αν ο στόχος είναι να εξαναγκαστεί η Τεχεράνη σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, και όχι απλώς να αντέξει και να παρατείνει τη σύγκρουση, τότε η κατεύθυνση είναι σαφής. Η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ δεν αφορά το κλείσιμό τους, αλλά την αφαίρεση της ικανότητας του Ιράν να το πράξει.
Και αυτό ξεκινά από τα νησιά.
*Απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS). anixneuseis.gr
.png)
