Γιώργος Σκαφιδάς
Υπήρχαν φωνές που επέλεγαν να μιλούν εδώ και χρόνια –ήδη πριν από την ανατροπή του Μπασάρ αλ Ασαντ τον Δεκέμβριο του 2024– για την «πτώση της Ροζάβα»: την επαπειλούμενη δηλαδή διάλυση του αυτόνομου διοικητικού μορφώματος που είχαν καταφέρει να στήσουν οι Κούρδοι στις περιοχές της βόρειας και (κυρίως) ανατολικής Συρίας μετά το 2012. Σύμφωνα με εκείνες τις «προβλέψεις», το θέμα δεν ήταν πια το εάν αυτή η «πτώση» θα γινόταν κάποια στιγμή πράξη, αλλά το πότε.
Η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιθυμούσε διακαώς –και προωθούσε επί του πεδίου– μια τέτοια εξέλιξη. Εξού και οι αλλεπάλληλες τουρκικές στρατιωτικές επεμβάσεις στη Συρία μετά το καλοκαίρι του 2016 (η «Ασπίδα του Ευφράτη», ο «Κλάδος Ελαίας», η «Πηγή Ειρήνης», το «Γαμψό Ξίφος»). Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο οξυνόμενων ανταγωνισμών ωστόσο και με δεδομένες τις τουρκικές διαθέσεις, δεν ήταν πάντοτε σαφές εάν όσοι μιλούσαν για το «τέλος της Ροζάβα» εξέφραζαν αμερόληπτες εκτιμήσεις ή προσωπικούς πόθους.
Επί του πρακτέου πάντως, οι Κούρδοι της βόρειας Συρίας κατάφερναν επί σειρά ετών να βγαίνουν διοικητικά ζωντανοί, παρά τις σε βάρος τους απειλές και τις όποιες απώλειες (σε Μανμπίτζ και Ταλ Ριφάτ για παράδειγμα το 2024), διαψεύδοντας τις «Κασσάνδρες», τουρκογενείς πολλές εξ αυτών λόγω της πολυετούς σύγκρουσης μεταξύ Αγκυρας και PKK.
Εως και τις αρχές του 2026, οι υπό κουρδική διοίκηση Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) ήλεγχαν περίπου το 25% της Συρίας, ένα εδαφικό 25% στο οποίο όμως συγκεντρωνόταν μεγάλο μέρος του φυσικού, ορυκτού και μη, «πλούτου» της χώρας: περίπου το 80% των ενεργειακών κοιτασμάτων (Ομάρ κ.ά.), μεγάλες αγροτικές εκτάσεις καθώς και κρίσιμα φράγματα ύδρευσης/άρδευσης/υδροηλεκτρικά. Στις ίδιες περιοχές βρίσκονταν, επίσης, κομβικά συνοριακά περάσματα, αλλά και φυλακές (al Hol, al Roj κ.ά.) όπου κρατούνταν χιλιάδες τζιχαντιστές μαχητές.
Με άλλα λόγια, οι Κούρδοι ήλεγχαν πόρους, κόμβους και δομές ασφαλείας. Κι αυτό, με τη στήριξη των Αμερικανών. Υπό μια έννοια το δικαιούνταν και το είχαν κερδίσει με το σπαθί τους, αφού ήταν εκείνοι που είχαν πρωταγωνιστήσει τα προηγούμενα χρόνια στις μάχες ενάντια στους εξτρεμιστές του καλούμενου ισλαμικού κράτους συμβάλλοντας αποφασιστικά στην ήττα του ISIS, όταν άλλοι γείτονες της Συρίας «φλέρταραν» με τους τζιχαντιστές.
Μέσα σε περίπου δύο εβδομάδες, το διάστημα από τις 6 έως και τις 18 Ιανουαρίου, οι Κούρδοι της βόρειας Συρίας έχασαν περίπου το 80% των εδαφών που ήλεγχαν. Περιοχές όπως η Σέιχ Μασούντ, η Ασραφίγια, η Ράκα, η Τάμπκα και η Ντέιρ Εζόρ βρέθηκαν «ξαφνικά» να περνούν υπό τον έλεγχο των (υποστηριζόμενων από την Τουρκία) κυβερνητικών δυνάμεων της Δαμασκού.
Πηγή: Graphic News
Το διάστημα που είχε προηγηθεί, στην ευρύτερη γειτονιά της Συρίας είχαν γίνει πολλά:
•Το καθεστώς του Μπασάρ αλ Ασαντ ανετράπη και στη Δαμασκό παρουσιάστηκε μια νέα σουνιτική (τζιχαντιστικών καταβολών) ηγεσία, την οποία όμως στηρίζουν πια ανοιχτά οι Αμερικανοί, οι Σαουδάραβες, οι Τούρκοι, οι Καταριανοί, πολλοί Δυτικοί κ.ά.
•Το Ιράν αποδυναμώθηκε σημαντικά, βλέποντας την περιφερειακή του επιρροή να απομειώνεται και τους proxies του άλλοτε καλούμενου «άξονα της αντίστασης» να μετρούν βαριές ήττες και απώλειες.
•Το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) ανακοίνωσε ότι προχωρά σε αφοπλισμό και αυτοδιάλυση.
•Οι ΗΠΑ άρχισαν, έπειτα από την ανατροπή του Ασαντ, να προωθούν πιο εμφατικά το μοντέλο μιας νέας, κυρίαρχης και ενιαίας Συρίας, παραμερίζοντας τα όποια σενάρια ομοσπονδοποίησης (που μπορεί να εξυπηρετούσαν τους Κούρδους, αλλά και το Ιράν).
Κι όμως, παρά τις αντίξοες συνθήκες, οι Κούρδοι της Συρίας έδειχναν να επιβιώνουν, αψηφώντας τις πιέσεις ενσωμάτωσης. Ολα αυτά έως και πριν από μερικές εβδομάδες…
Τα νέα δεδομένα
Με βάση την (εγκεκριμένη από τις ΗΠΑ) συμφωνία που υπεγράφη στις 27 Ιανουαρίου μεταξύ Δαμασκού και SDF, οι κυβερνητικές δυνάμεις της Δαμασκού παίρνουν πια τον έλεγχο των ενεργειακών κοιτασμάτων, των κέντρων κράτησης, των συνοριακών περασμάτων, αλλά και των διοικητικών θεσμών στα βορειοανατολικά. Με βάση όσα έχουν ανακοινωθεί, οι Κούρδοι θα συνεχίσουν να υπάρχουν μεν, αλλά πλέον μέσα σε αυτούς τους νέους θεσμούς και υπό τη διοικητική ομπρέλα της Δαμασκού. Με άλλα λόγια, η κουρδική «ενσωμάτωση», που είχε αρχικά συμφωνηθεί τον Μάρτιο του 2025, αλλά δεν εφαρμόστηκε από τους Κούρδους παρά τις σχετικές διορίες (του Αυγούστου του 2025, του Οκτωβρίου του 2025, του Δεκεμβρίου του 2025), έρχεται τώρα να γίνει πράξη διά της ισχύος και με την πίεση των Αμερικανών.
Ο Σύρος μεταβατικός πρόεδρος Αχμεντ αλ Σάρα υπέγραψε εν τω μεταξύ ένα διάταγμα με το οποίο αναγνωρίζει ως «εθνική γλώσσα» την κουρδική και ως «εθνική αργία» τη γιορτή της κουρδικής πρωτοχρονιάς (Νεβρόζ). Το γεγονός ήταν καλοδεχούμενο από την κουρδική πλευρά, η οποία φαίνεται ότι μπορεί να διατηρήσει και κάποιες δικές της κουρδικές ταξιαρχίες στα βορειοανατολικά και στο Κομπάνι. Η κουρδική αυτονομία ωστόσο, τουλάχιστον όπως είχε διαμορφωθεί τα περασμένα χρόνια στη βόρεια και ανατολική Συρία, δείχνει πια να χάνεται.
Γιατί ηττήθηκαν οι Κούρδοι; Το ερώτημα κυριαρχεί πια στις διεθνείς αναλύσεις. Σταχυολογώντας τις σχετικές εκτιμήσεις, θα μπορούσε κανείς να αναφέρει τα ακόλουθα:
•Επειδή τους «πρόδωσαν» οι Αμερικανοί που άλλοτε τους στήριζαν, αλλά πλέον δεν τους θεωρούν τόσο «πολύτιμους» ή «χρήσιμους» όπως άλλοτε.
•Επειδή τους «πρόδωσαν» οι Αραβες που μέχρι πρότινος πολεμούσαν στο πλευρό τους στις τάξεις των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF).
•Επειδή είχαν υπό θέσει υπό τον έλεγχό τους πλειοψηφικά αραβικές περιοχές στη βόρεια Συρία, οι πληθυσμοί των οποίων όμως ποτέ δεν τους αποδέχθηκαν πραγματικά και οι οποίοι, ως εκ τούτου, έπειτα από την ανατροπή του Ασαντ ένιωσαν ότι θα μπορούσαν να ακολουθήσουν πια μια δική τους διαφορετική πορεία απεξάρτησης από την κουρδική διοίκηση.
•Επειδή η Δαμασκός έχει πια καταστεί διπλωματικά και στρατιωτικά ισχυρότερη λόγω της διεθνούς στήριξης που λαμβάνει.
•Επειδή οι ίδιοι οι Κούρδοι βρέθηκαν να διαφωνούν αναφορικά με τις επιλογές που θα έπρεπε να κάνουν (από τη μια πλευρά λέγεται ότι ήταν «πραγματιστές» όπως ο Μαζλούμ Αμπντί και ο Ιλχάμ Αχμεντ και από την άλλη πιο σκληροπυρηνικοί κύκλοι που είναι πιο κοντά στο PKK).
Προδόθηκαν ή όχι;
«Η θέση ότι οι Αμερικανοί εγκατέλειψαν ή πρόδωσαν τους Κούρδους στη Συρία είναι ανακριβής διότι αγνοεί σειρά δεδομένων», δηλώνει στην «Κ» ο Ζήνωνας Τζιάρρας, λέκτορας στο Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου. Αυτή η άποψη περί προδοσίας, συνεχίζει ο κ. Τζιάρρας, «δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι για περισσότερο από έναν χρόνο οι ΗΠΑ μαζί με τη Γαλλία κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες διαμεσολάβησης μεταξύ του νέου καθεστώτος στη Δαμασκό και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων, με σκοπό ακριβώς να διασφαλίσουν τα δικαιώματα των Κούρδων και την παρουσία τους σε συγκεκριμένες περιοχές».
«Από τον Μάρτιο του 2025 που έγινε η πρώτη συμφωνία με τη συναίνεση των δύο μερών, οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις υπαναχώρησαν τουλάχιστον τρεις φορές από αυτά που οι ίδιες συμφώνησαν και ζήτησαν επιπλέον παραχωρήσεις, αφήνοντας Αμερικάνους και Γάλλους εκτεθειμένους», σημειώνει ο κ. Τζιάρρας και συνεχίζει: «Τούτο οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στη σύγκρουση απόψεων και προσδοκιών που υπήρχαν και υπάρχουν εντός των SDF, μεταξύ των πιο πραγματιστών και των πιο σκληροπυρηνικών που συνδέονται με το ΡΚΚ και τα συριακά παρακλάδια του».
Σύμφωνα με τον λέκτορα του Πανεπιστημίου Κύπρου, «η προσδοκία ότι οι SDF θα διατηρούσαν τον έλεγχο σε όλες τις περιοχές που κατέλαβαν στα ανατολικά και βορειοδυτικά του Ευφράτη ποταμού ήταν μη ρεαλιστική δεδομένου ότι πολλές από αυτές τις περιοχές, περιλαμβανομένων των επαρχιών του Χαλεπιού, της Ράκα, της Ντέιρ Εζόρ και μεγάλου μέρους της Χάσακα ήταν από δημογραφικής άποψης παραδοσιακά αραβικές». «Εκατοντάδες χιλιάδες εσωτερικά εκτοπισμένων Αράβων σουνιτών προέρχονται από εκεί και τώρα επιστρέφουν σταδιακά, όπως αντίστοιχα κουρδικοί πληθυσμοί είχαν εκτοπιστεί από κουρδικές περιοχές όπως το Αφρίν –λόγω της τουρκικής επέμβασης του 2018– και τώρα ξεκίνησαν να επιστρέφουν», αναφέρει ο κ. Τζιάρρας.
Σύμφωνα με τον λέκτορα του Πανεπιστημίου Κύπρου, «δημοσιογραφικές αναφορές και εκθέσεις ανεξάρτητων παρατηρητηρίων ανθρωπίνων δικαιωμάτων δείχνουν ότι το ελεγχόμενο από τους Κούρδους κρατίδιο της Ροζάβα δεν μεταχειριζόταν όλους τους πληθυσμούς το ίδιο – ιδιαίτερα τους αραβικούς, την κουρδική αντιπολίτευση και τα αντιφρονούντα ΜΜΕ». «Η συνεργασία SDF – αραβικών φυλών ήταν κατά κύριο λόγο ευκαιριακή, ενώ εντός των φυλών η διοίκηση των SDF δεν απολάμβανε νομιμοποίησης. Ως αποτέλεσμα, όταν μετά τη συμφωνία απόσυρσης των SDF οι δυνάμεις του καθεστώτος κινήθηκαν για να αναλάβουν ξανά τον έλεγχο, οι αραβικές φυλές εγκατέλειψαν τις SDF εν μια νυκτί και συντάχθηκαν με το καθεστώς», σημειώνει ο κ. Τζιάρρας.
Αναφερόμενος στον παράγοντα Ιράν, ο κ. Τζιάρρας υποστηρίζει τα εξής: «Οι ΗΠΑ γνώριζαν ότι οι SDF ή ομάδες αυτών λάμβαναν οπλισμό από το Ιράν και αυτό αποκαλύφτηκε σε αποθήκες τους όταν αποσύρθηκαν από τις περιοχές που ήλεγχαν το τελευταίο διάστημα. Επίσης, ανησυχητικό για τις ΗΠΑ –βασικό μέλημα των οποίων ήταν να ξεφορτωθούν την οποιαδήποτε ιρανική επιρροή– ήταν το γεγονός ότι χιλιάδες μαχητών που εγκατέλειψαν τον στρατό του Μπασάρ αλ Ασαντ κατέληξαν στις τάξεις των SDF. Απόδειξη αποτελεί η επίσημη ανακοίνωση του ασαντικού “Συντάγματος Azrael” για την απώλεια τεσσάρων μαχητών του που πολεμούσαν με τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις στο Χαλέπι στις πρόσφατες μάχες».
«Αξίζει πάντως να σημειωθεί», καταλήγει ο λέκτορας του Πανεπιστημίου Κύπρου, «ότι με βάση την τελευταία συμφωνία, οι Κούρδοι διατηρούν τον έλεγχο και την ασφάλεια των περιοχών τους, ενώ τους έχουν αποδοθεί όλα τα πολιτικά δικαιώματα, κι αυτό έγινε με τη διαμεσολάβηση των Αμερικανών». «Αυτό δείχνει ότι οι Αμερικανοί δεν πρόδωσαν τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις. Απλώς οι προσδοκίες εντός των SDF και οι πολιτικές τους επιλογές δεν ανταποκρίνονταν στις προσδοκίες και στους στρατηγικούς υπολογισμούς των Αμερικανών – οι οποίοι ουδέποτε υποσχέθηκαν ανεξάρτητο κουρδικό κρατίδιο».
Πηγή: kathimerini.gr
.png)
