Τα τρία «γιατί» του χτυπήματος στην Βενεζουέλα
Το αμερικανικό χτύπημα στο Καράκας και η μεταφορά του Νικολάς Μαδούρο στη Νέα Υόρκη –με εικόνες που επιβεβαιώνουν την κράτησή του σε αμερικανικό έδαφος– δεν μπορούν να εξηγηθούν με όρους διεθνούς δικαίου ή με τα συνήθη αφηγήματα περί «ναρκωτρομοκρατίας». Αυτά είναι το κάλυμμα. Ο πραγματικός λόγος βρίσκεται στο πετρέλαιο, στην Κίνα και στο δολάριο.
Η Βενεζουέλα είχε εξελιχθεί στο πιο προχωρημένο παράδειγμα ενός εναλλακτικού ενεργειακού και χρηματοπιστωτικού μοντέλου, χτισμένου σε συνεργασία με το Πεκίνο.
Οι πετρελαϊκές συμφωνίες Κίνας–Βενεζουέλας δεν περιορίζονταν στην προμήθεια αργού πετρελαίου. Δημιούργησαν έναν μηχανισμό δανεισμού και αποπληρωμής εκτός δολαρίου, εκτός δυτικών αγορών και –κυρίως– εκτός αμερικανικού ελέγχου.
Δάνεια από κινεζικές κρατικές τράπεζες, αποπληρωμή σε φυσικό πετρέλαιο, ειδικοί λογαριασμοί εκκαθάρισης, χωρίς SWIFT και χωρίς αμερικανικές τράπεζες.
Το πετρέλαιο λειτουργούσε ως νόμισμα και η PDVSA (κρατική πετρελαϊκή της Βενεζουέλα) ως εργαλείο παράκαμψης των κυρώσεων. Για την Ουάσιγκτον, αυτό δεν ήταν απλώς παραβίαση κανόνων· ήταν υπονόμευση συστήματος.
Οι ΗΠΑ μπορούν να πιέζουν καθεστώτα. Δεν μπορούν να επιτρέψουν τη διάδοση μοντέλων που δείχνουν πώς ένα κράτος με τεράστια ενεργειακά αποθέματα μπορεί να λειτουργεί χωρίς δολάρια. Αν το πείραμα της Βενεζουέλας παγιωνόταν, δεν θα ήταν εξαίρεση. Θα ήταν προηγούμενο – και μάλιστα σε χώρα με τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον πλανήτη.
Η κινεζική εμπλοκή έκανε το ζήτημα υπαρξιακό για την αμερικανική ισχύ. Όχι επειδή η Κίνα «έκλεβε» πετρέλαιο, αλλά επειδή οικοδομούσε, στην αμερικανική αυλή, έναν μηχανισμό αποδόμησης της γεωοικονομικής κυριαρχίας των ΗΠΑ. Εκεί, το διεθνές δίκαιο έπαψε να λειτουργεί ως φραγμός. Υποχώρησε μπροστά στη λογική της διατήρησης της συστημικής υπεροχής.
Το τελικό μήνυμα είναι ιστορικά γνώριμο. Οι ΗΠΑ επιστρέφουν, χωρίς προσχήματα πλέον, στο Δόγμα Μονρόε: η «αυλή» παραμένει αυλή ΤΟΥΣ. Και όταν σε αυτή την αυλή εγκαθίστανται ενεργειακά και χρηματοπιστωτικά συστήματα που απειλούν το δολάριο, η απάντηση δεν είναι διπλωματική. Είναι ωμή.
Με απλά λόγια:
Οι ΗΠΑ δεν χτύπησαν τη Βενεζουέλα για τον Μαδούρο.
Τη χτύπησαν για να μη γίνει το πετρέλαιό της ο θεμέλιος λίθος ενός κόσμου χωρίς το δολάριο.
Σιωπηρή αποχώρηση: Πώς η Κίνα χάνει τη Βενεζουέλα
Το ερώτημα αν και πόσο εύκολα μπορούν να απομακρυνθούν οι Κινέζοι από τη Βενεζουέλα συχνά τίθεται με όρους απόλυτους. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: η πλήρης απομάκρυνση είναι δύσκολη αλλά όχι αδύνατη, ενώ η μερική απομάκρυνση δεν είναι μόνο πιθανή· βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Το πρώτο κρίσιμο σημείο είναι τι ακριβώς εννοούμε όταν μιλάμε για «κινεζική παρουσία». Δεν πρόκειται για ενιαίο μπλοκ. Άλλο πράγμα είναι οι κινεζικές κρατικές τράπεζες, άλλο οι ενεργειακές εταιρείες όπως η CNPC και άλλο το πολιτικό–διπλωματικό αποτύπωμα του Πεκίνου στο Καράκας. Κάθε επίπεδο έχει διαφορετικό κόστος εξόδου και διαφορετική στρατηγική αξία.
Η ευκολότερη –και ήδη συντελεσμένη– απομάκρυνση αφορά τη χρηματοδότηση. Από το 2016–2017 και μετά, η Κίνα έχει ουσιαστικά παγώσει τα μεγάλα δάνεια προς τη Βενεζουέλα.
Το μοντέλο των loans-for-oil, που αποτέλεσε τη ραχοκοκαλιά της σχέσης την προηγούμενη δεκαετία, έχει εξαντληθεί. Δεν δημιουργούνται νέα joint funds, δεν ανοίγουν νέες γραμμές χρηματοδότησης και το Πεκίνο λειτουργεί πλέον αμυντικά, με στόχο τον περιορισμό της έκθεσης. Αυτή δεν είναι πολιτική ρήξη, αλλά σιωπηρή αποχώρηση από το πιο επικίνδυνο σκέλος της εμπλοκής.
Πιο σύνθετη είναι η εικόνα στις κινεζικές ενεργειακές εταιρείες. Η CNPC και οι θυγατρικές της έχουν φυσική παρουσία, συμμετοχές και περιουσιακά στοιχεία, αλλά η επιχειρησιακή τους σημασία έχει μειωθεί.
Πολλά projects υπολειτουργούν, απαιτούν νέα κεφάλαια και τεχνογνωσία που το Πεκίνο διστάζει να επενδύσει σε ένα ασταθές περιβάλλον. Εδώ το πιθανότερο σενάριο δεν είναι μια θεαματική έξοδος, αλλά μια σταδιακή υποβάθμιση: περιορισμός δραστηριοτήτων, μεταβίβαση συμμετοχών ή απλή εγκατάλειψη περιουσιακών στοιχείων χωρίς πολιτικό θόρυβο.
Το πιο δύσκολο να απομακρυνθεί είναι το πολιτικό–στρατηγικό αποτύπωμα της Κίνας. Το Πεκίνο δεν εγκαταλείπει εύκολα χώρες όπου έχει επενδύσει πολιτικό κεφάλαιο, ακόμη κι αν οι οικονομικές αποδόσεις είναι απογοητευτικές.
Η πλήρης αποχώρηση θα ερμηνευόταν ως υποχώρηση υπό αμερικανική πίεση και θα δημιουργούσε αρνητικό προηγούμενο για άλλες περιοχές. Ακόμη και σε περίπτωση αλλαγής καθεστώτος στο Καράκας, η Κίνα θα επιδιώξει να διατηρήσει ελάχιστη παρουσία, να διασφαλίσει την αναγνώριση χρεών και να μην εξαφανιστεί πλήρως από τον χάρτη.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των ΗΠΑ δεν είναι να «διώξουν» τους Κινέζους μετωπικά. Ο στόχος είναι πιο περιορισμένος και πιο ρεαλιστικός: να αχρηστεύσουν τη στρατηγική αξία της κινεζικής παρουσίας. Να κόψουν τα μεγάλα χρηματοδοτικά κανάλια, να επαναφέρουν δυτικές εταιρείες υπό όρους δολαρίου και διαφάνειας και να μετατρέψουν την κινεζική εμπλοκή από στρατηγικό πλεονέκτημα σε παθητικό βάρος.
Το πιθανότερο σενάριο των επόμενων ετών δεν είναι μια καθαρή ρήξη, αλλά ένα χαμήλωμα φώτων. Η Κίνα δεν θα φύγει κακήν κακώς από τη Βενεζουέλα. Θα παραμείνει, αλλά χωρίς τον ρόλο που είχε. Και αυτό, από στρατηγική άποψη, ισοδυναμεί με απομάκρυνση.
Πηγή: topontiki.gr
.png)
